Literarishe bleter · 1932-02-26 · 9 (26.2.1932) · p. Seite 141

וייט 141 רילזלוראריפזוו גלססןו 1\ס. 9 ל&ס*.) י י ל ע ס*) \ס\\ רער נגעריפ ״ײריפזפ 5י\נזלזלער אי\ ס^ךיג".) טוננען הןובן אעעוזויבן וגו שרײבן ווענן אים אין ער זזאט באקומעז א נאטען. די לעצטע י$רן איז םײצעם אריבער אייף טאיצערײ און אויך ד׳אס א־ם זײן טאצאנס ארויםנעטהןוגן. זײנע יליבציננס־טעמעם זעגען טײזאדשן און ״גאסור־טאחטן״, אפטםאצ מאלט יער אויך פארטרעטן. ז״ן גענ־טע םעםטע האנט ארבעט מ־טן פענזנ, פונסט װי זי האט סריעד געארבעט טיט דער ד<אמע. םון רי נראבע, בױסט־קע םרויעןחםיגורן, אויטנעפחרעםט םונם טריוקענעם הא<5ץ אזן הארטן שטײן, איז ער אריבערגעגאנגען צום צארטן פינזל, צו די הארטאנישע האטסאזיציעם םון אײדעלן סאאצריט, םארב און ציניע. עם האט זיך װי אפנעמון פון אים די םנושטדיקײס םון גראב־ געםארעםטע מאנומענטאצע םינורן, א״־ן זײער ארט האט םארנומען דאס װיבריחנדיקע ש&יא *ין <יכט און שאטן, די דינע פארבן־ טענער, וואם איצוסטרירן םארן אוינ דעם אראפאוט סון ב׳צומען, רויזן און םרוכטן. אויג די אנרערע הינסטנער זענען םארליבט אין פן*־יז, איז פײי׳עם םא׳־ניבט אין נאנץ םראנםרײך, װעלכע עד האט געמאכט םאר זײן צוױיט םאטעחצאנד. ער האט זיך א־ננאנצן א־בערנענעבן דער ם־אנצויז־שער שוצ. ער מאלט כםדר די םראכצויזישע נאטור, *־אנצויזישע טיפן. זוטעדצײט םא׳־ברעננט עד חדשים־לאכג אין רארף, װו ער ארבעט אויםן שוים פון דער נאטור. ער שמרעבט נישט אין ערנעײ צו םארן, ער דארף הײן זאך נישט. ער באניננט זיך טיט םראנהדײך, טיט איר צעבן, א־ר הולטוד, איד קונםט. פײרזופ האלט רי סראנצויזישע הונוםט אלס די סרײםטע און אומאופהענגיהםטע. הו׳נםט, לויט ,ײן טײנחנג, איז אינטערנאצ־אנאל און אלמענםשלעך. אסשר װעלן םפעצ-אליסמן נעם־נען אין זײנע ארב־עטן, אין זײנע טענער און האלירן דאם ײדישע. םארן אויבער־ םלעכלעכן באאבאכמער אנטפלעקט זיך לחלוטין נישכז הײן שום ײדישבז א־ן ױין שאםן, נישט אין זײנע טעמעם, נישט אין זײנע נעש־לדעךטע טיפן און, דוכט זיך, אםילו נישט אין זײן פארבן־ אויסװאל. אםשר םײדן אין ז״ן םארטיםן דעם האאאריט, א־ן זײן דעטאציזירוננ, אין זײן ערנםטן ארײנגעטראכטן נ־וגאנג צו זײנע װערה, אין דעם אומהו םון די טענער — אין רײנעם טעכנישן זין װשט מען הענען נעםינען דאם אײגנ*־טיה־ײדישע. עם איז תםיד נעװען א חידוש, װי אזוי הוטט פײלעם אין דער הינםטלער־סעקציע סזן היעװער הולסוד־ליגע,*) זװ ער איז נעװען א טימנליד. דאם הען זיך אםשר רערקלערן דערמ״ט װאם ער איז