Literarishe bleter · 1932-03-18 · 12 (18.3.1932) · p. Seite 184

, ליסיעראריטיע 1י(י8וט\- 2\ ז\\*! זיים 184 דעם אנאנם װענן :אגקראט םון א שותפות םון צװיי אטשינאזוער (א שטעטא אין מאזאװיע) *ידן הערשעק פיארקעװיסש און ױדא ײײניש.4) זײע- פאחטענן איז אפנעשאצט נעװארן אריד א ד־ז־קע־ פא־ יענעד צײט סומע פון 2.216.349 פויאישע;יאדן. צורשן מאר־ העװ־משם און ױדאם חוביות נעפינען זיך אויך װעםםאען אויף :אינ־דבאדײטנד־קע םוטעס, או־םנעשטעדט דודכן טאזאװישן װא־ יע װאדע מאסטאװסיזי: אי״נעיד אויף 15.000 דזימע נילרןי א צװײ־ טעד אויף 17.000 רויטע;ילדז.5) איויסעד פדױואט־ע פע־זאינען ט־עפט אזיך, אז שהלות זאלן באנקדאטידן. ד• צאל פארעפנטלעכטע אין דעז־ פ־עסע באנקדאטן פון קהלות א־ז א םינימאלע. דאס דאדף מען אבער, לוימ ם״ן טײניוננ, דערקלערן דעדמ־ט, אז דעד דעשט באני״־אטן איז או־ײק־ נעשדיבן נעװאדן אין די אדטיקע נראד־ב־כער און איז נישט פאר־ עפנטלעכט געװאדן אין דער פרעםע. צוו גוט איז באקאנט דעד קא־ טאסטראפאלעד מצב פון די קהגות און בסרט זײער ריזיקע םאר־ שולדיקענ, אז מיר זאלן נלויבן, אז;ישט מער װי צװײ קהלות האבן דעםאילט באינקדאט־דזט א־ן ״צאנד און אזיסלענרישן האדעםפאבדענמ"6) םון יאר 1793 אײענען טיד א מעח־ונג פון דעד קאנקורם־קאמיםיע פאד דע־ קוזמערקעד רזהלה (בײ קראקע), אז ז• רופט אלע בעלי־חובות און כילױם אויף דיער קאמיםיע, װאס װעט פאדקוםען דעם 36 אי,־ניוסט אין ק־אקע. אן ענלעכע מעלדונג ל״ענען מיד אין ״קאדעספאנדענט״ פון דעם זעלבן יאד װענן דוב:ע.7) ד• מלוים און בעלי־חובות מעלדן, אז דעם 4 מא• 1793 װעמ פאדקוםען א קאנקודם־םאידהאנדלוננ צװ־שן דעד דובנעד תהלה און פדױואטע פעדזאנען. ס׳איז כדא• צו דעדמאינען, אז בײם װאדט ״םלוים און בעל-חובות״ איז צו־ נענעיבן ״פון לאנד און פון אויםלאכד״ — א םימן, אז דיבנער קהל איז געווען פארשולד־קט אויך אין אויסלאנד. אויך די היסטארישע טודעה װענן די חובות פון די ײרישע קהלות :אכן אויפלעזן דעם וער ד׳ ארצות איז נעװען פאדעםננט־ לעכט אין דעד דעטאלטיקער פדעםע. אין דער דאזיקעד מודעה א־ז נעװען נעשדיבן: ״די פױאגס־קאמיםיע מעלדעט אלעםען, װעלסע האבן נעװיםע תבועות בײ די פרנסים פון נלילים אדער בײ די קהלות, זײ זאלן ז״ אנק׳אנן אויף דער :אעגטסטעד קאדענץ אין חודש מאי, בעת מ׳ותט אדורבפירן די ליקװידאציע פון אלע חובות פון דעם ײדישן םײם״. 