Literarishe bleter · 1932-03-25 · 13 (25.3.1932) · p. Seite 207

| זײס 207 *0^ זײן הארץ וזאם געה*אםז ײיז ז״נינעז און *רויםי״ננעז אק אױױ ס•; נסעט םוםציק יןור. האסםון נאנרי־׳ט ם־ם־׳ט־״ט יײגע א<ע םארשויגען. אט איי •*ר װאך, יז־לונ, אם;, און אט איז עד א םא־באהארטעגעד, א ױאה וא״גו גראה. אט ראכט ע־ שרן זי״נע טעגםישן, אאבט גוטמיט״ק, הא־ציס, מ*מ טיטרײד און מ״טנעםיא זװ אלע זייערע שוראבסײטי און :אר־יכהײט;, און אט כאדויערט ע־ ױיעי גור׳ל, װײט־קט מ־ט ד־ערע ור״ט־ס;. און כמעט אומעטום חבחט ער ױך ם־ט אאעמען און א־ז דעד *טותױ צו דיערע איבעררעבענ—גן, א־בט װ• זײ או; האטט װי יײ, א־ט סער, װי ער האסט. ערגעץ א־ן א װערק יאנט ער װענן םענטש;: ״ד• מענמ׳כן סר״כן הין און צוריק װ• ם־רבןן אײנער •— אהער, א צײײטער אה־ן. אמאר סר־כן יײ איגא־יגעם, אמאר שטױםן זײ ױך צוזאמען, און אײנער װ־ר ג־ש׳ט אפט־עטן ידעם צוריטן דעם װענ. אםאר סרע־ טערן זײ אײנער אויםן טײטן סערפע־ םוגם צוױיטן. און קאן רען ז״ן אגרערשך דעהױױ יעגען זײ האך מעגטשן״. עד נעםט ײך-יקײג־ םאר ג־יטמ א־ױפ םינם כירר. ע־ סאן שםײכרען םון •עגעם, אין ער שםײם׳ט נרײכצ־־טיס פון ױך. ד• זערבע מאם, ד• זעאבע בא־ צ־רגנ. און רע־ הערד בײ האמסונען פ״רט עם, יעפ״רט עם, און ע־ ־עבט זיך אין ע־ פירט זיך פאר האםסונען אין די אױנן םראגק און פ״ײ, גײמט א״עצױג;. ע־ כאם־ט זיך גישט צו זײן םייגער. דע־ —בער שראנט;־שט םון האמםוגם װערק דעד ריח נםון ריטע־אטו־, פון נעק־נצרםק״ט. נ־כער האבן מירידי םא•־שנהױוגג, װי דאס ״גבן ארײן שס־אמט ױך א־ן זײן ווערק פדײ, אוםנעשטעיט. אםט־ מאר קומען בײ האםםוגען שטייזער רעבגם, װאס זענען גאך ק־י.ן ריטעראטי־ נ־שט :עװאר;. אגדערע האבן דערפא׳י טענות צו האמםוגען, װאים ױיגע ׳־אמאנען זעגען צעפראסן, װאם עד חזדט ױך א־בער. ״־א, יא — זאנט האםםון אין אנדיױב פון ז״נם א װערק — או־ױ רער ערד זעגיען ס" אצע נע־״גדגיקעם. מיר ׳װאגרערן אזיױ או־ױ װעגן און אוסװע;;. אסא־ סריכן םיר אויױ אצע פיר, אםאר — נײען םיר ס־ט אוגזער ברוסט פא־ױס און דערסװעטשן אײגער דעם אנדערן״. דער מענטש האט אױסצושטײן םיר שטער־גנען. םאראן סגיעות, ט־אד־צ־עס, פארודטײרן, װאם מ׳דארף ג־ב־ זײן. און האמסון באמיט זיך םיט זײגע ריבריגנ־הערדן דאם אייץ נובר צו זײן. ע־ שמידט אויס זײן הערי, ער סרעםטיקט איס, ימוגטערט אים צו עגערגישע טאטן. האסםון האט רי׳ב סעגטיען מיט עגערנ־ע, םיט פרימיטיײן בח. אט די סעגטשן זעגען גובר די איבערניע־ יטפ־צטע, פא־׳שע, ב־טרע. א־ן דעם נעראננר צײ־שן דעם £׳־־״־־ טיװן מעגמש און רעם ״נעיע,־גטן", ירעם אגנעשטאפטן מ־ט ב־בע־ ז־גט בײ האססוגען שטעיגדיס דער פ־ימיטױוע־ דע־ םעגטיק םיט נעיבו־רעגעד הכםה און פארשסאגד. אין םיר פון זײגע יןע־רו פ־׳רט האססון אדור,־ אמ די