Literarishe bleter · 1932-03-25 · 13 (25.3.1932) · p. Seite 200

ליםטראר־טיט נלססיגר 1\<ז נ\ ן2\4)?״ס 200 ׳י דעד ײוישעד ליסונדאפיד״מאנד םאגד. דעד ליטעראטוד־פאנד דארוי אוז װעט םמימולירן ד־ ױגנע הינסטאערישע כוחװז צום ׳טא&ז, און נלייבןױיטיק ורעט _עד װעקז דעם איכטערעם י״ם אייענעד־עולס צו די װעדק םון דעד ״די׳נדער ריסעדאטור. ׳טל׳ום אש האט איז זיינעם א גדױו צום װאדשעװער ״דישן פעז־קלוב םאדנעיייגט *־ײסראזן א נעג׳יינזאכיען אויםרוף, אונמעד־ נעשריכ; פיז אלע יידישע ש־יםטשמעלעד, די םיטנלידעז־ ם.־ז רעם פעז־קרוב, װע:ן דער שאםוננ פרכם ליטעראטור־םאכד, אין װעלכן ־עם זאל אננעײיזן װעדן: 1) די װיכמיקע דאלע, װאס ד• ״דישע איטעדאטוד שםילט ביי ה״נמ צו טאנ א־ן דער ״דישעד און ני׳סט־ ״דישעד קוצםור־׳װעלט, 2) רי שװער׳ע לאגע םון רעם ־וכגן י״דישן שדייבעד, װאס האט :ישט די נינסטיקע באדיכגוננעז םאר כארםאאער ׳כיאפונגם־אטמװיקאוכנ, און 3) בדעננען דארט אאם בײש&יא די אדבעמ םון אכדע׳־ע סייינע סעאקעד םאר דעם װוקם, אנטװיקאוכנ ארן פדאםאנאנדע פון ז״עדע איטעדאטורז. אויסעדרי םהאה־םובסיד־עם זענעז אין דעם םראיעקמ םון איטע־ דאטור־פאכד אנגעמעדקט אויך אכדערע ׳הכנסות — םון ד• םאגי־ סס־אטן, םוז קואטוד־אינסמיטוציעם,;דאשן־שט״ערז םון יידישע ביבאיאטעקן, ניאדז־שטייערז *יז די ארויסנעבעד און אנדערע מקודים. מיטװאך, דעם 23־מן ה. ח״ איז באשמיסט נעװארן א זיצונג פון דער װארשעװעד פאדױאאטוננ פוכם *ען־קלוב צוזאמען מיט *עא םינקאשטיין. אויף אט דער זיצוננ דאדף באטדאבט יװעיז רי פדאנע װענן דעם אוםן, װי די א־טעדאדישע סרעמיע זאא נעגעבן װעדז• עס איז א װ־בטיקע םראנע, צ• די םדעמיע זאא נאייך בא־ '׳סטיסט װערן, אדער מ׳זאא װארטן אויף װייטערדיקע סומעס. אויך איז א פדאגע, צ■ ם׳זאא די *־עס־ע באשטימען ב-אויז םאד שר־יבער איז םויאן, אדעד אויך פון אנדעדע אענדער. עס איז איבעד׳־ק םאריך צו ז״ן, װאס א א־טעראטור־םאנר קאן און דארף אויפסון. װען יעדעס יאר וועאן םרעמיחט ותרן עטאעגע בעסטע ״ד־שע ײער׳ק (א דאמאן, דעדצייאוכגען, אידער, דראמע, א וױםנשאפטאעך בוך) װעט עס נעווים דעחמוטיקן דעם *ידישן ׳פ־״בעד (און נישט נאר דעם ױנגן, ױננעדן!) צו *#־מעסטן זיך אױף נדעסערע װעדיכ עס װעט אריינקוסען אן אויפאעבוננ אין דער אאנעמ״נער פאדצזױיפאוננ, ײאס עס העדשט איצט אין רי ק־נסטאע־ רישע קרייזן. דו׳־וך די איטעדארישע פרעמיעם װעט אויך דעד יידי־ שער בעסעדער אייעכעד אדייננעצויגן װערן אין קרייז םונם יידישן