Literarishe bleter · 1932-02-26 · 9 (26.2.1932) · p. Seite 142

ריסימראריטמ בלמסיפר 1\(ז. 9 ('1,408 9 זײס 142 װענן, נײז אויזז א נעװיםן װענ און זיך סאחןעו־עווען, אראסנײן םון אים און ןינהויפן םונד$סנײ א נײעם דרך. ער נײט תסיד נראד, אםייצו נראדצינ־ס, פארעקשבט אױף זײן אײן טאצ ןונגעצייכנמן װענ. ם*ר אים איז ידי סאצער״ ני׳סט קײן פײנצעכע זוכעגיש, נאר א פדײדיק שפיצ, אן איספעטפויצעד, צײדנשאפטצעכע פארציבטקײמ א־ן ציכטיסע, אעבנםפרײדיתע קאצאריטן. זײנע פארבן־טעכער זענען תטיד פארפצײצט פון זון און ציכט. די אײגציקע ירושה פון זײן פאטער (ני׳טט םון אבות־אסותױ) איז דער אפנלאכץ פון שימערנ־ דיקע בריצאנטן, דער רמזימד־קעד אפ׳טײן םון קאנטײדנעשציפענעם נאיצד. זײן פ^ציטרע וױים נישט פון קײן אומעט, סון נראע טענער, פון טונק־צקײט, פון כאוראקטעריםטיש ײדישע טרומע רוקנם און נעדעמ&טער אייננעושרוטפנקײט. ער איז פר״ער זיננעד פון די פאדבךטענער, װאם לעב\ זיך אויס אין זײנע צעבנספוצע קאצאדיטן װי דעד פדײעד װאצדפוינצ אין זײן ט־יצערן אויםן שויס פון דעד ינאטור. זײנע באציבטע טעמעם זענען נעבציבן פ״זאזשן אוןי נאטור־ מא־־טן, אין װערכע ער הויכט ארײן א שפע פון צעבנם־פ,־ײד. ער קצײבט די עצעמענטן פאר ז״נע נאסור־מארטן אויף אן אײגנאירמיקן אופן פון די פא׳־ב־קםטע און שיםעדידנדיקע םרוכטן. דער רויט־ בעקצדיקער עפעציע, דער ׳בצוטהדויטער פאמ־דאר, די צארט־נריכצעכע װײנטרויב און צעבעד־קע שימערירנדיקע רוויזן און בצומען. ער איז א נאטור־קיכד, װאם זײן אויג װעדט פארכציניעט םון דער פארביקײט, און זײן פעינזצ וועדט פארשכורמ טון דעד נאטו,־־ פ־אכט. נישטא קײן ינ׳אטנם, נישטא קײן װאצקנם. אויף אצץ ׳צײגט די זון פון ליבט־שפיצ, איז א סיספאגיע םון א נעזאננ פוכם צעבן פא־ן צעבן, פון שאפרנגס־פרײד און ױם־טוב. פוז מאנע האיז אויך די צ״ניע האט נישמ נעםוכען קײן אגװענדוכנ אין זײן שאםוננ. אונטעדל־גנדיק — װי כ׳האב שוין דעהמאנט — די אײנםצזסן פון איספדעם־אניזפ און עקםפרעםיאניזם, באמיט זיך דער קיכסטצער צו כעמען םון דעם עדשטן דעם פאעק אן דעד פאדם און אן דער א־ניע, און פאר דעם צװיימן װײזט עד ארוים א טיםע פארשסעג־ דענ־ש; ארײנדד־נגנדיק אין נײסט סון עקםפדעסיאכחם — אקצעג־ טירם ער דעם אויסחי וק װעצכן עד פיקט איזוי שטארק אדוים. איז אויב די פריערדקע אורבעטן פון דעם דאזיקן קינםטצער זענען געװען שאבדאנמעם־ס און באנאצ זענען זיײינע איצטיקע