1 די סעלדונג װענן קאנקורט איז נעװען די ערשטע סמאדיע, נאך איר איז נעקומען די צװײטע: די ליציטאציע. די ידיעות װענן ליציטאציעם װערן אבער זעלטן פארעפנסלעכט תדך דעד פרעםע, מסתמא םלענן די געדיבטס־דינעו־ איויסהענגען ד• טודעות װענן זײ בלו־ז אויף די טירן פון נעדיבמ און אין אגדעדע עפנטלעכע ערטעד. אין דער דעמאלט־קער פרעסע זע׳נען םארבליבן בלויז עט־ לעכע נאט־צן וזענן ליזדטירן ײדן. א־ן אײן פאל (סון דודיע ווינדאראװיטש פוון פזשיםכע9) האט מען פארקויפט זײן ס״ז, לײװסט גרעביטור, זאקן וכחומה). א צוװײטע סודעזז װענן א ליציטאציע איז שײך נעווען די מויער10) מיט געװעלבעד פון ברוך שלאימאװיטשן פון דעם שטעטל נראניצא בײ נניעװאשװו. צו ד־ פארסעלע מעלדוננען נעהערן אויך אנאגםן װענן פאר־ לזידענע אדעז־ נעפעלשטע װעקטלען. װאלף בן יעקב גערופן םאלאסא פון שטעטל טערעםפאל איז, למשל, אלעמען סודיע, אז אלע זײנע וועקסלען, אױסנעשטעלט אויף עטלעסע טויזנט דוקאמן, דערקלערט עד סאד אומנילמיק.11) 4) דארט נר. 8׳ 28/1, נר. 91, ^—12, 1786. 5) מעסאראנדומס צו דער םיגאנסז־וקאטיסיע נר. 31, ז. 48, ־אר 1786. (פינאנם־ארכױו — װארשע). .64 .זא 1 ׳ג״יסנגז?! 11ז16)םסנן65זס^ (״ 7) דעי לאנד־ און אויסלאגד ־ קארעםפאנדענט פון ■^13/1, 1793. ,30111 ,26 .זא ,1€>51'װ.823ז3׳װ 501סוזזס1>£1)^\ (4 5 * 7 8 9 10 11 .1765 9) נאז. והאדש. פון 111^/25, 1787. 10) נאיז. װארש. פון ^2/1, 1790. 11) גאז. װארש. פון װז/16, 1791. די אנאגסן סון פאדסעלן כאיאקמער — דאס זענען דערעיקר אנאנסן װענן באנקראטן. ד• דאזיקע אנאנםן זאנן עדות װעינן דעם עקאנאמ־שן חורבן פון דע־ ײז־־שעד באפעלקעדוננ א־ן פוילן, איין דעד צװייטע־ העלפט פון 1ז1ו\.־ט; י״ה, אלס רעזולטאט פון ד־ פאליטישע או־פטדײסלונגען און אלנעמײנע־ עקאנאםישער חורבן פון לאנד.1) אסה. אז אין דיע־ זעלבער פ־עסע דדוקן זיך אויך מע־־ רוננען װענן קר־םמלעכע באכקראטן, אבע־ דאס זענען זעלטענע פאלן, א פך זעלטענעד אײדעד בײ ד־ ײדישע ם־חד־ם. באנקדאטן זעגען דעמאלט נעװען צװײעדלײ: י״כטע־ע איון םעד־קאמפליצידטע. ב־י לײכטעדע באנקדאטן• װען בלו־ז עטלעכע בעל־חובות האבן אױיםגעדיוקט תבועות צום ׳פאדסענן פון באנק־ .־אטירטן, פלענט סען דאם פאדםעגן םארקו־םן דורך א ליצ־טאציע און מיט דעד באקזמענעד נעלט־םדמע באפד־ד־קן אלע בעלי־חוביות. אין שװעדעדע ענינים פלענט מען בײשטיסען םפעציעלע קאםיםאר;, װעמענם אויפנאביע ס׳איז נעװען צו אנעדקענען אדעד אפױאדפן די באזונדעדע תבועות און םעסטשטעלן אזו• ארום די אקטױון און פאסױון פון באנקדאטידטן. מיר אוגמעדשיידן דעמאלט צוױיעידלײ ״קאנקורםן״, אײנעם א נ׳וטװ־ליקן אויפן פארלאגנ פון בעל־חוב (ענלעך צו אונזעד ״נא־ דזור״) און צײאגנסװײזן אויפן מארלאנג פון די בעלי־חובות. צװישן ד■ צאלרײכע אנאנסן, װאס זענען שײך ײדישע באניד ראטן, טראגט דאם רוב א נוטװ־ל־קן כאראקטע־. אלס ב־ישפיל ברענגען ם־ד א״נעם אזא מין אנאנס: ״רעױ ײד (זג1ןמס11א2ס־ז813) ברוך יאפעלעװיטש פון סאכאטשאװ האט זיך איבעדצײנט אז, צו־ ליב די שװעריקײטן בײם אפנעמען אײנענע חובות; איז עד ב״ זײן בעסטה װילן נישמ איסשטאנד געװען אפצוצאלן דתע חובות, דערייבעד האט עד איויםגעפועלט ב־י מ־ין מא־עםטעט, דעם קיגיג, א קאמיםיע םימ די בעלי־חובות אז׳ן ם־ט די םלוים, כדי חורכן צו־ דד־קן רי ערשטע זאל ער קענען שאיפן א פאנד אויף צו באפדידיקן זײנע מלוים. דעדיפער מעלדעט מען די אלע, װאס זענען פאױ איגטעדעםיחט א־ן דער פראנע אקטױו אדער פאםױו, אז זײ זאלן קוסען אויף רער ז־צוננ פון דער קאמיםיע, װאם װעט איבעראיאר ד. ה. דעם 15 יאנדאד 1787 פאירקומען א־ן װארשע, כד■ צו בא־ װײזן דאדט זײערע רעכט און תבועות.2) אלם בײשפיל פון צװאננם־״קאנקורסן״ קען דינען דער װײ־ מערדיקער אנאנם־ װאם איז שײך דעם פר־יסישן ײז־ װאלפנאננ ה״מאן, װיעלכעד איז בעח דעם קאשטשושקא־או־פשטאנד באשול־ דיקט נעװארן אין שפיאנאזש לטובת פדײםן און פאדמשפט נעװארן צום הענגען. דער אנאנם לויטעט: ״מען מע־דעמ צום ח־יטן און לעצטן מאל אלע בעל״חיובות און סלו־ם פון דעם ״ד װאלפגאננ כישח הײמאן, אז די קאנסורם־קאמיםיע, װאם איז באשטיס6 נע־ ײאדן, כד־ צו דערלײדיקן איננאנצן דעם ענ־ן צוױשן ה״טאנען פון אײן זײט און זײגע בעלי־חובות און מלוים פון דעד צװ״מעד זײט, האט אגגעחיויבן איד קאמיםאדםקע ארבעט דעם 28 ױלי פון פאדיקן ־אר אין פאלאסט פון דעם פענריך א־ן װארשעװער גראד — װיצעסטאראםטע נארםק■ אויף דער עלעקטאראלנע;אם נר. 787 אין וחארשע. די קאמיםיע האט געהאט אין עױםטן מערםין באפוילן צו ברעגנען אלע דאקוטענטן־ װאס זאלן באװײזן די 4רויס פון םאדמענן און די נרוים פון ד־ חובות. אויפן צװ־יטן סעדמין האט די קאמיסיע באפוילן ציו ברענגען ענטגילט־ק אלע ראקומענטן און זײ פארשטעלן הן דעם ײד יהײמאן, הן זײנע סלוים א׳ון אפנעלײנט אי־ ארבעט ב־ז צום ע.־־שטז מער־ז ה־י־יאר. צו דעם דאזיקן טערמין, װאם איז דער לעצטעד, דארפן זיך ציושטעלן איע — הן בעל- חובות, חן מלוים אױף דעם זעלבן ארט. אויב די טלוים װע־)׳! איצט נישט באװײזן זײערע תבועית, פארלירן זײ ז״ערע רעכט, דאס זעלבע איז שײך די בעל-חיובות, װאם װעלן צוליב דעם זעלבן טעם האבן פארלוםטן.3) פון תדנדעדטעי־ אזעלכע מינ• אנאנםן איז כדאי צו דערמאנען 1) נענויער װענן ד־,ןר עקאנאמישער לאנע פון די פזילישע ײדן אין 111י\^ י״ח חאב א־ך נעשריבן אין מײן ארבעט װעגן ״פױװן צו פראדוקטױו־זירן ד■ ״ד. באפעלקערוננ אין י״ה אין פוילן״ (2־טעד באנד ״עקאנאמישע שריסטן״ פון ײװא). 2) די װארשעאװער צײטוננ (3>51־ו\823־ז3־ו\ א 03201) נר. 101, 11^/20, 1786. 3) גאזעטא װארשאװסקא, נר. 8, ז\/27, 1790.