Literarishe bleter · 1932-02-26 · 9 (26.2.1932) · p. Seite 136

ל־יגראר־נמז בלפסזר 1\גו. 9 וסס♦.) זיך אבע־ םארציבט און דו ביסט באט, ביסט רײן, 1וי אין עד־מטן טאג פון בא׳באף״... אבזמ־ ׳םוין אין ״םריג און םרידן״, וױ עם איז ©?,״אן ואסןוט*, אי׳נע פון די ׳בעגסטע סרויען־םיםן אין דער װעלט־יליטעוזזטור, װאס איז דודכויס.עסאציאנעצ און ם״אס אן די ליבע מיט שיסקײט און אייבייץים, איז שוין םאדאן אויך די פירשטין מאריע, װןזם אגסהאאט דעם יזערן םון טאצסטאיס ׳טפע־ מערדייזער פילאזןזפיע און מאראר. נ׳אריע שרײבט צו א חברמע: ״םיר װי־זט זיך אויס, אז קריםטצעכע יציבע, איבע צום גןועגטן, 5יבע צו שובאים, איז װירדיקער, זיםעד או.ן בעםער, װי יענע נעםילז, װ#ס שײגיע אויגן פון א ױגגגטאן סןזגען אריויסרופן אין א ױנג ם״דצ״. ןובעד טןזלסטןזי וזאט נןמ־ נעטדאכמ װי םאדיע, נעסילט חאט ער, װי גאמאשע און עם בא&ן זיך בײ אים ארוס ׳טורות, אין ותאכע ער װ״זט אן אויך רער גישט־נעראטגסײס םון סאריעם לעבן: ״עניאזשינא סאריא — זאנט טאלםסאי — איז נעװען דן*ם זעיד־ ביקע שרעקנדײזע, נישס שײנע, פארעצטעדטע טײחצ, װאס פאר־ כדעננט די בעסטע יארן םון א־ר ־אעבן אין פחד און אין אײביסן מאדאצישז צײדן, אן נוץ און אן פרײד״. דער זעצביקער נעראנבל צװישן עסאציאנעצן לעבן און רא־ ציאנעאן סרוקענעם קוסט םאר צװישן אנגא סארענינא אין לעװינען א־ן ראכואן ״אננא קאוענינא״. נאטאנסאן וױיזט אן, אז זינד ױירסן טענטשצעך און בארײכערן. וואם װא׳צט נעװען, זאנט נא־ .זאססאן, אננא קארעגינא, װען זי באגעננט נישט די זינד מיט װראנטקין, װערט נישט פריער אנגעזעגזיקט מיט פתיד און דעד־ נאך םיט םארצוױיפיצוננ? זי װא׳צס געװען א נעװײנצעך־לאננוױ״ויק װײבא. א האנק דער ״זינד״ אידער האט זי בארײכערט די מענטש־ אעכע גשמה מיס א גרויסער ם״מפאניע איידן אין םרײז־ז, װאס װעקן און דעדסוטיקן. אגיך צו די ״בריועד קאדאםאזאװ״ גײמ װ. נאטאנםאן יצו מ־ט דער זיגאביקער טאס פון עמאציאכאאיזם און דאצ־אנאיציזם און וױיזט אן, אז חמיטרי איז עמאציאנעא און אױואן ראציאנעא. אין אונגזער דעם זעאב״קן איכט באטו־אסט ער ״זשאן יזריסטאױ״, ״צוי־ בערבאדונ״ און האםסונם ״םיסטעדיען״. דער אנאא״ז םון יעדן װערק איז א נאיצע נעשאאסענע אדבעס, װאם קאנען זײער פיא העאפן אונזעדע אי״ענער זיך אריעגטירן אין א קונסט־װערק בכאא. זײן םיאאזאיפיש איכט פא־װאנדאט וו. נאטאנסאן אפס אין א פשוט םײעד, װאם זוכט צו םארב,״ענען איצץ, װאם