יטאםן. נאי־כצייסיק סיט ײ פרעטיע־זשורים ײעאן ײח־ די צייטונ־ נען אייכגעארדנט װעדן אכקעמעס צווישן די אייענער, ײעאכע װעאן אדויסזאנן זייעד מיינוכנ אין ענין םון באשטימען די פדעמיעס. די םדעמירטע ווערק װעאן נריננ נעפונען ז״ערע םאראעגער. די ותיק ותאן נעםאדערט װע־ן אין די ביבאיאטעקן און בוכהאנדאונ־ נען. עס װעמ ויך ׳טטארקן דער א־נטערעס צו רי איבעריקע יתדק פון םרעמידטן שרייבער. עם ײעאן אויך קו׳מען איבערזעצוננען םון דעם פדעמירטן ײע׳־׳ק אויף אנדערע שפראסן. ד• 2.000 נ־אדן םון דער װארשעותר קהאת דארםן רינען אאס יסוד פאר דעם א־טעדאטורשאנד, װאס מוז נעשאםן און אותקנע־ יסטי׳ד׳ט װערן אויף םעסכע יםודות. ג. וז. _ םאולאג ^9לטצעי\. װמ־ת._ עדשס דערשינען: רחל םײגעננערג ,הײראט אריןש 2 יאר״ ר א ס א ן הוי&טפארקויףי. ,א2י 111זײ16אא ,פ׳א3211׳1פ'\\ .6533 .0 .£ .? די װארשעותר קהאה־סארוואאטוכג האט, אויסן םאדשלאנ פון לעא םיכקעאשמיין, באשסיטס 2.000 ניאדן אויף א םרעמייכ פאד א ותרק םון דעד •*דישער איטעראטוס אזא םין םרע׳מיע איז בא־ שטיסט געװאדן אויך מ־ט א פאר יאד צודייכ נאד עם א־ז ײ״טעד פון דעס באשיוס נישט אנתק. אז אונזעדע יידישע עהאות האבן גא־ א קנאפן אינטעדעס מא־ רעד מאדעדנער *ידי־כיער גןואס-ד, איז שוין א נענוג־באקאגטע זאך. א־ן ד• קהאה־שואן לעדנט מען וױ אין די אסאאיקע חחר־ם, אדער אין ,,בעסמן פאא״, װ• אין ד• חדדים־םתוקנ־ם, — און ביידע אמ די טיםן שואן דעדײייטערן די יחנכט פון רעם ייד־שן םאםךאעבן, םון דעם יידישן לעבעדיקן שאפן. פאר אונזער טעאטעד, װאם באקוטט נישט קיין שט־צע ביי די מאגי־ םטראטן, האט די פרומע קהאה ק״ן סאדשטענדיקונג כישמ, הגם די קהאה־אייט זעגען נאנץ אםטע באזוסעד םון די טעאטערן, אםש־ םעד פין די נישט־י״דישע, ור פון רי ־ידישע. אויך ד• יידישע ביבאיא־ טעקן געגיסן נאנ־דור־כיק פון די ״דישע ״זעאבסטםאדװאאטוננען״. הגאא. אונזערע אאע ״דיש־װעאטלעכע אינםטיטוציעם .באקומען זית־ װייניק םון די קהאזז־נעאטעד, הנם אױך די ״דיש־װעאטאעכע עלע־ מענטן סראגן ז״ערע שטית־ן אין די קהאות. די באשט־טוננ סון דע־ םרעטת םאד א ייז־יש װערק האט מיט־ געצויגן אויך באשמיסונגען םאד א העפ־עיש און אויך פאד א רע־ איגתז ותרק. אויב עס נייט שוין יא אין פ־אםארציע, װאאט מען באדארעמ א ויי קהאה־שואן אדיבעדפירן אוי׳ף ײדיש, זיי צופאסן צו ׳די נויסן און אינטעריעםן םון ד• יידישע פאאקט־מאםן. גוי עם איז — אבעד דער פאקמ נוסא, װאס ר■ װאדשעװעד קהאה האמ ארױסגעטדאגן אזא סין באשא-יס