Literarishe bleter · 1932-02-26 · 9 (26.2.1932) · p. Seite 134

ליסנוראריגמנו בדסיסיסיו ו\מי. 9 ןסס♦.) זײט 134 דער ״דישער מאאעירײ איז דא אן אײגענע טאצ*־ײ, אײנענע קינםטאער, נעבוירן און אזיפנעװאקםן אין אאנד? די מאטיװן פון דיער שאפן. ׳װעדן אײנגעאדדנט י״דישע סונםט־אויםשטעלוננען, ־אבן זײ ױערפאיצג, װערן די בילדער נוט פארקויםט? ־אבן די ײדישע קינסטלער א שײכות צום ײדישן טעאטער, צו דער ײדישער פרעסע, ארבעטן זײ דארט טיט? דאס בייצד פון דעם ײדישן קוצטור־שאפן װא-צט נישט געװען נאנץ, װען עם װאצט נישט נעװען אין די נוםערן <זײן אפוזאנדצונג װעגן חער יראיע פון ײדן אין דעד לאגד־ציטעראטור. זענען ײדן םארטראטן אין דער ילאנד־ציטעראטיר, אין דער אצנעטײנעד פרעסע, מעאטער, װיסנשאפט? ז״עד באצױננ צו דעם ײדישן שאפן. װערן א־בערנעזעיצט װעדק פ־ן יידיש אין דער צאנד־ציטעראטור? װי דענען זײ אויפנענומען ניעוהארן דורך דער ארט־קער קריטיק? די באצױננען פון ײדן־קינסטלער און קינםסצער נישט־״דן? זענען ײדן פאדטראטן אין דעם ארטי׳קן פעךקיצוב? ײדישע מאטױון אין דעד צאנד־ציטעדאטויד? װערן אין דער אדטיקער פרעםע םארעפנט־ רעבט אי, טיקרען א־בער דעם ײדישן ט׳עאטער, ײדישער ציטעראטיד, ײדישן קוצטר־־צעבן? דאם איז אין אצנעםײן דעד פדאן מ־ן די םפעציערע ־אנד־ נומעדן, װאם מ־ר גרייטן איצט. מיר ־אבן זיך שוין פארבונדן מ־ט קינםטרער א׳ון טוער אויף די עדטער, און מיר האבן שוין באקומען בדױו, ערטפעדן פון א רײ רענדער, אז מען איז דאדט מיט בא גײסטעדוננ צונעטראטן צו זאמדען מאסעדיאצן פאר די צאנד־נומערן, װעצכע דאדפן אפיטפיגאען אצזײט־ק דאס ײדישע קוצט־ר־שאםן און דעם ײדישון קוצטור־קאםף. אאמ־יר װיםן װעגן דער װיכטיקער שאםונגם־אדביעט, װאם דער ײדישעד שאפעדישער נײםט בדענגט ארוים אין די פארשײדענע צענ־ דעד פון א׳־נזער פאדשפרי״טק״ט א־ן נאר דער װעצט. װװז\ גוײויל װירקוננם־קרײז. װעדן אפגעשפינצט אין דער פרעפע אויך ארטיקע אינטערעםן? פא׳רגצײך מיט דער ײדישעד פדעםע פון פויצן און אמעריקע. עקז־םטירט א פדעםע פאד יידן אין אנדערע שפראכן? פארנ׳צײך םיט דער ארטיסעד ײדישער פרעסע. א פפעציעלע אויםמערקזאטקײט דאדף נענעבן װערן דער ײדי־ שעד ציטעדאטור אין לאנד. איז דא אן איינענע ײדישע ציטערא־ טור אין לאנד, װאם װערט נעשאםן או־ף דעם אײנענעם באדן, אין די אײגעניע נדענעצן? איר כאראקטער, אינהאצט, אירע ציבם און שאטן. זעכען די ײדישע שרייכער נעבו״רן, אויפגעוואקםן און דער־ צוינן אין לאנד? די סאטױון און פדאבלעמען םון דער ציטעראטוד. ײען ׳דערשינען די ערשטע ביכער? דער צייענער־קדײז. השפעות פון דער ײדישער ציטעדאטוד אין אנדערע לענדער אויף דער ײדישער ליטעראטוד אין לאכד. שטימונגען, װאם העדשן די לזנצטע יארן. ר־כטינגען. פרווװן פון ליטעראר־ש־ע או״סנאבעם, פון אײנענע פאד־ א#נן. די באצױנגען טיט דער ארטיקער פדעםע. נאציאנאלע און םאציאלע םאטױון און טענדענצן. — די אריענטאצ־ע. — ױננע און אלסע ײדישע שדײבעד. — ז־יער צוזאמענלעבן, דער קאמף צװישן זײ. און װי האלט עפ מיט דעם ײד־שן טעאטיגר א־ן לאגד? איז דא אן אײנן יידיש טעאטער, מיט אײנענע ארטיכטן, מ־ט װיכ־ ט־קע אײנענע םצענישע אויפטוען? די װיכטיקסטע אויפ־רוכנען אין ד• לעצסע יארן. ק״מען ײדישע מרופעם און אױט־םטן םון דעד פרעמד? װעקכיע פון זײ האכן געהאט דעם נרעסטן קינסטאער־שן און מאטע־־עדן דע־פאלנ? װעלכעד עוצם באלוכט די פאד־טטעאונ־ נען אין ײדישן טעאטעד? כאזיכט דאם מעאמעד אויך ד• ױננט, װאם איז געב״דן אין אאנד? װי נדוים א־ז ד■ צאא באזוכער, װ־פ־א מאא גײט א