Literarishe bleter · 1932-03-04 · 10 (4.3.1932) · p. Seite 150

4 ריסיסואריטס ברסססר 1\גז, ס\ ן409.)• *הינסערן װאאד״, זיגנט דע־ דיכסעד: ״עס איז סאךגעידאס •טפיל *ון כיענט׳טלעסע אולגן און ליםן. גאך מאתעד דןןם יטפיל םון װאדט. װיפיל יאדן און יאדן, אז איך אקעד כייין הארץ און אויך םיין מאדך מיס ד• ׳*אדפי׳ג מיט די ׳צםיציקע צ״געד פון אותױת, .און אז איך קלייד אין דיממי׳סע סצאנגען ׳נע־צדיי און געוױין, און ׳־.־יכײיביי פאדשעמט;, נעיאטעי פין עריט א.ין פענקיטאפט נאך דעם װאם פאדנאגנען, און גאך דעם װאם װעט קומען. — צ־דופ־ם פון זיצבן, באוזעפטוגנ פון ׳מזדות אין פיכעדיפאדזיגאמע, פא־ •טדאנקען אן אנפ־לוגנ; ,און אט מיטאמאל — א בױנן א װײםעז/און איבערן בײנן דאעם װײםין — א קאפ א פאגאנדעדנעבליסע־ו אין נדויען, און אן אויג, װאם װכט וױדער און װידער אן ערמטן אות — אן אוהריבי,. אט ד• װוגדערװארע פאעמע, ״װאלקגס א־ינטערן װאיר״, װאם שייםט דאס צאפלז־יהע בוך פון.ת. ,לײװיק, נעבן מיד אין קומעגדיקן גומעד ״ליטעראדיעוע בלעטער״ פאד ד• איע יעזע־, װעיכע האבן גײשט דאס בוך יידעד פון ה. לײוױק. דאם דער׳&״נען פונם בו,ך יידעד פאיט צונויף טיט דעד דאטע —פיגף און צײאנציק יאך זיגט ה. לײוױק האט פארעפגטלעפט דינע ע־־ג־טע לידע־ אין •אד 1907, אין דעד מאסקװעד תםיםה ״בומיד־ קי״, װו ער א־ז דאן אפ.עזעםן ז״נע פ-ד יאד קאמארנע פאד זײן נעהערן צופ ״בוגד״• ■ - 4 ־.<־ צו אונזעד איעמעגם חרפה מוז דא דעדמאנט דועידן, אז ה. לײוױק, דעד ד־בטע־ פון דעם ״נולם״, אײגעם פון די ׳&עגםטע און טי־פםטע װע־ק אין דעד ײד־יצע•־ ל־טעדאטוד, האט יעצטנם, א פ־ז־׳ע־׳עװאכיע־ נעמוזט זיך צודיק אומקערן צו ז״ן זײע־- ״:װע־ע־ ארבעט, צו זײן טאפעטנקיעפעדײ ובד• בזױן וקצף! גורר.׳ ו. וז. 150 ז״ט ₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪/₪₪₪₪₪₪ דא, א״נגטלעך, ײאיט א־ך נעקעגט זיך אפיםטעין, ײען איך .ױאקט ג־׳עט פ־לן, אז א־ך סוז גאך עפעם -זאגן א װארט, װאס איז א־ײננעקומען אין דע־ ליטע־אטוד די־ך מ•־, און װאם איז אויס־;ענוצמ געװאדן, און װעדט גאך ביז איצט אײםנעניוצט קעגן מיר ײי א בײזװיליק און, אפט, ביליק;עװעד. א־ך מײן דאס װא־ט ״אומקום״, מיט ײעלכן עם װעי־ן באצי״בנט די לידעד פיז דער ע־םטע־ אפט־ידוגנ פון בוך. ד• או־םטײטיבוננ פון ד• י־דע־ פ•; אהמקום איז אפט נעטאכט געװא־ן או-פן ׳צאבראנםטז אדן, ג-עט זעקטן — אומע־קעכן, אופן. אן אופן, וואס האט צו טון מיט פא־־ ט— א.