Literarishe bleter · 1932-03-11 · 11 (11.3.1932) · p. Seite 174

ליז&יראריעיגו ברססיעיר גוגז. ץו וסן *,) זיים 174 ערשטנס, װייצ ״ד$ס ביד איצוםטריירט אונז... די ע-וואצוציע, רעם פאציטישן װויקס םונם פןזעט, זיין אירויםשט״נ םון נייטראציזם צו אקט־ורדעװאלוציאנערער אריענטאצייע״. צוױיטנם, ״איז נויטיק :עװען איבערצודרוקן די אאטע צירעד צוציבן נרויםן פאעטישן װערמ, ווא׳ס זיי םארטאגן״. דעד דאזײזער צװייטער מאטױו אינטוזאצט אין זיך א שעדצעכן, פאדטאציםטיש־־עסטעטישן נעדאנס. װארום אויב מע דארף דרוקן אידער בצויז צוציב זייער פאעט־שן װעי׳ט אצציינם װאם פאד אן איכהאצט דא־טן זאא ני׳טט זיין, קאן מען דאך סוף כצ סוף רעדניין אפיאו צום דדוקן בסידוש ־עאתציאנערע װערת, אויב זיי זענען נא־ שיין אגנעיש־־בן! דעד דאזיקער פארשער נעדאנם לזציננט באזונדעחם משונתדיק דעד דאזיקער םאריכע־ נעדאנק םלינגט באזוינדערם משונהדיק בײ וזיד, װייא א־ך האב אלבװאר נעקעסםט ןעג\ דעם פארמאליזם און עםטעטיזם,?עג\ דער סעאדיע פון ״קונסט צואיב קונסט״, ןמג\ מאכן די פאדטע פאד א פעטיש. אזוי, רמשל, בין איך שארך אדויס־ געטראטן אין דער פדעםע נאוך מיס יארן צודיק קענן םארשפדיימן צײ־שן די יידי׳שע ־טוצ־ק־נדעד פדצעס ״פארקסטיסרעכע געש־כטן״, :-.זט געקוקט אויף וייערע פאעטישע מעיותן אזו־ בין איך :אך זזין ד• יאדן 1927—1928 אדויםנעס־אטן נישט איינמאל אויף עפנטאעכע פאדזאמאוגנען א־ן מאםקװע קענן דער אנפידערשאפט פון מאסקװעד מיובהשן ייד־שן טעאטעד פאר דעם, װאם זי האס זיך באננוננט מיט דעד שיינעד פאדם און האט טאלעדידט דעס קאיינבידנערלעבן א־נדאיט פונם ■־עפעדטואר; אין דעם ־זעצביקן זינען טרע׳ט איך שטענדיק אדוים. אבע־ טאקע דיעדםאד איז באזונדעדם ניישט טוחל צו זיין, װאם אי־ך האב א-ן 1930־טן ־אר (װען ד־ פאדעדע צו ״װאכנטאנ״ איז :עשר־בן נעװארן) דעדאאזט דעמדאז־קן נדאיבן פאאיטישן פערע־. ״ר־כט ער פםח אפ א סחר, װי דעיד מאכות, װי דעד :ורעםטע־, אננעאיינט עד זאנט און דאװנט די הגדה ביז קאיאד. און אין דער נאנצער םעדיע נעפינען מיד נ־ט קיין א־ין שודה, ײאס זאיא או־םדר־קן דעפ אויטארס כעגאט־װע באצױננ צום דאזיקן פארמיארכאאישן זיומפ. עפעם יזמאעכס נעפינען מ־ר אק א ,נע'ײ'סער םאס או־ך אין דער םעד־ע ״פארצ־־כענונגען פון פויאן״. הנם ד־דא׳ז־קע סעד־ע א־ז שו־ז :עש־־בן מע־סטנטי־אם א־ן א טאן פ־ן האס און םא־קאזם, אבעד דאך ײארפן זיך אויך דא דוידך אייניקע שורות, װמם א־דעאי־־ז•־; דעמדאיז־קן שט־ינער. אמשא, א־ן דע־ ־יד ״מיסט״ באנענענען מ־׳־ אדא םטדאפע: ״ם׳א־ז נוט, ס׳א־ז אייבט, ם׳א־ז שבת צזנעפאי;, ער קניייפט פין א־נטע־ פאכװעס פד־שע שט־קעד שמעקנד־קע װאה א־ן ציי־ט ד• ע־שטע שבתדיקע שטע־ן או־פן ה־מא״ צ־ קען מ־ען אנדע־ש אנדופן דאם דדוקן אזו־נע א־דעד, װ־ פו־אעױ א־פעדאאיזם? אמת, אי־ן מ־ין פא־עדע ק־־ט־ק־ד א־ך אאיין ד־דאז־קע א־דע־, שר־יבנדיק, אז ״דא־טן (אין דעד פאעמע ״װאא־ן״) פ־אס ז־ך אפט־ מאא א :וטמוט־ק־סענט־מענטאאע נאצ־וכנ צום עקיד־קן האנדא־ װאנדא פונם ייד־שן שטענדו צום ־עאיקצ־אנע־ן פאט—ארבאא־׳טן שנ־ט, צו די פ־נצטעדע זאבאבאנעם און ־עא־ני־עזע ױם־טובים״ (ז. 1־2). דעד אייענע־ װעדט דא אויף אזא אייפן א־ן א נעײ־םע־ מאס םארוים;עװאדנט פאד דעד שעדאעכעיד װ־־קוננ פון ד־ דער־ מאנטע אידעד. אבעד צו װאם האט סען זיי בבאא געדאדפט דדוקן? אין מיין פארעדע גיב איך אן אויף דעם צוױי מאט־ײן. מ ב ע ד ג ה ע ג ס ך ק$חן,ת$רשס א* ס א \צו גיױגו אגיףסװ־ױוו אי\ װארטב\ און אזוי איױ ביי יעדע פדאבע, ער װאדפט ארוים, װאם אמאא מעד פ־אזן — ביז יעים כאייבט א העאפט פון דער ראא. און עכ דעדשיינט א העדאעך, אויסקדיםטאאיזיירטע שפראך. און דװקא — דעד פאאקס־מענטש האט א געװאאטיקן זין פאד ׳פארם. א ראי מאבט ביי אים אדודך פאדש־ידעניע פאזן. און עם איז מסש א פאד־ :ע׳נייכן צו זען, װ־ או־ף ־עדער װיימעדדייקעד פראבע ײע־ט אאץ ד• נעשטאיאט .־י״פעד און דייפעד. ער האט זיך נישמ איב א&צונענארן. עד װייםט;אנץ נוט, אז דעם עואם קען מען;ישט :אג־ן... זאנט אייך אבער סאמביערנ: ״די ראא א־ז פאדטיק״ — קענט איד זיכער זיין, אז דאיס אױ אמת. אין טאנ־טענאעבן אעבן דערמאנט עד אבםאאוטגישט אין ־•־: אקטיא,־. עױ אױ פשום, םאאקםטימאעך. צ־ט זיך אבער אויף ד•״־ פארהאננ און ע־ דערשפירס דאס ראמפן־איבמ — דערשיתט פא־ אייך מיטאמאא דעד נרויסער שײשפיאער. עם ענדעדט זיך שטים און האאטוננ, זיין באוט קאכט אויף אזן עם הו־בט זיך אן זיין אמתדיק אייניעראעך אעבן... ז־ין;דו״סע ק־נסטאעו־ישע א־כטוא־צ־ע;יט אי.