פיעסע? א־ז דא אן אפערעטע און א ײדיש ־דאמאם־ש טעאסער. איז דא אן אדטיםטן־פארײן, יזײן ׳־אאע און זײן װ־רקוננ אויף דעם טעאטער. ד• פעדםפעקטיװן פאד דעם װײטעדד־קן װוקס. איין ד• אאנד־כומערן דאדף אויך אפנ־ענעבן װעדן אדט פאד ז ס? ' ג ג י : ק זן ״ / ק;ן זע ע דער ערשטער םאװעטישער זינג-פילם ״דער װעג אױ לעבן״ אין א שאדפער פאדם איז דא אװעקנעשטע׳אט די פראבאעם פ\ן ונורצױגג, װאם איר הויפט־יסו׳ד איז אט־־ד• <יבע. ם׳איז דאס אלטע פדאכלעם, צי איז דאם שאעכטע קינד גע\\אר\ שאעכט צואיב דער םביבה און ספעציפישע אעבנם־תנאים, אדעד דאם דאזיקע קינד איז פון געבורט אן שאעכט. און דערפון דאס צװײטע פדאבאעם: װי אזוי דאדפן ז״ן די גזעסאר\ םון רעד דעדצױנג, װי אזוי דארף טען זיך באצי<ג\ צו אזא קינד — װי צו א סדבתחיאה־שאעכטן אדער װי צו א שאעכמ־נעװאדענעם? איז םאװעט־־וסמנד זאנט מען, אז דאם שאעכטע קינד איז גגגגגאר\ שדגכס צואיב רי אדיוטיקע קעבנם־אוטשטעגדן און דעדפאר דאדף טען א־ם נישט יהאאטן אונטער א שטירה און טען טאר אים נישט איזאאירן, ײײא דאם מאכט אים;אך ערנער און פאדקדיפא־ טער. נישט דורך שטרעכגן באםעא, כאר דורך געװונענעם צוטרוי צום דעדציער קען מען דעדצייען דאם שאעוכט־געיװאדענע קינר און אויפװעקן אין אים זײן מענסשאעכן ״איך״. און אט איז דעד בײשפיא. די פארג\ארלא\ס<ג — דער אוטגאיק פון רוםצאנר נאך די יארן פון סאתמות און רעװאאוציעס. קינרעד געבוירן אין א חדוב־ ומוחדב־געװארענער װעאג^ װאם איז אין באוט אפנענאנגען ב״ם נעבורט פון א נ״ער ציע.. א טתנת ״נישט נעטאטעטע און נישט נעסאםעטע״ קינדער, װאם די גאס האט זײ נעבגידן אגן זענען אגיף דער נאם געבאיבן אינן — אן א קישעאע צוקאפנס, אן אן אפראך איבעדן קאפ, אן א שטיקא ברו״ט... זײ האבן זיך נעהאמ זײערע ״פרינצחפן״ און זי״עד קוק אויםן לעבן: טיד גזאב\ קײנעם נישט, רארפ\ קײנעם נישט און דארםן גארגיטס.- מיר נעמען בײ דער נעזעאשאםס אגן םון דער נעזעא־ דער זיננ־ און דער־פיאם ״דער ווענ אין אעבן״ איז א לוסי־ שער, נענויער — א םאײעמישער, און דאס םײנט טאכתהיאה, אז זײן רעזשיסער, דער ױננער :יקאדא־ עקק, האט נישט;עקענמ און נישט געװאאט אויםקומען אן װעאכע ם׳איז פדאפאנאנדיםטישע טענ־ דענצן. א־ן םאװעטן־פאדפאגד האלט מען, אז יעדע קונסט־שאפוננ סוז העאםן פארג־כערן דעס טעםפ םון פינםיאד־פלאן, סוז זײן א צאן אין דטגז ראד, ײאס סרײבט די געשייכטע םון דער סענמשה״מ צו א נייעם שסײגעד אעבן. פאדאן םיא טענדענצ־עזע םאמענטן אין דעם פיאפ: דאם אײנ־ ארדענען די פארשײדענע װארשסאסן פאר דער קאמונע פון די פאידײאראאזטע אין א םאנאםטיד, װאם פוסטעװעט, צו באװ״זן, אז א מאנאםטיר קען דינען פאר כיאכערע און פ־אדוקמיװערע צװעקן; דאס אװעקאײגן די אדערהאנמיקע אדכעטם־מכשירים נראד הינטער די ״הײאיקע טויעדן׳/ װו נעװײנאעך ם׳אינן אאע םיני כאים םרן רעאיניעזן צערעםאניאא, — צו באוױיזן, אז ראס זענען די ה״איקע כאים פון דער צו׳קױפט; ד• שאעכטע װידקונג א״־ן דעד שאדן פון אאקאהאאיזם, ײאם ברענגמ דעדצו, אז קינדער װערן פאר־ טדיבן דורך ז״ערע שיכורע עאטערן פון די הײמען און װעדן גאסן־ ױנפע;; די גאאדיפיצירונג פון א פיאנערם טויט; און אזוי װײטער און דאס נא״כן. דער נאנצעד פיאם איז אײן נרויםע פדאפאנאנדע, װאס זאנט עודץ און שארף: — אט אזוי בויען מיר! אט אזוי דערציען ם־ד דעם ױנגן דור! אט אזוי אײגן םיר א (ר־כמ־קיג׳ו־: די) איניע! ראגז איז דער גג<גג אי\ ל<וב\\... אין ״װענ א־ן אעכן״ װערט כאתאנדאם די טעמע ליבמ, ד• נרויםע איבע צו אאע מענטשן בכאא און צו יעדן יחיד באזונדער.