א־ז שוין אויך א שט־קל ״נעשעענ־ש״ א״ן א׳ונתד פ־נסטערן קהאה־אעבן. > די יהויפט־סראנע איז, וױ אט די איטעדאטװ־חפרעמיע דאדף;ענעבן רתרן. שוין האט מען געהערט א פארשאאג(םון י. העםטמאן אין ״טאםעכמ״), אז אס רי סומע דארף נאד נענעבן ותרן אױף דרוקן זאמרביכער. אויף וױםא אמ דעד םארשאאנ סאכמ נא״ך צו־ ני׳שט דעם נא׳נצן ענין םון דער איטעראטו-־־פרעטיע, א־ז זייעד קאאד. דאס קאן פאדאיינן א כיענסש, װאס ײייםט אחאוט־ן נישט, ײאס עם םוט זיך אין דער ײדישער א־טעראדישער ותאט עס ותאן אױך קוסען אנרע־ע םאישאענער און א׳ויסב״סן דעם נאכצן ענין אויף קאיין־נעאנכ ויי ײעאן מאכן דערםון א צדקה־םאנרא און נישט מער. און ראס ותט נ־שט כאא הויבן דעם א־עסט־זש םון דעד יידישעד ריטעראטוד און ק־נסטאער, כאד אז־דבא עם ותט ד׳ערכידעריקן די איטעראטוד און כאך שפאעד טאכן דעם מצב םוכם ״ז־ישן שרייבעד. עס איז א׳ו־סנעקאיבן נעװאדן ב״ דע־ קהאה א קאםיםיע, װאס דא׳רף אויםאדבעטן דעס סטאמוט םון די איטעדארישע• פרעמיעם. עס איז זעאבסטפארשטענדאעך, אז די דריי ארעמיעס דארםן פאנאנדערנעטייאמ װש־;. די סראנע סון דעד יידישעד ארעמת דאדף באהאנדאס ותרן רורך דער פארשסייעדשאסט םון דעם יידישן שר״- בער, רורך דעס יידישן פען־קאוב. נאר רער ייד־שעד פען־קאוב דאדף און קאן און איז מזזויב איבערצונעסען ר• אויסזיכט אויף דע־ ליסעראטור־סרעסיע. גדאד יהאס דער יידישער םען־קא׳וב שוין םי׳ל צ״ט און אויסםער׳קזאטק״ט אטגענעבן דער נכ־אגע פזן א ״דישן איסעראסװ־פאנד. נאך אויף ׳דער װיאכעד באדאטוכג פון די װאד־ שעותר און װ־אכער פעךקאובן, װאם איז םאדנעקוםען םארא־ארן, איז באשאאסן נעײא׳־ן צו פ״־אקלאמירן א איסעראטור־סאנד. א׳ויף א ריי זיצונגען םון ר• פען־שא׳רװאאטוננען א־ז די םדאנע באט־אכט נעוואח, עם ותרס נעם־רט א בריװ־אויסטויש צװישן ידי באזוכדערע ,״׳דישע פעךקאובן, עם זעכען דא א ױי םארשואנן ותנן דעם א־טע־ ראטור־סאנד םון רעם ערן־סאײיצער פוכם ״ז־ישן פען־קאוב שאוס אש. אויך אין די פעךנייס םון ״ד־שן פען־קאוב זעכען שױן :עותן נעדדוקמ פ־איעקטן װענן דעם איטעראטו׳־־םאכד, װאם ז״ן עדשטע אויסגא׳בע א־ז צו סר׳עגײרן די בעסטע ותרק פון דער יידישער ל־סעראסור. דער א־סעראטוד־סאכד דארף ותרן א שסענדיקע איכםמ־טוציע ביים יידישן פען־קאוב. די באשטימונג םון דער ײארשעותד קהאה דאדף אכערקעגט ותדן אאס דער זנהו־ב, עם דארף דיכען אלם םחסטעד סאד די אנדערע נרויסע י״דישע עהאות, זיי זאאן או־ך אויםטייאן אין זיתרע בױדזשעסן סוטעם םאר רעם איטעראסוד־