Literarishe bleter · 1932-03-11 · 11 (11.3.1932) · p. Seite 173

וייט 173 * דיגל<ו\־$דיםז<ן ^רסי&עװ־ 1\ץז. העגז נאציאנאל־־יסטישער פאעזיע אוז פוילז ליבעראליזם שסיינער אעם רוםישן צי אין אוהו־אי־נ־שן בוך דעם אויםרדיס ״דשיד״, ״זשידאװהע״, װערן םיר אויםנוערענט און מיר שמעספילעןן עס נאנץ גערעסט — װי רוסישן צי אוקראיניש׳ן שןויװיניזם, אנטי־ סעם״טיזם. און דא געברויכט א םאוועטישער פאיעט די ײדיש־ שאװיניםטישע אויםדריקן ״■גוי״, ״ש־קסע״—און דער האםוניסטי־ שער פארראנ ניט אויף דעם ז״ן בדכוז! עם הארםאנירן אויך ם־טן אויבנדערםאנוטן ״גי״םט״ ד• בםעם רעאיניעזע יאידער, װאס מיר באגענענען זײ אינם בוך דא און דארט, איטשא: ״אויד דראניעם ברויזנדע, אוייד ׳דאאוניעם םידע רויכערט זיך סידק״ט, װי אויױ םאנען און יװי אן אורח אי געגארטער — ברענט זיך די םרײד אפ אוייד הײזעד ארעמעז — װעד דארף דען זארנן פאר די םעאדער, צ־ זײ טראנן, צי זײ װיינען, אז גאט טיט זארגן זיך און •עופײזן — א• דעם פויגא, אי• דעם װארעם׳ ב־םט נאך פארר-בט א*ן םײנע זײדעם? אין רײנע אויםדעיר־ װייצטע פאםטעבער׳ נאך שיסםטו בדויט צו זײ א*ן םדבר? נאך טר־פםטו טו• צו יזײ אין הײאן? פא־װאם־ושע קוםט נײטט קײן יעליח? פארװאגדזשע קוםםטו נישט צו נאסט דא?... (ז. 79) מיך האבן א־ינם בוך א פוצשטענדיקע איידעאציזאציע םונם ארטן, רעאקצ־אנער;, ־עצ־נ־עזן, פאטר־א־כאצישן שסײנער (דאס א־ד ״םײן זיידע״ א. אנד.). איך םײן, אז פון םארקישן יהאבן ם-ד נעטענט פאדערן, ער זאיצ זיך ענדנירטיק אפס־י״םצען םין זיעע אמאר־קע נאציאנאצ־ם־ טישע ״ניטער״ און ינישט איבערדרוקן זײ אויסן 12־טן ־אד םון דער אקטאבעד־דעװארוציע. אבע־ נ־שמ װײניקער דארםן מ־ר האבן טענות צו יענע םאדאנטװאי־טרעכע קאמונ־סטן, װאם האבן אט ד־ ״םארקרעיבטע ציפערבצאטן״ רעצענזירט, רעדאקמירט און ארויםנענעבן, צי קען מען דאס דען אנדערש קװאליפ־צידן, װי ״םויאן ציבעיאא־זם״? 2 דאם צוױ־טע בוך איז אוי־ך םארקישעם — ״װאסנמענ״, א בוך אידער און פאעםעם, אי־ויםנענעבן דודכן כאדקאװעד ײדםעקטע־ םון מאוכחשן נאצםינדםאדאאג (נעוועז. ״צענט־םאי־לאנ״). דא םוז איך שוין רעדן װענן םײנעם אן אײנענעם םערע,־, װײא דאם דאזיקע בוך איז ארוים אונטעד םײן ׳־עדאקצ״ע און םיט םײנער א פא־עדע. אין די ״װאכנטענ״ איז אםח נישטא נישט קײן צױיס־םטישע ראםאנטיק, נישט קײן םשיח־פאטאם, :ישס קײן ״נוי און שיקסעם״, אבער דאך אנטהאאט עם א היפש ביסא רידעד, װאם שטערן פאי םיט זיך א פשוטע א־דעאאיזאצ״ע םונם םארפאחםדיקן, קאי״נשטעטאדיקן רעאקציאנער שטײגעיר. צוגאײך פיט רי װירקאעך־ירעװאאוציאנעדע װעדק, װי' ״ערשט־ םיײקע םארװעטן״, װי ״אנטאנעא דעד םאטדאם״ האבן מיר אינם בוך די פאעמע ״יװאאין״, וואם דארטן האבן םיד א :וטםיט־קע באצױננ םונם אויטאר צו אזויינע שטיםוננען און;עננ פון ז״נע קאײנשטעטאדיקע, קאײנבירנעראעבע פערםאנאזשן: ״גאט אין חיטא איז א פאטע־ און ער האטגישט װאם צו זארנן פאוו־ן תכאית םון דער װעאט״ שטעאט מען אפ זיך בײ די קרעטשמעם און ם׳באפט אויןז גיך א דאװן״ ״װינמשט מען זיך בײ קאפאעך פאנטעק*) יגײן ס׳זאא םיט דעד דעכטער םום״ ״און םון דער גסרא רעדט ער טיטן חומש אוייף דער *שטרוי״ אונטער אס דעם קעפר ״קענן;אציאנאאיםטישער פאעזיע און ש,ײאן איפעראא״זם״ איז