Literarishe bleter · 1932-04-01 · 14 (1.4.1932) · p. Seite 214

לימעראויגניט 1לט<זטד 4ו ובו^ א״ביקעד בניז? צי האט עד זיך טאיזע וױ״מער אינגאנצן או־םנע־ אעבט באויז אי; דעד העיצענישעד אעבנס־ברײד? צי איז דאפ אאיכי־ פ״פע ©:ים אמאא :■•בט א״נע פון די פיר :״םטיקע מאםפעס, װאם נענזע האס געטיאנן? ניסער א־ז ביי א־ם ד• אאימפייבקײט :עװען א פאסטו־לאט װ• א וױדקאעכק״ט, נועד וװנשס און אידעןאיא א״ףער א רעאאיטעט. אין נעטעם ד־כטונג האב בביאא דאמינירט דער אירי׳טער עזאעטענט. װעזנמאעך א־ז ער כישט נעװען אזוי שסאדק?*־ורכגעדדוגענן סימ דעד עפישעד רואיקײט. דאם פיאט פיען דערהויסט אין זײן אויטא־ ביאב־אפ-ע ״פון נױין אעבן״, אין ״װיאהעאם מײסטער״ און אפיאו א־ן ז״ן אידיאישן עפאס ״הערמאן און דאראמעא׳/ ע־ זאנט עס א־בערינינט אא״ן: ״פונקט וױ די נאטור ־אט סיך :ישט באשאפן איאם ש־ארערישן ד־בטעד, אזוי האט זי מיך אויך נישט באשאנקען מ־ט קײן פע־קײט צו צ״כענען אײנצאהײטן״. דער נעמיטאעכער נאײבסעװיכט איז דעדיביער נעװען מער אן אויפגעצוװננענעד. א איידי־ •עעד דיכמער קאן זיך נישט אויױ שטענדיק ארוסרײסן מיט א װעא־ בעד ם׳א־ז ״פעסטנעשטעאטקײט״. װײסן סיר דאך, אז נעטע א־ז שוין אאם אכציקיעדיקער זקן נעװען אײדנשאםסאעך פאדאיבט, און אונסערן אאסמ פון דאזיקן געפיא ביטער :עװי״נט, ממש װי א קאײן קינד. ״אאזט מ־ך װײנען! דאם איז נישט קײן חדפה. װײנעינדיקע מענעד זענען נוט״. װאאט נעסע באסת שטענדיק זיך געאעגקט מיט דער שפינא־ זיסטישער זעאבסטבאהערשוננ, װאאט ער איויך נעדענקט אן שפינא־ זעם קאאםישן שפדוך ״נישט אאכן, נישט וױינעין, נאד פארשטײן״... :עטע האט אבער געגאוינט, אז ״דאם עכטע שאם׳ן בדעננס מעד יםורים אײדער נאיק״. ד• קעגנז״טיק־דורבקדײצנדיקע שטימוננען, אידעען און באיקן האבן אויך א :עניאא־מײםטערישן אוםן נעפוניען זײעד םינטעז אין ״פויםט׳׳. די דאזיקע טראנעריע מיט איד א״ביק־מעגמשאעכיע מאטױון איז דאך שאיסאעך נעטעס םאכוע אינטימםטע בוך. עס איז א :ייסטיקע אוימאביאנדאפיע אין םאכדע טיםםטן זין םון װארמ. דאס איז דעד םדד פון דעם מענטשנם װאנדעדונגען איבעד דע□ אאבידינט צו זעאבסטדעדקענטענישי. אמת, ד• שפינאזיםט־שע איניע איז שוין דא אביםא נעבג־אכן געװארן, אבער נדויסע דע׳עסן זענען :אך פארבאיבן. דע־ איבערנעזעטיקמעיד און מידער פויםט־נעטע האט ז־ך פאדפאאנטעידט אין א נעץ פון אױב־פדאבאעמען אוימ א קהאה־פאדנעם. דעד טיפםטער סקעפטיציזם פון אן אנטוישמן מעננדצ, װאס לײקנט אין אאץ. ״או־ך איך האב;עװאנדערמ א־בעד אאע געביטן פון דעד װיםנשאפט און האב זיך םרי איבערצ״נט װענן זײע,־;ישטיקײט״. ער הײבס אן צו;איויבן, אז מיט דעוד היאך םון ד״&ד מאנ־ק װעט זיך א־ם אפשד אײננעבן צו אנטפאעקן דעם םוד פון דעד װעיאמ־מיסטעריע. :עמע־פויסט אאזמ זיך דער־בער םירן פון פארשײדעינע מיסטיש־קאבאאיסטישע עקספערימענט;. ״מיט :אך נרעסערער זארנעװדיקײט האב איך יפאר העידדערן אויסבאהאאטן מײנע עקספעדיסענטן או־ף דעם :עפ־מ פון דעד מיםט־ש־קאבא׳איםט־שער בעמיע, ה;ם שט־אעדה״מ האב א־ך זיך באמיט ד־ דאז־קע װיםנשאפט צו דעדפידן צו א נענויעדער קאנםע־ קװענטק״ט.