נעװען םארבונדן טיט רער היעװער נרופע חבדים און איז אויף אזא אוםן אר״׳ננעצוינן נעװארן אין דער געזעלשאפטלעך־ארגאני־ זירטער קולטוד־ארבעט. א חבד איז פײלעס תםיד געװען א נוסעד, טהסת אים זענען םרעפד א סך־ שװאכהייטן און •הלײנלעכהײטן. עד איז נ־שט סון די, װאם הענען נישט פארטראנן יענעמם דער־ םאצג. ער האלם נישט םון רכיצותן, בארעדעדײען און היבעצעדײען, װאס זענען אװי םא׳־שפו־ייס אין די ציטערארישע און הינסטצערישע הדיחן. פײצעס איז א נוטע־ בדודער, און אז חברים האבן אין היעװ נענרינדעט א ינררפע, איז ער נישט אפנעשטאנען םון זײ, נאד דאם איז נעװען צאגג, מיט יארן צוריה, װען פײצעם איז אויםנענאננען םון בענהשאםט נאך דער נרויםער װעצט, — װען אים איז ענג גע־ .־וען רי שטאט, װו אין משך םון א פאר יאר האבן זיך נעב־טן אן ערך אכצן מאכטן און װאס ארויםםארן א פא׳־ װיארםט םון רארטן איז געותן א םכנה. זײן טיפע בענסשאסט חאט ער דעמאצט אויסנענאםן אין די םון שטײן־אויסנעמײםטעדטע שװאדצע, עגיפ־ טישע םיגורן, װאם האבן אים פארטראגן אין אן אנדער װעצט, ז״ן גאנצע אײזעדנע ענערג־ע האט ער אר״נגעטון אין די דאזיהע ארבעטן. *) רי ״היעװער נרופע״ איז באשטאנען פון רי הינסטצער י. ב. ריבאס, ב. אראנסאן, דער ױננ־ופארשמארבענער װסף עצסאן, מ. עפשטן,.©. מיןםצער א. א. ס. ק י ס יע י / ד י נ ע י צ ח לן 9 אויף דער אוי&שסעצומ שון ײדישע הינסטצער אין קיעװ אין ־אר 1920 האבן זיך געװארפן אין די אויגן די טעכט־הע סע־צפטורן סון ױנגן קינסטצער ־צוז? פיילמס, דאס רוב ד״קע וױיבער, װאס זענען געװארן א שס דכר אין די ציטעדאר״שע און הינסטצערישע קריחן. פײצעס אצײן איז שוין דעטאצט נישמ נעװען אין קיעװ. צאך פיט א עײס *ריער האבן םיד צוזאמען מיט בעוצ־טחשבותן נעטאכט א באזוך בײס פינסטצער אי| דער הײם, אויף דעד בערני־ קער צומעראנסהע נאם. דורננײענדיק דעם ױװעציר־ווערהשסאט סון זײן פאטער, זענעו טיר ארײן אין זײער דירזה, װאס האס פאר־ נעשסעצט מיט זיר א טוזײ םון פײצעםעם סקוצ&טורן. פײלמם אצײן אי< גישס געװען אין רער הײם, און זײן םאסער האט אונז ארומ־ :עםירט וױח) זײ1 יוכ6 איבעט און גזמעבן דערהצעדוננען. פאיאצעצ האבן זײ נעארבעט: אין אוין צימער האט דער אצטער ױװעציר נעשטידס זיצבעדנע צעפצ, גאצידענע םיננערצעך, בראשקעפ און אג־ דערע אײרעצע צידוננ, און אין צוױיטן צימער האט דער ױננער זון א״טנעהצעבט און או־סנעהאםעדט זיי׳נע סאנומעינטאצע היצ־ צערנע און שטײנערכע םינודן. עם איז נעװען װי א םין םאד־ מעסטוננ: םון אײן ז״ט — סון סײערע מעטאצן דין־נעק־נםטצטע