םאורעםנטאעכמ אן אדטיקא אין כארקאװעד ״שטערן״ פון ם. קאמעכשט״ן. ער שטעימ זיך אפ אױןז צװײ קיינםטאוערישע װערק םון ^דץ פאדקיש און װיא אײנזען, ״צ• זײ אנטהאאטן נישט אין זיך קײן שעדאעכע, אנמ־פארט״א־שע טײניוננען און שטימונכען״. די בײדע ביכער פון פרץ מארקיש דענען דעי־ •״־נען אין טאוכה־םאדאאנן, װאס;עפינען זיך אונטעד דער שטרענ־;ער אויםז־כט םון די :עהעריקע פארט״־איגםטאנצן. און :אך פע־ דאס צװײטע בוך םון פ. מארק״ש ״װאכנטענ״ איז ארוים אונטע־ -ער דעדאקצייע און מיט א םאדעדע םון מ. קאמענשטײ;. און אט װאם מ. קאטענשטײן שדייבט: 1 ראם ערשטע בוך איז פרץ טארקישעט ״פארקאעבטע צ־םער־ :יאטון״, ארויסנענעבן דודכן םאראאנ ״יאיטעראטיר און קונסט״. פ. טארקיש איז א טאאענטםואער דיכטער, א מיטאויםער, װאם װע־ט איצט א םארבינדעטעד. ער האט שוין נישט װײניק .־עװא־ ■־•ציאנעהע װערס, דגם אין ידאם רוב םון זײ װארםט זיך דורך אפטטאא נאציאנאאיםטישע שטיסוגנען, אבער א־ן ד• ״פאדקרעבטע ציפעי־באאטן״ האט מא״־קיש נעםונען םאר נויטיק אין 1929־טן יאד איבערצודרוקן א םך םון זיה אאטן קאײנבידןנעדאעבון ״באנאזש״. מי־;עפינען דאדטן, אטשא, אזוי ״םעדא״: משיה! ם׳נײען הערציע־ נאך דיר אויס! עס פא־עםקן זיך אי־וים םון אוינן״נעכט! יעס װי״נט ד• וועאמ, װי עס װײםט אין הוםה־טאנ א כאה, ״אז אין פאי־שעמטן מויא, אין מ״ן ועיארגאניעיך אשוגות זיבעציק זיך בונסעװען און קארן קײאעכיקע אויםו־ײםן םאד באוטיקע יארהיונדעדטן. הײנט הערט יזיך ינאר אײן, מיט װאם פאד א פאטאם מארק״ש באזיננט... אדץ ישראא: ״־*ם טאיען אומעטיק די בנרות־בערנ םון נאיא, און אויף די שפיצן טרו״ערן די באויע רו־מען; א, דא, אין די םארטרויערט־טרו״טערישע טאאן. האט װי א שאף זיך םיטערן נעטוזט א באאנדער ט־וימעד!... און רויטע פאטעראנצעװע םארנאבטן זיך איכטיק;אך א שײן םון באאנדן בארװעם: — װעד ט־אנט דעם טואד אוייםן נאסן װ־ א אעמעאע צום שאאכטן, װער נ״טמיט םים טיטגאאדענע דאס נאיאדיקע דארף אוים?.. קעמאען, דאװנענדיקע, קעסלען אין דער נאבט, באאײבטע טיט טאיתים, אויכצעבאיאקעטע, װי קארע נײען איבער נאאד אדויסגעםירטע םון תנ״ך און שט־אאנדיקע שטרעקעם אײענען םון זכרון... עם עםעינען זיך היטאען אויף, װי באויע האםגם רונדיקע ד־ װי״טן װיקאוען זיך אי״ן גאאדיק גאיענד״סן אײ); און װי א ש־ף, א געשפעגסט א אאננ רערטהונקענע נײט אויף מיט שוסרם אין ױער תי״ן־ — ירושאים! סיד האכן דא אויף אזא מין אופן, א ״שמעקעדיקן״ בוקעט קין םשייח, ירושאים, נא< ״זשאו־גאן״ א. א. װ. — דאם נאנצע קאאפער־נעצ־־נ םוגם צױניםטישן אעקסיקאן. דאם איז אזא מין פאעזיע, װאם אוייב זי װאאט גישט נעװען, װאאסן ז־ צײניסטן;עדארםס או־םטי־אכטן. אזא פאעזיע, װאס אוטאפ־ענניס פונם פאעטס כװנות, דינט זי אביעקסױו דעד סאמע רעאקציאנערער אידעאאאניע םון דעד ײדישער בודזשואזיע — דעם צױגיזם. די יאזיקע איידעד זענען געשדיבן נעװארן אפנים, אין פאאעסטינע, :עת ניארק״ש איז דארט נעיװען. אבער װי סוםען זײ איכערנעדרוקט צי װערן אין ראטפםארבאנד אין 1929״טן יאר? אין פואון הסנם םיסן נייסט םון די דאזיקע אידער געםינען זיך ־י אויסדריקן ״נוי״ און ״שיקסע׳/ װאם שװינדאען אין די אוינן אינם דאזיקז גוך אויף שדיס און טרים. װען סיר באגעגענען א *) אזא בראנםן. י