איז ראציאנעא אין דער קונםט און גישט נאר אין דער קונםט נאר אויך אין דער םי־ אאזאפ־ע, אין דער סאציאאאניע און אין אעבן בכאא. נישט זײענדיק קײן אנוהעננער םון אט דער ״רעאיניעזיטעמ־ שיטה״ (נאטאנסאן אאײן רופמ אװ־ אן זײן סיםטעם), יהאב איך דאך נעםונען פאר נויםיק צו נעבן א קורצן דעפעדאס װענן נאטאנ־ סאנס ״אינסעצ״נענ׳ט, קוגסט י*ון קינםסאער״ און אויפםערקזאם מאכן, אז אין אונזעו־ נאדטן האבן נאך אזע׳צכע נעװ״קםן נישמ נעװאקסן... פארלאג ב.?לזװיזןױ, װילופ. עדשט דערשינען: רחל פײגעננע־זנ ״הײדאט אריןש 2 יאד״ ר א ם א 1 הויפטםארקויף: ,23 1ז1ז\ו@31א ,3 ׳*■3X323^ ,״11ס1ו14-8נומ״ .6533 .0 .? —י י י ־־ ־י?אאם. ביבפר־לאגפר ״'?ולסיבוך״, װארסזזו ערשט דערשינען: אידיש־שפאנישער אין שפאניע״אידישער װערטעדבדך פון באוװסטן םיאאאאנ י. ל. װױ$ו?\ר. פרײז •נעבונדן — 17.80 ג״אדן. זיך װענין: ,23 1}1׳װ©31א ,3ז\\31323^ ,״11ס811-;111ז^״ .6533 .0 .? זיים 136 ^9 װ. נאטאנםאן אעמט פאר א בײשפיא ד׳ נחמן בראםאאױערם טעשה פון זאייקע בעטאעד, אויט ױנח םפיװאקם דדאמע ״<־׳ נחמן בהאסאאװעד״ און ער טײטשט אוים ברײט דעם ז־ן פון ד• שורוח: א.ין איטאעכע זאך האס א האדץ, און די װעאט איננאנצן האס אויך א הארץ, און דאם האדץ פון דער װעקט האט א פנים פון א נזענטשן. און דער קװא< שטייט אין א״ן עק װעאט, און דאס הארץ שטייט אנטקעגן קװאל. און גאוסט און בענקט תםיד... עם זאל צוקומען צו אים... װ. נאטאנםאן ברעננמ דא ארוים םילאזאםישע נעדאנקען, װעא־ כע ר׳ נחםן האט נישט געאנט, אבער אין דער אינטואיציע בײ אים דענען זײ נעװען און בארייכעױט װערט טען דורך דער ברײטעד אוים־ און צו־ט״משונזב און נישט נאר אויםטײסשן דארף דער קז־יטיקער א קונםט־ װערק, נאר ער מענ עס אויך באקעמפן, אויב אונםער דעם שסייט נישט קײן האדמאנישע םעדזענלעכק״ס, און דאם װערק רײניקט נישס, יצײטערמ נישט א\ן דעז־הויבמ נישס די מענסשדעכע נשפה. אין ״קרײצער סאנאטע״ למשצ — זאגט;אטאנסאן — איז טאיצ־ ססאי א צעשםאלסענע פערזענלעבק״ט׳/ װאם איז ״דיקטידט פון אײנעם, װאם פארנװא׳צמיקס זײן נשםה און שסרעננם זיך אן אי־ בערצורײסן אלע חשבונות םיט זײן אײנענעד פאדגאננענהײט״. אונזער מחבד באקעמןט דעם נאנצן פאנאטישן צ״ינאננ צו ראמאנ־ סישעד און םיזישעי <יבע, װאס טאלסםאי און זײנע העיצדן רוםן אן ״פאםקודסטװא״, און עד צימירם דעדבײ םמעפאן צוױעם װאדט, אז ״יעדע קלענםטע זאך אפיצו ותרט גרויס, װען זי װעדט דורכנעדרונגען