Literarishe bleter · 1932-03-11 · 11 (11.3.1932) · p. Seite 168

זייס 168 רױז<ורארי*<ו 1ל<ז8ו<װ־ ו\\ז. \\ ץס\4.) װערט פיגסנזער. רויק. אלע זעגען נזןװארן עטיל. מען ווארט םיט א פארבאסטן אטעם אויױ דעס םפעקגמזסל. נאד א יזלינ;, און ראס •ספיל הויבט זיך אן. ד׳י פיעםע הייסמ ״דאם נעננםעטע םידעלע״. א טעזשה ס־ט א ױננן ציגיינמר־סוזיקער, װאם האט נעזוכט די לייבע םון א יוננ יטײן צינײנער־טײרל. דאס צינײנער־סיידל ליבט אבער אן אנדעדן ציני״נער, ײעלכער רעדט איר אן, זי זאל צוננבענען דאם פאר־ בישו&טע םירעלע בײ זײן יןאניזוריענט און דאן װעט עד מיט איר התונת האבן. דאס סײדל לאז׳ט ץיך איבערדעד,ן. בײגאבס, .װען אינם צינײנער־לאן.ער איז שוין שטיל, אלע שלאפן שוין, דאס אננעלײנטע פײעד האלט שוין בײם ןאויסנײן, פאר׳קד־בט די ױנגע ציניינערין אין לאנער, יװו עס שלאפט איר עדשטער;עליבטעד און ברעננט דאם פיודערע פאר איר סעלייבטן. פלוציס ןהויבט אן צו דונעדן און צו בליצ;. א דונער דערהרנעס חעם ציגײנער, װאם ■האט אננעדעדט די ציגײנערין צו ננבעגען דאס ם־רעלע... די םאר־ צװײסלטע צינײנערין זעט אין דעם א שטראד פון רער נאטור (ציגיעער נלוייבן נישט אין יזײן נאט) אוין װען דאם חוצפהדײזע;עװ־טער בארו־קט זיך, צעלײנט זי א נרויס פײער און זוארםט זיך אדײן אין די פלאקעדנדיקע םלאסעין, ביז זי װערט םארברענט אויף הויל. דאם איז דער םיפורױימעשה םון דער פיעסע. די ײירםונג םון דעם שטים או,ן םון רעם שםילן האט אויף רי צינײנערמזע צושויער נעסאכט א טיםן רושס. זײ ׳האבן •גע־ װײנט, געשדיגן םואר כעם און אויטר.ענוגנ און האבן נעשאלטן מיט מויםע םללוח דעם דערהחנעטן צינײנער, וױיל ער .האט אגנערעדט דאם אוסגלײזלעכע מײדל צו ננבעגען דאם םידעלע, און דורך זײגע זינד איז זי אזוי טראניש ׳אוטגעקומען. מטש שלאנן;תאס םען גמ־ װאלט דעם אכזרױ׳תדיק; ציגײנער, װאט איז שםעסער ארויםגע־ קומען דיוך פארנײגן פאר רעם עולם... די אקטיארן און אקטריסעם האבן נוט, אײניקע אםילו אויםנע־ צײכנמ, זיך אײנגעלעבט אין זייעדע ראלן. זײ האבן געשפילט מיט טעטםעראמענמ, נארנישט זוי דילעטאנטן, נאד װי נעשולטע אד־ ט־ססן. זײ יהאבן ודיסיגנולעבסי טיט רער תאנדלוננ. ־אנטשי בוזאקי האט, װי עם יהאט זיך אדו־סנעװיזן, אויסנע־ װ״למ א פאםיקע פיעסע. פײן צונעסדאבט, נוט צוזאסעגנעשטעלט, און אויך נישקשחדיק אויםדעז׳שיםירט יאנטשי אלם 1םולבלוטיקער צ־גײנער, קאן גלענצגד די פםיכישע אײננשאםטן םון זײן םאלק. דער צינײבער װ״סט נישט די םיח־. םון רחטים און ױשר — אין פרױואטן לעבן. פאדװאם־זשע .האט דאם געפיל םון רחטנות אזוי שטארק אפעלירט אויף דעם טעטפן צינײנער־נעװיסן? 