װערק רײפער און טיפע׳ר. ) םאגע קאצם ביצדער דעגען געמאצט מיט נרוים בראװור און םיט עמאציאגעצער קראפט. דער קינםטצער א&ערירט נישט מיט קײן רײכע׳ד פארבן־סקאצע, באײוםטזינ״ק באנרענעצנדיק זיך צו בראנז־ נרויע טענער; ער רופט ארויס װיבריהוננען און שטרייכט אונטער די ק־אסט פוינם פצעק, א דאגק װעיצבן דאם נאנצע ײערט דעררויבן צו נרויםער מאצערישק״מ. די ברוטאציטעט װערט נעמיצדעדט דודך אן אינטערעםאנטער פאקטיר און דודך א כראמאטישן ציכט־עםעקט. אין די פײזאזשן װײזט אדויס דער קינםםאער א פא^־שטענדעניש פאר דער איבערשאצוינג פון סאצערי׳נמ קװאציטעטן, דאקענן זײנע פ־נוראצע קאמפאז־צ־עם םארמאנן נישט קײן םארב־אונטערשײד צװ־שן אײן פנים און דעם צװײטן, א דאנק װאם עם נײט מײצװיח םארצוירן די קארגאציע פון געזיכט. די פצאנמעםיקײט םונם פײזאזש און פון דער םינוראצ־קאגד פאזיציע איז נומ געצעזט. מאנע קאץ באפרידיקט זיך נישט מיט ביציקע עופעקטן, ער זארגט פאר דער הארמאגיע פון די קאצירן און פאר דער סאצעדישעד נאנצ־ קײט םונם ביצד. אצס קינםטצער פון א גישט־דורכשניטצעכן טאיצענמ איז ער מיט זײנע ערפארוננען דערנאננען צו ז״עו־ אינטע־ רעסאנטע פראבאעמען, צוגעבנדיק ז״ן נאנצער שאפוגנ א שײנעם בא־אקטער. ימאנע קאצם מעצות זעגעי: נרויםער טעיספעראכיעגט, טיפער סצעק, מאצערישע װיברירזננ און בחײטער פארנעם. פפליוןפ פרירגזאך אן שום באנאזשן און סרײ איז ער צוריקגעקוסען אין רער נת־םער װעצט־שמאט און איצט קענט איר אים סרעפן ארוס־ שפר־חן א־בערן מאנפאדנאס, אט דעם װוקםיקן חננ מ־ט די ברײטע פאײצעס, נא־װן פנ־ם און די ק־נד־ש־רײבטנד־קע אוען. מ־ט א דרײ ־אר צור־ר^ ןןען א־ך האב באזוכט פײרעסעם אמעצ־ע א־ן פאד־ז און ראב נעזען דעם א׳־־בערנאננ זײנעם פון דעד אנסאפנדיקער מאנופענטארע־ האמיעטנעיץיט פון סק־צפט־ר צו דער צארטע.־, פ־ינער, אפט־שער צופט־ק״ט פון דער מארערײ, אח דאם נעװען פאר מ־ר א נרויםע א־בעדאשונג. פ׳יראט זיך עפעס נ־שט נענלוויבט, אז דער דאזיקער פעםטע־, קדעפטיקער בחורעץ, פין װערבן עס אנזעממ מיט געזונטקײס און ענערניע, װעט בצייבן בײ דע־ דאזיקער ״אײדערעד מצאכר״... אבער אין לעצטן הארבםט, װען איך האב אים באזובט צום צװײטן מא< אח ער שוין :עװען א־ײננעטון אין דעד מאלערײ פיט צײב און צעבן. ער האט זיך פא־פ־נסט־קט מיט א נאנצעד רײ ח־גרנ־־יכוגכען אויף דעם נעב־ט. עד ראט דעמא׳נםטר־רט מ־ט א כואסע פאדב־קע װערק. פ־ירעס אצײן א־ז :אך