חםצים צו באצחרן םיגנער, העצזער, ברוסטן און מישן, און םון וער אנדערער יזײט — האטעסנע, דיקצײביקע וױיבער־סהוצפטורן פון יתאצײ און שטײן םאר סוזײען און סאצאגען. צײכטסײט און אײדצהײט, מאנוםענטאצהײט אין שװערהײס. א טין סארטײצוננ םון אױפנאבעס״. ט־ט א החעכץ האט אחנז דעמאצט דער פאטער דערצײצנ^ װי אזוי ער האט נעגעבן דעם זון זײן דעדצױננ, אויםביצדחנג, א־ם נעשיקט פאר דער סצזזסזז קײן פאריז. ער האמ םאדענדיקט סיט א שװערן געטיט, אז דער יזננ װערט דא איצמ פארםאצן. יײלזווז איז אבעד נישט םון רי, װאס װערן סארםאצן. מ־טן אנהוםען םון דעניקיגם ארםײ סײן היעװ, סוף יאר 1919 םארצאזט ער קיעװ און םיט טםירת־נטש דעדסצײבט ער זיו הײן הרים, בכדי זיך צוריק ארויסצורײםן אין דער בר״טער וזעצמ. נישס אזוי צ״נט איז אים דאם אבער אנגעקומען. אפסוטשענדיק ייר אין הרים א צעננערע צײט און איבערטוענדיק כצ־ערצײ עבודת־׳פרך (געװען אםיצו א האצצהאהער), רײםט ער זיך הײן קאנסטאנטינאפאצ. אויםן װענ דערװיםן זיך די וױי׳םגװארדײער, אז ער איז א ײד, און סען װיצ אים ארײנוזארפן אין ים, נאז־ ער קויםט זיך יאזים טיט א ברי־ ציאנטענעם םיננערצ, װאם זײן םאטער האט אים נעהאט םיטגע־ נעבן אויםן ויעג. אזיך אין האגסטאנטינאפאצ גײמ ער דויד אצע שבעה סידירי ניהנום םון הונגער און גויגנ ער םארצירט זיר אבער גישס םאר אים שײנט װי א ציכטיהער שטערן זײן ציצ — דער־ נרײכן פארח, װו ער איז אפנעװען א יאו־ צײט םאר דער סצחסה. ער הוסט אן אצם הײצער אויף א שיף, װאם נײט הײן םארםעצ. אן א םאנמים אין קעשעגע ג״ט ער אראפ אויםן םארםעצער ברענ. ײדישע פאסאזשירן האבן אבער אין אים דערקענס אז ער איז נישט הײן געפוירענער הײצער און האבן אים אויסנעהאצםן םיט ׳הוצאות־הדרך ביז פאריז. טיט א שטײבצ אויף די ציפן דערצײצט פײצעס, װי אוזי ער איז אין א זזנמיק־טאג, װען אצע נײען ארזם אויסנעפוצס געםארן איבער פאריזער נאסן אין זײנע אין קויצן־ און אשחפארשםירסע בנדים. בײנאכט איז ער אננעהוםען אוחםן מאגפארנאם, װו ער האט זיך באנעגנט טיט אצטע חברים־קינסטצער, װאס האבן אים נעהאצםן הוסען צז זיך און אין צװײ װאכן ארום תאט ער ארויס־ נעשסעצט אויף אן אויסשטעצונג ״א קעפצ״, װאם איז םארהויםט נעװארן און האמ אים ארײננעבראכמ די ערשטע ם״נף הזגדעדט פראנק. נאכדעים איז שוין אצץ אװעק כשורה. פײצעס האט ייר צוריה־ נענוסען צו זײן באציבטער ארבעס, תאט אדייננעפצאזן א רוח־חײם אין האצץ און שטײן. טוז״ען האבן נעהויפמ זײנע װעךזנ הונסט־ הריסייהעד און סבינים האבן זיך םיט אים םאז־ינטערעםחרס די ציײ