1 ״סען סוז װירקן טיט סובטעלע מיטלען, — שםײכלס צו םיד ־אגטשי בהאקי נאך ןדער פאדשטעלוגג, זעענדיק, אםנים, דעם בא־ סדידיקנדיקן אײנדרוק פײ םיר. — חןר צינײנער איז בטסע א טענטש, װאס םארנעםט דאס רעטעניש םונם לעבן סיט א םפע־ צים־ש־ציגײנעדישעד אױםאסונג. זײן לעבנם־חסמה איז דאר לויטעד הכנעה, שקלןאםישע אונטערטעניקײט, שםלות און ןציטעדנדיקער פחד םאר דעם שטארקוערן. אוסע־ פון דער ב־נע האט ער דעחען א נעוױ׳םע מאכט בײ דײנעם אץשטאם־ברודער. ער הויבט אן אנדערש צו באג־דײפן און קדיט־ש צו םא.־־שטײן דאס לזובן. און דערםאר מוז דאס צינײנעו־׳מעאטער זײן א װעג־װײד^־־ <*אר א נײ צינײנער־ לעבן״. * * * / תונדערטער ־אר ן ־אט נ׳עדויוערט דער תוהו־ובהו־עראצעס איגם ציגײנערישן װאנל־לעבן. יאנטשי ׳בוזאק־, א קינד םונם צ־-;ײנעדישן בלוס און פלייש, האט נעעפנט א נײע אוטבאקאנטע װעלט פאר זײן נעםלאנט א׳ון נעדודםט םאלק. םאדלאנ ״א״ננס״ זוארשע א נײ בווך פא׳לעפטינעד לידע׳ו־ םון י. פאפיוודגיןאװ באלדעכע זאמדן — פדײז 2 יזל. — צו באקומען אין אלע בוסהאגדלוננען און אין פארצאנ ״נײע קולטוד״, נאװאליפקי 36. וזדיפפ־פארןויף.• װא־שע, נ. אססראװיטש, נאװאליפיע 40א. שםעטער אנצוהויבן די פארשטעלוננ. די גאכםיטאג־צײט איז אויך באקװעטוער .םאד חזר לייטוננ םונם טעאטער, װײל א סך געסמ קומען אויך סון דער פרעסר, און טען קאן די נעסס נישט אהײס־ לא׳זן שפעט אין דער נאכט. ד• צינײנערישע טעאטער־םאדשטעלונ־ נען קוטען פאר נאר אײן טאל אין דעד װאך. דאס טעאסער איז חעריבער תטיד איבעדםולט ם־ט סענטשן נישט בלויז פון צינײ־ נעד, נאר אױך םון אנדערע נײנעריקע עלעםענטן, װאם קומען סוקן אויף .רעם טעאטע,־, װ• אויף א בײז װונרער. וױיל די שפראך םאר־ שסײט דאך כםעט קײנער :ישט/ חוץ די צינײנער. א־ך באקען זיך פיט דעם דיו־עקטאר פון דעם צ־נײנער־טעאטעד, װאס איז גלײכצײטיק .רעזש־םער, מחבר םון דער פ׳־עםע א־ן א־ז בכלל דעד נאנצעד עול־סרענעד פ׳ון דעם טעאטעד, אפילו ז״ן נרינ־ דעד. ער הײסמ יאנטשי בוזאקי. א ציגײנער בן־ציגײגער. םון .םאך א טוזיקעד, האט עד םיט יאדן צזרי׳ק אננעפ־דט ם־ט זײן א״גענער ציינײנער־קאסעליע, װאגדערגדיק איבער נאנץ אײראפע. בוזאקי איז א שטיקל אינטעליגענט. ער רעדט עטלעכע לשונות, קען שרײבן נאטן אזן פארשט״ס אויך אביסל פון טעאסער, װײל ער האט עט־ לעכע ־אד געשפילם אינם ארקעסטער א־ן רעיברעטציגער (אוננארן) שטאט־מעאטער. װי אזוי איז יאנמשי בוזאקי געקומען אויף דער איד״, צו שאםן ןא צינ״נעו־־מעאםער? װעגן דעם חסרצײלט ער מיר: ״שוין עטלעכע יאר װי מיך האט פאדפאלנט דער געדאנק יצי שאםן