Literarishe bleter · 1932-04-01 · 14 (1.4.1932) · p. Seite 216

ייגזסראריסזס גלסנוסר וג\ז. 4י ץ3י4) 4 9 יייט 216 אן אנדער צדה איז באיטטאנען אין .ױ$ם: איך בין נעװען דער שדײבעד, װערבער — דער זעצער און דא־ בינאװיטש — דער עארעקטאר: א י־טװאק, א גאאיציאבער א:; א ״ס״טע״ זענען דא;עװען קאילעקמיװ די באאעבאטים פי״ דעד ״די׳טע־ ׳טפדאך, — א יעפראך דערצז;אן, װעיכע דער ״טיימ׳ע״ האט פיטוט פאראכםעם, דע־ נאליצ־אנער האט נעזעצט ם־ט אן א־ראנייע־סאדקאסטי׳ט־פראטעסט־דנדיקן שם״כי, בעת דעד י!יטװאק, אין הארצן, א־ן גרונט הארצן אויך נ־׳טט;אנץ זיכער, צ• ר• פר־נצי&ן, פון װעיכע ער װערט נעי״טעט, זענען ר־טכ־קע אדע־ נישמ, האט נעמוזט, אםת קריצנדיק ם־ט די צײן, נײן אייױ פשדות, אויב דאס בצאט זא<;ישט, מי ״ױנזהס קיקמן״, אן׳בער ■נאכט אנטשטײן, איבעד נאכט םארנײן. אונטער אזעלכע אומשטענדן איז נישט נא׳־ ד• אדם־כיסטרא־ ציע, נאר אויך די שפראך נזפא איםער נעווען א םין קאםפדאמים ״אין פערמאנענץ״ (שטע׳נד־ק). אי־ף דער פדאגע: װי דארױ כ״ען שרײבן ״דיש, האב איך זיך איײ; נעזאנט, אז אונזע־ םאםע־קשון א־ז, װ• םען זא? זיך נישט װענדן און דר״ען, א דײמשישער ד־ארעקט. םעד װ• דאס. ע־ איז םון איע טעמטאנ־שע שפראכן כםעמ ד■ נאענטסטע צו הויך־דײטש, װי דאם איז נאד םענרעך, נישט אפפערנד־ק די ״דישע אײננטימ־ יעכקי״טן אין יענע רשון־קודשדיקוע װערטע־ און דערנסארטן, װעיכע זענען הייכט אזױ עכט ״דישרד״טש, — װ־ ״פאנאר״ און ״פיטייל״ זענען היינמ עכט רום־ש. דעדפאר םוז םען זיך באהעאפן םיט דיי־ טשישע װערטער;יכע־ װ־ םיט םיאװישע, דארטן, װו עם פעין ײדישע אדער נעײד-שטע; דערפא־ מו זםען, אזו• װ״ט װי דאס א־ז מענרעך, נעבדו־כן ד• דײטש־שע נעשרעכטם־פארםען און זאנן ״די י״ז־־שק־יט״, רי םענטשאעבקײט״, נישט ראם ײדישק״ט, דאנז םענטשאעכק״ט (א־בערהױבט ני׳טט;עברױכן דאם װארט ״דאם״ םע־ װי אבםארוט נױטיק) אוון אימער שר״בן װערטער, װאפ ענדיקז זיך אױױ ״וננ״ אזן ״הײנט״, מיט דעם װײבאעכן ארטיקא און אזוי וױיטע־. װ•;עזאנט, זענען די דאזיקע פרינציפן בםדד פארנװאיט־קט;עװארן אין אונזעי ריטװאקינאייציאנער־ד״טש־קאםבינאצ־ע, א מין;יאנוא פון קדיראוז׳ם ״שװאן, העבט או ןקדעבס״. אבער אויב ד• צ־־ת פון דעם זענען נעװען נרוים, זענען ד־ צרזת פון צװ״ אנדערע קװאאן;עװען נאיך נרעסע־. דאס זענען די אעזער אוןד• ש־ײבער. ראםיד :עםען די עדשטע. אונזעד אעזער־פובאיקרם האט זיך גא״ך אי־ױסנעװיזן, איז אײדער א פובאיקום, װאם קען נישט דעזן. שוין נארנישמ רעדנדיק דערפון, װאם פונקטואצ־ע א-ז פאי זײ נעװען אוםפארשטענדאע־ א־ן נײן פאאן פין צען, האט ז• זײ געשטערט בײם אעיזן אם־או אין •ענעם צענטא, װו קאםאס, קאאאנס און פונקטן (: און .) האבן ביי זײ געהאט ד• באדײטוננ פון אן