ון פאר-ט-ידחשבונות, און ג—גט טיט ליטעדאטו־ אין אמתע־ ^ריטיק. אומקוט — האט באט־יט, און באטײמ אײך א-צט פאד מי־, נוררידיקע אײפטדײםרוננ אין םאציארן, אין פעדזעיניעכן און, מעד פון ^אלץ, אין גבבוינסירטכר ייד—״•ן יעב;, װ,י ד• אויפטדײםלוננ טדאנט קאטאםט־אפאין באידאקטועד. מיט פ־״ד־קן פעםימיזם און פינפטע־ן אונמע־נאננ האט עםי אװדא•;ײעט צו טון. •עדע איבעדיעבונ;, אויב דו־ך װא־ט נע־ לײטע־ם, פארברײבט א־ן הארץ פון מענטיען, און וױרקט אין יעצטן ־עזורטאט װ־ א םט־מוי צו מוט־קײמ און עק׳םנותדיקן קאמױ פאד נײעם יעבן״. א־בע־ ד• ר־דעד פון ה. רײװיק. װערכע זענען דא נעב־אבט אין בוך,' ־וט אי־דער צע־ און אי־ד• פ־״ד, װאפ דאם נ־ו־םע ד־בטע־ײעע יײװיק־הא־ץ האט פא־נומען א־ן ד־ יעצטע ׳צװע־ע אויפסרײםלענתקע יאר;, הן פא־ן ביל אין הן פאדן יחיד. דא הו־עדט ב־נה און קייזז, אומקום א.־ן אייפקום,;עפאינק״ט און דעדהויבגקײט, ־אך און אויפבדויז. ״אונטעד אייז — זאנט לייײיק אין א ייד, נעװידמעט ז״ן הײם־־טטעטל ״איהומען״ — אונטע־ זיבן תויטן לינן מ״נע פעדצ״ק יאר, װי פארײיקלטע, צוינױפנעזויקר־ טע קעפלעך קרויטן״. אא דעם יעצטן גרויםן ליד, ״װאיקגם ם א י ז פ 1 י ל ז נעװען מיט דרײסיק יאר ציודיק, אזו• דערצײימ ער, א סטודעגמ פון דעם והאר׳צעװער אונױועדםיטעט. עם איז דאן ׳נזײן זײער ׳צטארק;יעורגן ביײידן ד• ׳נאציאנאלע באורננוגנ. דעיר צױניזם האט נעבלימ, א טײל סטודענטן זעגען נעיװען מ־טנלידער פון ״בונד״. פוכדעםט־ ויפגן איז די ײדישע ׳צטוד חנז־יקע ױגגטאין װאודשע געװען ״יטפראב־ לעך דו־םאויט אםימילירט״. איצט תאבן מער װי פויפציק פדאצעגמ פון ד• קרוב ציו דדײ טו־זיגט צװײ הונדערט ײדי׳פע סטודעגט;, װעלטיע אערגען ז.ך א-ן פאר״״.זע:ע _ױכ.־)ן,־. ,£ן. דע- פו־י״טער ה״פטשטאט, אנגענעבן ״דײצ, װי ױיע־ הײמ״צע שפ־אך. איבער פופציק פדאצענט איז רי דורכשניט־צי׳פיעד. אין אייכ־ צ-קע אקאודעמי׳צע אג׳עטאלטן איז די צאל סטודעגטן, װעלכע בא־ גוצן ײדיש אין דער הײם, א טך ג״־עסע־. אזײ, צום ב־י׳ע&־י דעדן ״די׳ש אין דע־ ה״ם וזסר וױ דרײ סזורניר פון איע ײד״טע סטודעגטן א־גם סרײגװ אװיװזורסיגוטנו. אין װארטסװער אװױומרםייסיגוסי אױ ײדיזוי הײמ״טע יטפ־אך פון כמעט דענציק פדאצעגט פון איע ײדײטע סטודעגטן, און אין ד־נם דאיזיקן וױכט־קטט;. אקאדעם״שן אינשטאיט;ע&יגען זיך נאגצע צוױי ד־יטי פון דער װא־׳םעװעד יץ״׳עע־ סטודעגטנשאפט. פ־אפעםאי־ הע־׳כ צענלידערט ד•'!