אי ציניינעד־מעאטער. און װען מײן פלאן איז דאך םאר־ װירקלעכט געװארן, איז ועם טמש א גמ א־ר װײםט דאך, אז פיר ציניינעד פאדמאנן נישט קײן אײנהײמלעכע שפראך, קײן שום לי־ טעראמור און אפילו נישט קײן אלף־בית... און נאך עמװאם: אונזעיר םאםע איז א ׳װילד־צעלאזענע. גײ און װער א לערער און װענ־׳װיתער און א מעאטעו־־ד־רעקטאד בײ אזא דיסציפלינלאזן ^דזסון, וועמען עם פעלס דאס מינדסטע םארשטענדעניש פאד 'א פשוט םענטש׳לעך לעבן, אפש־טא פאר ש&ילן טעאטער אדעד װערן זײן קאנםוםעגט.. יהונחערטער שטרויכלונגען און אן א שיעור צרות וענען מיר נעלעגן אין װעג. אבעו־ עקשנות ואון נלויבן איין װיױערנעבורט פון םײן םאלק האט מיר געגעבן םוט און נעדולר םײן חלום צו פאר־ װיףקלעבן. דאמ װאס איר װעט זען, אינעװײניפ, אין דער אימ־ פראוױזידסער בודע, װאס הײםס,צינײנער־טעאטער, איז בלויז דער אנתויב. ״דא׳ם שװעףסטע איז צוזאמענשטעלן א פאסיקע טו־ופע, װאם זאל װעלן זיך אונטעו־וואדפן דעם װילן און װטל\ פארשטײן, װאם עם איז אזױנס טעאמער. צו לעדנען די ראלן אויף אױנמװיױי?, סא׳רשטײט זיך, װײל ארע םײנע אקט־ארן און אקטריסעס זענען אנאלפאבעטן. איך האב .נעמוזט רעפאדםידן, פארא־ינה״טלעכן די שפראיך, אױספײנע׳רן געװיםע אויםדריקן, רערקלערן אןן םאר־ טײטשן, הבלל, עם איז געװען א ב־טערע הארעװאניע. אבער דעד־ סאר שפילט סען בײ אונז טעאטער אן א סופלער!... — און רעפעדטואד? — בין איך נײגעו־יק צו װיסן. ״יא, ןװענן דעם רעפעד׳טואר װיל איך אייך טאקע רערצײלן. ״צ־נײנעד פארםאנן א שפע לידער, ימעשױ׳ת, לענעגדמס, װאס זענען געשאםן געװאו־ן אין דער םאלקס־םאנטאזיע און װערן דע.־־ צײלט און געזונגען םון ד־ עלטערע ציגײגער, פאר דעם ױעערן דוד, ס׳רוכ אין ידי שפעמע נאכגדשעהן, װען אלע זענען פאדזאםלס בײ די צעלײנמע םײערן, אויף ותלכע עס:בראטן זיך די נעלקחנטע הינער און קאטשקעם. א״נע פון ד־ אומצ״ליקע ציג״׳נועו־־לענענדעס והאב איד אויסנעװײלט פאר מײן רעפערטואד. איבעריקנם — האקט אפ מיין איטפאױםאטאר דאם נ־עשפרעך — די צײט רוקט זיך, איך מוז גײן אין טעאטער." * * * דער פרימיטיזוער זאל איז נעװען איבערםולט. זקנים און ױנגע צינײנער, מענער מיט ױ״ערע וױיבער, אנגעטון אין זי״ערע בוגטע ױם־טובדיקע בגדים, האבן םארנומען די עדשטע דײען םון רער בינע, װי ד־ אטתע םחותנים. עם איז זײעך ױם־טוב. ז״ער שמחה. זײ האבן סיטנעבראכט אויך דאם קלײנװארנ. זײ קלעפן ממש אױף רי װעסנג עם איז א ליא־־ם און א נעפילדעד, א שטיקטדיקע לופט פילט דיך אן אין זאל, פשוט נישט ױעם אטעס צו קאפן. א;לאק קליננט. עס ןהויבמ אן צו שפילן די צינײנער־קאפעליע. אין זאל