מיט ליבע״ און מיט א סך עדודיציע און טיט ש־ינע געפייצן צעשלאנט נאמאנםאן די טאלסטאישע סאראל, װאם שאפט די פאלשע פארשטעלונג, אז ״שײנק״ם״ און ״נוטםקײט״ זענען אויםנעשפדאכענע קאנטראםטן און דאס, װאם איז שײן, טוז זײן שלעכט. און דאס זעצביקע זאגט עד אויך ותנן דעד צײדנשאפט, װא6 איז אויך נישט דעד תיפוך פון נוטסקײט. ״די שײנקײט דארף שטעלן די צ״דגשאפט אונטער אירע פצינצ״ און דאן ״ותדט רי צײדנשאפט םוצ םיט דערהויבנק״ט״ און זי דארף ״נישט באזיגט, נאר באזינגען װערן״. די קונםט, אצזא, םובצימירט די לײדנשאפט. אין ״ראמעא און דזשוציעטא״ הויבט זיך טאקע די ציבע אן םון אינסטינקט, אבער זי.לערפירט צו א װיבדאציע םון גאנצן ותזן און װעידמ, צויט שפדאננערן, ״א ציטער םון אצע אקארדן פון העכםטן ביזן נידע־ ריקפטן״. מען איז יעװוינט צו אוויסט״טשן שבתאי צבים ירידח דורך ז״ן פיזישעד ציבע. װ. נאטאנםאן ציטידט פאציאקאװס ראמאן ״שבתאי צבי׳/ װאם וױיזס, אז דער טשיח נעפינט תיקון און אויסצײזוננ אין דער ציבע. ער זאגט צו שרהן: ״ם׳איז נישטא קײן שיעור צו םײן טאכס, שרה, זײט יענער פינוט אין קאידא, װען דו ביםט דו םיר נעקופען״. און דער אויםפיר פ\ן דער עדשסער ט״צ, װאם ה״םט ״אין שיישות צו קזנסט״ איז: ״צוריק צום אצטן נעזאגנ פון נעזאננען! און אין דעם אצטן, װי אין דעם נײעם, איז נישט צום אפטײצן די ציבע מענעד, ציבע קצאנגען םון אצע אנדע־ע סענעד און קצאנ־ גען, װאם ניבן איבער ד־ טיפםטע עמאצ־עם, אין ותצכע נאר א טענטשצעבע און אפשר אויך אן איבערמענטשצעכע נשםה קאן זיך צאפצען און ראנגצען אין אוסבאשד״בצעכע פרײדן, אזיוי נוט, װי אין אוםאויםדריקצעכע ציידן״. און אט פין דעם שסאנדפונקט אוים טדעם אונתר מחבר צו צו אנאציז־רן, אין דער צוױיטער סײצ פון בוך, װאם ה״םם ״קינםט־ צער און זײערע װערק׳/ טאצסטאיס ״קרינ און םרידן״ און ״אננא קארענינא׳/ דאמען ראצאנס ״זשאן קר־סמאף״, פיאדאר דאםטא־ יעװםגיס ״בריףער קאדאימאואװ״ און סאטאם מאגס ״צויבעד־ באדנ״. ־ ״ עס איז מערקװיח־יק, װאם װ..;אמא:םאן הויבט אן צו דע־ עאנסטרידךדי דיככךקײט םון זייגע צוױי אנטי־טאצסטאךטעז״םן, אז קונסט נויטיקט זין אין אױסטײטשוננ אןן אז ציבע דעתי־ \עריקט :שס רי קונסט, נאר זי סובצימירט זי, דװקא םיט טאצ־ םםא־ם װערק. און ער הויבט אן דעחמיט, װאס א_ין ״קרינ און י&־יח״ זאנט דזהיםאװ: ״זזמטו,. סיין פדײשט, םיד שצאפן ביז װאנען טיר *וזאבן נישט ציב, קינדער סון שםודט זענען םיר, האםסו