אינעמ״לע צאל ײדי׳פע סטו־ דענטן לויט די וױםנשאסטן, װעלכע זײ ׳טטוד״רן, ניישט בלויז. יײט ד־ אגשטאיטן, אין װעלםע זײ יעחגען, און עס באקומען יז־ך אינטע־ ־עטאגטע דעזויטאטן. ד• סטודעגטן, װעלכע זוכן דעדהויפט א װנריװ, ד. ה., די, װאם ז״ינ־ למיד אױ א מעד פיאקט״נוער, װי א װיסגימאפטלעכע־, — א שטײגע־ פארמאצעװטן, דענט־סטן — ניכן דעס קלעגנ^זן פ־אצעגט ״וגנעי״׳ט, װעיכע רעדן אין דעד הײם י״ריש. פאי־קערט, אויױ ד• מע־ ״אקאדעמ״שע״ שאקויסעטן, — אײף אזוי״גע פאק״ל־ טעטן, װו םען לערגט מאטעכיאטיק, פעדאגאגיק, הומאניסטישע ׳0. עיעעד/ניי-י^דק/ א ו ג ז ע ד יי ד ג נ א״גדדיקן און ציפער. ביידע קאנען אופגאר;. ציםער —,או־1־. ״בײמ סטאטיסט״ק קאן מען אלץ — און קײן זאוך גישט. פוגדעטמ־ װענן איז דאך בעסעד צו האבן געגגיע דאטן. ביי אוגז פאדלאזט מען ז־ך שוין צופיל אײױ איילדריקן. טען פא־ראזט זיך.אײױ זײ א״ן עקאגאמישע פדאנן. און אפירו דאן, װען ינס רעדמ זייך װעכן דער׳ינאנצעו־ קויטודעיער צוקונפט פוינם ײדישן פאלק... איז' דעןי ד• ױגנט נישט די פא־שפייניוגנ פון דער צוקינשט. און וױ שרײנגמ מען ביי אונז ורננן דעפ ױגנן דור ארן זײן שײבות צוס ײז־ישן יעבן, צו דעד ײדישעד קויטור? אויפן סכזך סון אימ&־עםיעס. אײנעו־;ײט א־ן גאם און העױט א ג־ופע בחודים..און מ־־דיעך ידעדן פ-ײייש אין װארשע, פםקנט ער אפ, אז ד• טענפון ײדישאיין פוילז זעגען נעצײלטע: ד■ ױננט רעדט פויר־ש. ױען מען פא־שמ אבע־ או־ם דעם ענ־ן אין מען באקענט זיך :ייטלךעם נעגטער, ורױט זיך אדויס. אז די לאינע א״ז א היפש בים־ אנדעדש, וױ עס דוכט זיך פון או־בנאויױ. אט א־ז •דא נישט יאננ פאי־־נפינטלעבמ;עװאי־ן אין דעם ײא- ׳שעװע־ נוסיאסויסלזיעװ יאר־נוך אן או־בעט, װאס י־אט צו טיון מ־ט דעי ״הײמ־שע־ שפ־אך׳ פיון ד• ײדישע סטו־עגטן איין װא־שעװע- הײבשולן, און איזא השובעיי סטאטיםט־קער, װ• פ־אפיעםאר י. הע־ש ־עפערי־ט ד• דאױקע אײםפאי־־ג־וגג א־נם לעצטן בו־ ״ײװא״- בלעטע־" (דעצעמבער, 1931, נוכדנ־ 4—5). װ״זט ז־ך איחו״ם, אז ״ד־שע סטרדענטן, וואס זײעי־ הײמישע שפידאך איז ײדיש, געפ־נען זיך א״ן װארשע אין א ס־ א נרעסע־ע־ צאל, װי עס איז אגנעניימען צו גלו־בן: א פויע העיפט פון דעד װארשעװער ײדישעי־ םטודענטנשאפט ־עדן אין דע־ ה״ם ײד״ש... צ-ו-דעם דאזיקן אויספײ־ א״ז;עקומע׳ן פ־אפעםא־ הע־יג• אויפן םמ־ פון די דערמאגטע דאטן. עם איז נעװען פא־ אים אלײן אן אוסגעריבטע זאך. ער א׳ז