אפשטעא. זײ האבן נעסאעך דעם קאאאן געהאאטן פא־ דעם װיכט־קםמן א&שטעא, א שט־יגער ױי אין דער ביבר דעם םוױ־פםוק. א קאמא האט בײ ז״ נעהאמ וױיניקער צו באדײטן, אבער םעד װי דעד פונקט (.), װעאכן, אאס דאם קיענסמע פ־נסעאע, זײ תאבן אבםאאוט םאראכטעט. אז זײ האבן נ־שט;עװוםמ ד• נפיקא־מינא צװ־שן א קאאאן אין א סעמיקאאאן א-ז נישט;יויטיק אױסצזוסײטשן. אנב־אורחא מענ איך אײך זאנ;, אז דאם האב איך זײ נעקענט שאדצײען, סחמת צו יענער צײט בין איך שוין;עװען באהאװנט :ענונ אין דער עננאישעד א־טעי־אטור און באקאנט נענוג מיט די װענן פון עננאישע שד״בעד צו װ־ם;, אז יענע פארשטײען דעם אונטע־שײד צוױשן א קאאאן און םעט״ קאיאן נ-שט פיא בעסע־ ײי מיינע ברידער אין וױ־טשעפא. איבער־ הױפט א-ז ד• עננאישע פונקטואציע א צעסזמאטע. רעזנדיק, מערקמ א•־, אז אן ענגר־שער שר״בער, װער ע־ זאא נ־שט זײן, וױים נאר אײן זאך אויױ קיא.־, און דאס איז, אז פאד דעם פארביכדוננם־ װאיט ״א׳ון״ בעט זיך א קאמא. בײ מײנע רעזער איז פונדעםטװעגן דעד הױפט־שסער ב״ם רעזן נעװען דאם װאס דע־ ״פויאישער אידר״ פיענס זיך זעצן אן;קודות. דע־צו וענען זײ נעװען נישמ נעװו־נט. דאם אײנציקע, װאם זײ האבן א-ן ד■ פא־ רא״־ פריער נעקראנן צו יעזן אן :קדדות, זענען נעװען די ײדישע טעאטעי־אנצײנן. ד• דאזיקע... אבער אאטיד איד דעדצײאן א ׳שפאם, אן װעאכן די דאזיקע אנצײנן דעדינערן מיך, א דײד ברענינט אױף א רי״ז־. אט זזערטז א װאך אדער מער פאר דעם דערשײנעין םונם עדשטן כו.זער ״פו־אישער א־דא- תאבן מי־ ארויםנעאאזן א םאונ־באאמ, םײן נע־ רעם סארט ריטעראסור, װעאכן עס פאראאננט די סערווזייט, — םידוריס, מחזורים, תחינות און דאס נאײכן. ער האט נעקיערט, אז ע־ װעט קאנעין קאנקורידן מיט רוסאאנד אין קאענערע דדוקי ארבעטן און א־מפאי־טירן פון דארטן ד• נ-־עסערע. איז אבער;עװען א שװער־ק״ט. עפענען א דרוק, אפ־או א קא״נע דרוק, אפ־או;אר אד״נ־ שטערנד־ק א האנט־סרעם און א״ױקע קאםטנם שר־פס א-ז דאך;אר מענרעך, װען מען קען רעכענען אױף;ענרנ ארבעט, בד• עס זאא ױך אױנען צו צאאן רענט, צו האאטן א זעצע־ און א דרוקער. אמת, דעד דאױקער זעצער ט־טן דרוקער װעט ז״ן דער שיותף װערבעד אאײן, בעת עד, ראב־נאוױט־כ, װעט ז״ן דער טוע,־, דעד ״בױינעם־מענדזשער״. אבער נישט דעיד ״האנטיאדבעיטע־",;־שט דעד ״קאפ־מענט־ש קענען אין ערנעץ נישט אעבן באויז פון ק־נפ־ טיקע פאדדינםטן, אן קאפיטאא אין דעיד האנט, אדעד קאפיםא־ אין דער סארם פון באװענאעכע און אומבאװענאעכע נ־טעד. און דא םוז ערשט דער אנבאט באשאפן ד• נאכפראנע, װ״א דעדװ־יא ־ייםט מען נאך אין ראנדאן אזעאכע םחורדז פון ד• הענט :־שמ, דע־ עורם םוז ערשט זעען א מיםטע־ דערפון און דורי רעם קד־נן דעם חשק דערצו. טא װאם זשע טרט מען? איז ראבינאװיטש נעפארן