״ ד־;אגוא־ם פון פויבנז זענען איויך נעטעס;אגוא־ם. עיד װײסט אבעד, אז דעד פויסטישער פדאצעם פון זעאבםטדערקענטעניש איז גאר א צויזער פדוװ, וױיא אין דעם פרט א־ז דער אײננאננ אין משנטשנס איננעוױיד פארשאאםן אויף ז־בן שאעסער.;עטע האאט, אז דעד מעינטש איז נאדנ־שמ ביכויאת ז־ך אאײן צו דערקענען, ער קען זיך נישט אביעקטיװ באטךאבטן. ער קען נאר פעסשםעאן זײנע באצױננען צו דעד דדויסנדיקער װעאט און עד דארף ז־ך טאקע דעדויף באשרענקען: אמװינציקסטן װײםט דעד סענטש פון זיך נופא. ״װענן זיך אא״ן װ״סט עוד :אד דעמאאמ, ,ױעין ער נענ־םמ אדע־ וױיט־קט, און אזױ װערמ ע־ אויך איבע־ זיך באאעדנט דורך לײדן און פד״דן. עם ומעדט פאד אים קאאר, װאפ עס איז בדאי צו זוכן און װאם מען דאדף או־סמ״דן. םוף כא םוף איז דער מענטש א טונקא װעזן. עד װײסט נישט פונװאנען עיד ׳פטאמט און װוהין ער;״ט. ער װײםט װײניק ווענן רער װעאט און נאך װ־נצ־קער װענן זיך גופא." ער פאראאזט דעם שטודיר־קאבינעמ און טרעט ראש אדײן א־ן?14 וײט 214 ב׳תאב אננעהויבן גאויבן, אז דערקענענדיק זיך זעאבסט, האב א־ך ב־ז אהעד קײנמאא ד־ װעאט :־שט נעזיען אזו־ קאאד." װאם א־ז געטען א״ננטאעי־ קאאר נעװאדן? — ע־ האט דעדבא־קט ד• ז־ג־ אאז־קײט פו;. דעם מענטשנם ״קאכן זיך״ און ״טעגות האבן״. דער מעגסש קען גא־ אגאאיזיידן, אבער ג־שט באװערטן, װײא שא־סאעך א־ז עד דאך אײגגעװ־קאט א־ן א שטאאעגיעד געץ פון נאטוד־געזעצן, פון ותאכע עס איז אוממענאעך ז־ך צו באפר־יען. ד־ ־אא פונם מעגטש או־ף דעד װע־ט װערט דע־פ־דט צו או־טאםאט־׳טק״ט. דער מעיגםש מ־ט זײגע אפעקמן א־ז ג־שט עפעם ק־ין ־וצא מן הבאא פון דער גאטוד. פאדקעי־ט, עד א־ז ם־ט ז״ן נאגץ װעזן אוגטע־געאדדגמ אירע א־־ביקע נעזעצן. װאם־זשע א־ז ד־ פעואה דערפון, װאם דעיד ״איוטאמאטאן ײפ־־־טוא^ע״ האאט ז־ך א־ן בעסן? עם א־ז נעטען קאאר געוװאדן, אז װערטער װ־א א־ו־ם פון דע־ אײגענעד הו־ט און פון דאגען שטאמט ז־רן ה־אפיאז־קײט. א נעשאײדעדמער שט־־ן פא־ט א-ן אופט־דו־ם, און װען דעד שטײן װאאט נעהאט באװוםטז״ן, װאלט עד ז־ך אװדא־ א־־ננע־עדט, איז עד פא־ט דאס פון אײנענעס װ־אן. א־ן דעד אםתן זעגען מ־ד אאע נעפאננען פון דעד שטאאענעד נעץ, סון װעאכער ס׳איז קײן שום או־סװענ נ־שטא. װערטעדם װעצע־ נ־שן און טאסאם גאיסמוננען זענען נישט קײן אקטן פון פר״ען װיאן. און או־ב זײ פרװוז או־ף דעים