ט־פער נעװען אר״ננעטון א־ן ז־ך. זײנע נעד־בטע רא־ זענען ש־טערער געװאדן, באז־אבערט. ס׳אח שוין נ־שטא מע־ דעד אמאריקער א־בט־קער, זארגאאזער באיק. דאם שװעדע א־נבן ראט א פא־ב־טינ־טין ם־אפן א־־ינגעגזר־פמ א־ן זײן בום. אבער זיתע מאאער־שע מאט־װן ראבן זיך אחאוטין נישט פאר־ננדערט. ער א־ז נעבאיבן נעמרײ דײן א־ך, זײן ק־נסטאע־יש־ן אכ־־נואמ־ן. א־ם א־ז פרעמד םפעצ־פ״ש־יידישער גריבאען זיך, דאם וריטערדיקע זובן, װאנדעדן און באאנדזשינן אויף פארש־ידענע ד־ א־ספ־עס־אניסט־שע שוא, װאם באשטײט א־ן אוממ־טאבארן מארן פון דער;אטו,־, ראט דיורך אירע נהויםע מײסטעד אויף אן עקםפעדיכדננטאאן אופן;אכקאנם־אאירט די מאאערישע נענויקײט דורך איכט און פארב. ד־ דאז־קע אכטדעק־ננ איז נעורנן א רעװאאיוציע, װײא א דאנק א־ר ראט מען זיך איבע־צ־־נט, אז א־ן דען־ אזוי־געתפענער ״אאקא־ רע פא־ב״ ק־מען פאר;עװ־םיע ענדערװנען, אפר־נננ־ק פון דער באאויבטוננ א־ן פון די רעפאעקםן, װאם װערן נעװאדפן דודך ד־ ארומ־קע אב־עקטן. מ׳דא־ף צונעבן, אז אין דעם צעשטרײםן איכט וױיזן ארוים א־בט־און־שאטן א;אנצע תי נ־אדאצ״נ׳ם, װאם האבן נארנישט געמײנזאמם מ־ט דעם מאדעאינרדיקן שאטן־איכט, װאם איז פון רא״ אננענומען א־ן דעד מאאעתי. דעד ט־פ־שער א־מפרעס־אנחם שטיצט זיך אויף דעם םוביעק־ ט־װן געפיא, װאם פארטדעט א־צט דעם אב־עקטיװן ׳רעאאיםמ־שן אמת, ער שט־צט זיך או־ך אויף דינם אײנן או־פן אײװנט באזוגדעדע רײנע פאדבן, װאם אויף א מ־חק שאפן זײ ד־ איאוזיע פון א :ע־ רע־־קן אײנרײטאעבן פאעק. ד־ פא׳־ש־־דנארמ־ידנ פאקמויר פון אימפדעס־אנ־זם ראמ ז־ך מ־ט דער צ־־ט פאתואנדרמ אין א םט־אחאצ־ע פון פאדב־קע שטדי־כע־ אעך, שטרעבנדיק גאײכצײט־ק צו א דעפארמ״ת;;. פונדאנען א־ז ־נ־ו־ן נינװען א־ין טד־ט צום עוקספיינס־אנחם, װאס זימע יםוה־ת זענען געװען: די א־בעדטריבענע פא־ביקײט, דעד נישט־נעצױפטער שטראם פון דעד אינ־ע װי או־ך ד־ א־בערטתבענע באראקטעריםט־ק, װאש א־ז דע־נאיננען בח װחיאנעתשקײט. * * * אויױ ד־ אײבנדעדטאנטע יסודרת האע פאכע קאץ אנגעשפארט זײן מ^לעדײ דערגײענדיק צום ״איבער־דעאליזם״. די דאזיקע ריב־ טונג אנכדעפ־עכט אים פוירעטענדיק, וױ״ל דעד ת־נסטלער סאז זיך אין איר פודעטענדיק אויסדריקן. יעעפנדיק זײנע עדזעטע דערפארונגעז םון דעד איטפרעסיאניס־ טײעעד קונםט — האט זיך דער קינסםלער א&נעזאגט פון דעם קאליר לטובת דעם פלעה 1$ זײז שרײענדיקער פאדביקײט. די בילדער־אויםשטעלונג