אויף א פראן, און מיט אים איז ער נעקוסען צו מיר. דער פראן איז נעװען אזעאכער: הױת א דױוקעיד״ אן קאפיטאר קען עקזיסטידן נאר דא], װען ז־ איז יכתחילה נעזיכערט מיט שטעינד-קער אי־בעט; הױת װ• שטענדיקע אדבעמ קען;אד;עכן א װעכנטיעכע צי״טרננ און הױת װ־ אזא צײטוננ, כדי זי זאר װערן, םוז מען זי אאײן יאשאפן, — ם׳איז יאש^אם;, אז די הערן יאבינאװיטש, װע־בע־ און ״בן־;ץ״ נאדאנטידן יעדערער א דריטא סון דעם צוקונפמיקן דעפ־ציט (אויף דעד עדשטע־ צ״ט) און;די*דז א ׳װעבנטרעכע צ״טונ:, פון װעאבער ראבינאװיטש איז דע־ א־־־םגעבע־, װע־בער — דע־ ד־ו־ קער און ״בן־נץ״ — דע־ ׳־עדאקטאר, און מאקע אונטעיר דעם נאמען פון ״בן־נץ״, מחמת אנבי די זעאינמאנס, ב״ װעיאכע א־ך האב דאן געארבעמ, א־ז בדא• נעװען, אז דע׳ם ־עדאקטא־ם אמהע־ נאמען זאא בא״בן אומיאקאנמ. אױף דעם אופן אױ א״ן זיומער :אבמ-טאנ א־ן א יבפאצ•־־ גאנג אין שפיטא־־פעידס צװישן או״ר און בן־נץ, ד• אמא״קע תעברעעי־, באשאאםן;עװאהן צו זאנן ז־י־נעזונט צו דעי י־בע־ אאטע־ העברעישע־ שפ־אך און זיך;עמען צו ־ידיש. אבעױ אז״ װי דאבינאװימש האט ק״ן ״ד־ש;־שט נעקענט, בין א־ך א־ײן אים ־עדאקטא־ מ*ט פואע־ מאבט אין דע־ אונטעהנעמו;;, — א פא־׳;ענינן, װעיבע־ האט מי־ שפעטע־;עקאםט ש״נע עטאעכע צונדאיק פונט שטע״א־ננ. צוױשן ד• צ־ות ב״ דע־ צ״מונ;, וועאבע מ•־ — איע דדײ מיננמשן מיט דעדפא־וננ אין דעם דדוק־נעימפט - האבן;•שמ םאױיםנעזען, איז געװען אײנע, ותאכע א-ז אויפן ערשטן פא־יכ;אנץ אומיאדײטנד, האט איער;עהאט װ־כטיקע פאאנן. םי־ האבן נעמיעך אױםנעשריבן אונזע־ע ש־יפמ פון װא־שע. בד• צו מאבן ד• פ־אדוקציע פון אונזע־ םחורה ביא־קיע־, האבן מ־ר באשיאםן צו זעצן דעם ״פו״א־שן א־דא״ אן נקודות. אותױת אן נקודות זענען אבע־ בײ א־נ־עאב־אנדן נאר געװען פאר העב־עיש. דער פויעא־ױצא דעדפון איז נע׳ווע;, אז מען האט בשום־אופן נישט נעקאנט ק־־נז נעגונ ״ע״, בעת ״ח״ און ״ת״, װעאכע קומען א־ן ״דיש ז״ע־ זעאטן פא־, תאט מען אונז געש־קט מער, וױי־י מ־ד האבן באדאדפט. דער ע־שטער :וטעד האמ דערפאד שױן;עםוזט אײדן, וױיא נישט תאבנדיק;ענוג ״ע״ תאט םען;עמוזט ״בױדע־ם״... פארדארבן די ״דישע איטאנראםיע, נעבדױבנדיק א ״•״ אנשטאט אן ״ע״ אימעטוס, װו דער אקצענט אױ נ־שט;עפאאן אויף ד׳עם ״ע״. אזו־ םאענן ס־ד, צום ביישפ־א, שר״בן: איעבין, נעב־ן, עפיס, :ישעפט, נ־קומען, אנשמאט נעבען, א״זען, עפעס, געשעפט און;עקוביע;. און דע־ שפאם פון דעד זאך איז, אז שפעטע׳־, װען דער :ייער א־נאן איז נעװאידן ״מאסנעבנד״ און א מוסט׳ע־ פאי ױנניע שריי־ בעד, האט זיך ד־ ארטאג־אפיע געהאט אז.״ פאדשפר־יט, אז מען תאט ז• טע־ :־שט נעקעכט עוק־ מן השודש ז״ן פאד א אאננע צ״ס. נאך מע,־, מען א־ז ט״אװ״ז צו א— א־״ןצוינעװו־נמ נעװא־ן.