פערזעגרעכסײסן־נענגזאצן, און דעי- ״קצוינעיר״, דע־ ״סורטירעיער״ קוסט א־ויס גא׳ר־שער, טעםפע־. יעק־שעײאטער. ״מיסטעריען״ ה״סט האםסוגס איגטערעסאגטסטע און ארינ״ גערטטע װערה אבע־ ם־ט םיסטעריעס זעגען אדורבנעדריננען איע װערק פון האטםונע;, — אויך די סאמע רעאי׳־סט־שע. האמסון איז דע־ פאטע־ פון רעם גײעם, באנײטן, אפנעפרי־צטן ־עאריזם. ז־ין רעאריזם א־ז א ױם־טובדיסער, א באחגעײדיסעי־, .א זיגנעגדיקע־. עס אי׳ז א מין שטעגד־תער חור־הםועיד. ױם־טוב אין װא־ װאבע־ דיקער ״וס״טוב. ער איז דער אםתער דיכטעד, דער דיכטע־, װאכ זיגנט ׳נעזאגנען װענן דעם דעארן, ממשותדיקן רעבן. דאס בייך, דראס ב׳האב אקאדשט ,. איבעדגעלײעכנז \ אין סומענדיקן גומע־ ״רי1*. ברעטער״ £פענען מ״ר־א נײע רובריס ״דאם ביוך, װאם כ׳האב אסארשט איבערגערײעגט״, — א־ן װערבעד םיר װעילן געבן הורצע ארטיסרען און אפהאגדרונגען װעגן גײ־דעדשינענע ביכער אין ײדיש און אין אגדערע שס־אכן. דער רעזער װעט אזוי־ארוםיאין ־עז־ן ■גוסער האבן א הורץ־ נעפאםטן.איבעדבריג װענן די װיכטיסםמע װע׳־ק, װאס ד־ערש־ינען אין דער ײדישער און װערט־ריטעראטוד. אין אט דע־ ,חובדיס װערן טיר אויך אפנעבן פראץ פאר ד■ בעסטע אפהאג׳ז־רונגעז װענן נ״ע ביכער, װאם ײעי׳ן אונז צונעש־קט װערן םון אוגדע׳רע צעזער. ״ רנוראעגוינז 1■^ ליטיזראריפוגו בלבסיגנרגרגפ גר ובר♦.)— און נאך רערצי״אט אוסז האסםון אין זײן בריץו, אז ״װםער איז זײן בעםטע צײט. א םך רידע׳ו־ אגטשטײען בײ מיר דעמארט, -וען איך רינ אויםן דוקן א־ן.װאלד. א־ך פד,װו אגט־יגען װײט סין .עוגטשן' און פון ארץ, װאם דערמאגט מ־ך אן ד־עם מאדערגעם ־עבן. אי־ סער זיך צוריס אוםיצו די טעינ סון מײן קיגדהײט, ותן איך האב יגאך אין דער הײם געפאשעט די שאױ. רעמאיס ־אט דע,־־ ־אכט מײן געפיר צו ד־ער נאטור, אויױ װיפ־ר איך פא־מאנ אזא :עפ־ר. פון סײנע ערשטע ק־גדע—ארן אן האב א־ך נערעבט או־ף ־אנקעם, אין װאי׳ד און אויױ בערג. איך האב זיך באסעגט םיט ־ײת און פױגיען, װערכע זעגען זיגט דעסארט געבר־בן פ־ינע גוטע :אהאגטע אי־ף כ־ײן גאגץ רעבן. דער ים ינעהערט אויך צו דער -;טור־סב־בה, אין װער׳כע־ איך בין או־םנעװאסםן פון ־עם פערטן •א־ אן. מײן הײמראגיד האט זיך געפוגען בײם מערב־פיארד, און אט דער פ־א־ד עסגט זיך או־ף ור־ט אומ־טרבאר צים אטרא:ט;שן אסעאן״. אט ד־ ר־בע און םארר־בטס־יט צו דע־ גאט•־ װערט אױסנע־ —סט דו־ך האמםונען אין ם־ר פון זײגע ורערק. און מעי־ פון אריו א־ן ז״ן װע־ק ״פא;", וװ האמסון :יט א הע־רעך :עזאגנ פא־ דעם :־ײע; גאט־־־יעכ;, פא־ דער עגגער באהעפטוגג פזן מ׳עגטש מ־ט;אטוד. . יהאמםון האט שטא־ק ר־כ דעם פשוטן, א־סמ־טיכא־ן פארקם־ :׳עגנדע און ע־ קאן גישט ריידן דעם שטאטישן מענטש, װאס א־ז ־ױ־ט פון דער גאטי־, וױיט סון אומיטרבאי־קײט, א־ן ,ױאים דורכ־ א־־ם ׳דע־צוינן או־ף ריטעהאטויד, אויף ב־כעי־. צו -עדן :עזוגטן, פ־ג־־טן מעגמ־ג־.:־ס ־א-ךט־; ־ג־טעגד־ק צו א מעגט־ג• א כוך־װא־עם, א־ן דערודיזט, א־־ף װ־פ־ר רעי ע־שטער א־ז גאגץ, ת־עפט־ק, א־ג־ גיע־עסאגט, און דע־ צור־טעי־ א־ז;ישט־ק, יאגגוױױ־ק א־ן אומ־ א־גטע־עטאגט. ״ער איז א מענטש — זאגט האססין װעגז דעם ־עקטאי אר־ײע־ א־ן ״יעצטן קאפיטר״ — װאם כ״ אים אין קאפ זעגען אגנעװארנעדט;א:צע פעק א־כעהנעריתגטע װע־טע־־ כיכעי־..." דע־ שוטה מייעט, אז,״מ־ט רע־ הילף פון כיכע־ סאן מען מאכן פ.י.ן זיך אן אמוזן מעגטש״. פין ארע האססוגם װערק שט־אמט ארוים אן א״נגארטיסע, איגעורינ־ססטע פד־״ד, א יאױגדערע זא־נראזיסײט, װאס קיסט :ישם סון פ־סטסײט, פון :א־ג־שט סאדערן, :א־ א זא־ניאזיסײט, צ• :ועיכע־ דע־ דיכטער איז דע־גאגגען דורך א יאגגן אזן שװערן ײע:. עס איז אן איגעריעכע :רײכנעװיכט, .א הא־מאניע, װערכ־ע ע־ ־אט יע־נ־״כט גאך ראגגע איכע־יעכעג״ג•;. אן א־גע־יעכע־ ױיטאס, נריויבן, ריכע צו רער ותר׳ט. אבער :א־ פא־ריבטסײ׳ט און אגטציקוגנ פארמא;; האבו־ קי:ש ות־ק. האמסון סאן אויך שמײכרען, א—אגיז־רן סון מעגטשן, ג״ ז״ע־ע :א־־שע נעװוי׳גהײטן און שװאכסײטן. ער ט־ט עם אײדי, 'י־׳:, און ײ• אימ׳כאסערסט. ער כרעננט צונויף מעגטש מיט מענטיגי, יאזט ױי רעדן, טון, ז־ך באות:;. און עם דאכט זייך אפט, װ• דע״־ ״־;סטיעןד װארט דא דאהגישט;עײען, — אזז• סיײ זעגען י• :־;:טשן א־ן ױ־,ערע באותנוננען און מאטן. אבע־ א װא׳־ט, א יג־ט־•־ אן אגד״טו:: פון ק־נטט־׳ער — א־ן עם א־ז נעכונ, אז יע־ ט־פ זא־ אויםװאססן פא־ אונז מ־ט איע ױ־כע חס־וג־ת. האסםון האט :א־' אן אײטארט־סע מאג־ר סון דעדצ״רן אדן ■■׳־־;׳־;. עס איז דא אין דעם׳א׳-ספעצ־ערער -ןזן, א אעצערע מ־ן :א־װקײט, וואס צעדטיט און נרעט. שמירערהײט אין ױי פון דע־ ז־״ט שפידן מיד דאם סאונע אוינ פון דעם א״טא־, װאס בא־ ~*"דס •עדע סריעיסײ׳מ. ער האט זיך אין יעזרטם ורערק ױכע ריב־ '"'■<ז,.יתרכע ע־ צערטרט, פירט ױי ב״ דער.האגט און טײרט די אאע נוטע אײננשאסטן.' <־ איז אין זײן שרידעדן, הוכט זייך, אביעיסט״ײ, ער םירט >!"־־ ׳־עארע און וױדסרעמע ירעבגס, אבער ארע זײנע ׳יתדק זעגען ־" :א־ ס׳ב־עסטױו, האבן שטענד׳ס ד• ׳,■׳ײן־האמסוגישע אפװינן, ז'"■" אי־נגא־׳מיקע טעגער און מאטױון. ױי ועגען אפסראגגען פון יענ ־אכ־ס־ן־גינ־ן, סון די ,האסםון־-סאט״װן, ותי׳כע ז״גנען ארויט - ' יע־עס ב־עטר. במעט אוכיעמ־ם דעדט יצו אונז דער• זע5בעד יי■:•; דודך ד• פאדשײרעכע טיפן. מען סאן צ־ען איין ר־גיע א א־ע וועדק און דודך די ארע האמס־ן־ט־פן. אפשר סײן שום אײ*'*־ ש־י״בעד פון די נרויסע גתרט־דיבטעד א־ז :ישמ אזו• |י״ כט אין נעביתדן םיט זײנע ותרס, װי סגומ האססון. זײגע ארע ״'<־ח זענעז נעזאננעז, רידישע :עזאננען אין עםישער סארם, ײאם