םמך פון ד־ דאז־קע א־בעד־ אעבענישן או־פבױען א מבאוטדש־ט אינד־װ־דועאע ײעאט, א־ז עם אײנפאך א בא״נד־נא־װ ש־פ־א פון דערװאקסענע קינדעיר. זײ זעען נאר נ־שט, אז ז״ בויען' דעי־מ־ט או־ף א מאובה א־ן א מאוכה (סו־זסגןתז! מו ויתגודזסנןתזו). אזוי אדום האט :עטע אננעהו־בן אגרערש קוקן או־ף דער װעאט. ״ד־ דאזיקע טת־דה, ותאכע שפ־גאזע האט אזױ קדעפט־ק אדו־םניעפ־רט, האב א־ך געפ־וװט או־ף א וװנדעראעכן שט־ינעד אנותנדן אנב־ דך אאײ;. דאס, װאס עם א־ז;עשען פר־ער האט ם־-ד גענעבן ד־ מעגאעכקײט בעםעד צו פאדשטײן דאם, װאם עס דאדף ערשט געשען." װאס־זשע באײבט מ־ט געינדנן אאײן? פונװאנ׳ען געמען ז־ך צו א־ם ז״נע טאלעגט־פונקען? א־ז ראפ נ־שס אמאי ק״ן מתיגה פון עפעס אן נ־שט־אויסנעפא־שטעד א־בע־ע־ד־שעד קדאפט? געטע דאגט קאא־: ״א־ך ב־ן נעװאדן געינו־גט אנצוגעמען, אז מײן ד־בטיע־־שע־ טאאענט א־ז א ׳ד־יגע־ גאב פון דעוד גאטוד, דעד־ הױפט װען א־ך האב אאם זײן;עגגשטאנד באט־אכט ד־ נאטור בנאא. אמת, דאס באנוצן ז־ך מ־טן דאז־תן גאט־ד־גאב האט געקאגט זײן אננער־עיגט פון דדו־סן, אבער• אפס־״ד־קסטן אין אימשעפער־ ד־קסטן א־ז ע־ א־י־סנעפ״דט געװארן װיאקיראעך." דאס פאי־שטײן ד־ שבאד־קע געזעצן פון אעבן באהעיפט דעס מעגטש מ־טן װעלטאא און ז־יגע א״יב־קע פדאצעםן. דאם רײםט דעם מעגטש אפ פון ז־ין פ־קט־װ־אױפנעשטע^טע א־גד־װ־דויעאע ־וע־ט. א־ן אזא וועאט א־ז ג־שטא ק־־ן א־ט פא־ קײן שמעדצאע־. דעד נאנצע־ װע־ט־שמע־ץ וױ־זט א־ו־פ ז״ן ה־לפיאזע און או־ך ז־נאאזע גאקעטקײט. ד־נם אעבן דארף נ־שט;יעשטעאט װעדן קײן שום א־־סע־- לעבע צ־אן, װ־־א ז־־ן צ־א שטעקט א־ן א־ם א־מאנעננב דע־ דאז־קעד שפ־גאז־םט־ש־עד ותאט־באגעפ האט פון געטען או־ף א ,־וײאע פארס־־בן ד־ מ־ת־שחודה, ער האט א־ן ז־ך דע״ שפ־דט א אעיבגם־פד־־ד. דאס אע2ן פא־ ז־ך געגומען א״ז שײן און פ־ײד־ק. ^!!©•װו1נ>5 װב סתת 1>61י? ו1סת 11(1 ת116@1ון211^6־װ מ6ו1ס1>1,16 ־1€11\ .?£1י1 ת26סג8 תפ!) £5מז£ ס8 פון דעד שפ־גאז־סט־שעד או־םאײטעדוננ א־ז נעבוירן נעװארן געטעס זעאבסטבאהעדשונג און ״אא־מפ־שע רו״.;אט א־ז ד־ װעאט, ד־ ותאט א־ז גאט, און דעד מענטש א־ז א מאדום פון דער זעא־ ב־ק־ער װעאט. הײנט צו ותמען קען מען האבן מעגות און ־ועמען, ק־׳נ; כ״־ען מאבן פארװודפן? דעם דאז־קן פאנטע־זם האט;עמע ט״א־' װײז פא־פ־אסט־שט א־ן ז״ן זךדאטאמ־שן פראנכיעינט ״פ־אמע־ טעיום״. נאר ד־ אאע אויפברויזן 'א,ון װךד־עדשפעכ־;־;;, װײזט פדא־ םעטעוס אן או־ף רעד נעבעכדיקײט איןיהיאפלאזיקי־ט פון ד־ ־עטעד. שא־םאעך ז־ענען דאך או־ך די נעטעד פונקט װ־ ד־ מענטשן פא■־־ קניעכםעט בײ דעד אאמיעכט־קע־ צ״ט. א־ע ז־ענען א״נטיערנעזוא־פן דע־ ק־אפט פון סורא. צ־ איז שוין אבעד ד־ ״אא־מפישע רו״ פאר;עטען געװען אן