ם צו די מעגאעכ־ קייט אדייכצרטראכטן זיך א־ן אאע עפאכן. אי־ן ארע ט־פן, ײאס ער שאםט, זענען קױעאצ־עם פון אן א־יראפע־שן פאידנעם. נ־ט עד א מאאעדישע נעשטאאט — ״רער קארנע־״, אדעד ״דאבעספ־ער״, מענדר א־ן ״קדוש דזשם״, ״שייאאק״, ״אץ״ א־ן ״ביינאכט אויפן אאטן מאדק״, אדע־;אד ״רעװיזאד״ פון נאנאא — זענען דאב •ערשטקאאם־קע נעשטאאט;, מ־ט װעאבע עד קאן זיך פאדמעםטן מ־ט ד־ בעסמע איי־אפעישע שוישפ־אער. און;־שט בחגם זאנט אאעקםאנדעד גדאנאך: ״א שאר, װא^ דעד םאמבעדנ איז גישט אדויף אויף דער דייטשעד ב־כע״. און טיד װיאן דװקא, אז עו־ זאיא יא זיין אויף דעד ייד־שעד ביגע און נאך שאםן א סך שטאדקע געשטאאמ;. א. םאמבעדנ א־ז ביים היינטיקן טאנ דעד נ־עםטע־ דךאמא־ ט־שע־ שו-ישפיאעד ביי ײון אין פו־אן. :־שט אומז־סט דופן א־ם ד־ אקט־א־ן: ״דעד קדףא״. א;עמ־ש פון קינדעד־שעד;א־װיטעט און סט־ב־שעד בױומאר־טעט. א שםדעננ־נעפדרעמטער ,־ו־מ־ינ־ע־ צעזארן־ קאפ. עד איז וױיט פון אירישעד וױיכקייט. דאס שסארק דדאםאטישע איז זיין עאעניענט. די• שטים — א טיף באריטאנאאעד טעמפער פון נעװאאטיקער מאדיואאצ־ע־פע־קייט. יעדע פיינו,־, װאם עד פא,־קעד־ פעדט, קומט ארוים בואט, װי פון די אאט־יחוימ־שע סקואפטוירן. עד אוכטע־ש״דט זיך פון אנדעדע אקמיארן םיט דעם, װאם עד האט כמעט א־ן זיין גאגצן ־עפעדמראד קיין שאעכטע ידאלע נישט. םאמ־ בעדנ װעט קיינםאא נישט שפיאן א ראא, װא׳ם איז;ישמ פאד א־ם. דעם :דויסן שוישפיאער, דערקענט סען דא׳ם רוב שוין אין די טעאטע־ד־עפי״טיציעם. אין דעם פ־מ איז סאמבערנ אז אוניקום. פ־אב־דט מעז א שטיק, אין װעאבן ע־ שפ־אט םיט, װעט אי־ אים שוין ט־עפן א צװיי שעד פא־ דע־ פדאבע, װי עד אויפט;ערװעז איד־פ א־בערן טעאטער־הויף. באפט א צייטוננ — װאם ׳נ־פירט מען א־ן טעאטעד?... װאם הע־ט מען מ־ט פדאפ. פיקאדד?... א־ן בבאא ם־ט דע־ מאדע־נער אופט־־פא־ע־יי... ציט אאע מינוט אדוים דעם זיינער און װוגרערמ ז־ך, װאם קיינע־ א־ז :אך :־שטא. צ־ט ינעדײעז די קאא׳פעס פון דעיד מאדינארקע, טאפט זיך ביי די בדוםט־טאשן און שפאנט װידעד איבעדן הויף... נאך צו)יי שעה װארטן, קומען זיך חבדה אקט־ארן צ־זאםען— און עס חויבט זיך אן די פראבע. סאםבערג אעבט או־ף. עד רעדט נישט די פדא׳זע, :אד עד מודמרט. אפט האט מען דעם איינדרוק, אז עד חאװנט. עם קוסמ אין באװענוננ זיין קיינםמאעדישע אינטוא־־ ציע, עד אויפט צו פאוצאיננ צום ־עזשיסעד: — װאידפט םיר אדוים אטא די פראזע... זי שטערט טיד.