Literarishe bleter · 1932-02-26 · 9 (26.2.1932) · p. [Seite]

?רײזיה, 26 פטג־רואו■ 4932 נײנסער י^דעיאבע עדײ; 50 עי. דזםעךאריפמן ףלי -■ףןץ^ךףך ך- א־־קופמדידטני _׳־-* ■■ 1 װאכנ״ז־־פבל פאר ■■■■■י**■■■^ ־יפלעדאפוד ■■ פאר<?^ג 3.קקעערןן,וזארש^ טיזאטעדאוןקונםט דאם ײדישע קולטור־שאפן אץ גאד דעד ױעלס עײדעגע באדנם, םביכות אוז סיטואציעם. ד$ום ניט צו םאר׳מי״רג־ ארטישײט, פארשײדנםארביעײט אונזער שאםן. טאמױוז םון בידא־ בידזשאן, וזאװאנא, יזענטאקי, טראגםװאל, עטין, םו״לן ליסע בא־ ווײזן זיך נלײכצ״טיק אין דער אײן ײדישער ליטעראמור. אוז אינ־ אײנװענם אויך השפעות םוז רוםישעד, אמעז־יהאנער, םדאנצויזי־ שער, שפאנישער, דײטשער, איבד־שער ארן אנדערע ליטעראטורן, װע<כע װערן;א־נאניש אױ־ערנעהאבט דודך די ײדישע הינםטלעד אויף די ערטער. און אזוי אויך דאס ײדישע טעאטער, די ײדישע <*״גסט װאם ■װאהםז אויםן זףרטיהן באדן. עם דעגען געװים אויך דא צחאםענהאננען צװישן אײן ײדישז הולטור־זוענטר און דעם צװײטן, העגנז״טיהע השםעות, וועלכע הומען אוטבאװוםט, אםט־ סאא הענן דעם אײנענעם װיצן. עס איז דעדיבער א ביזדגאר װיכטיהע אויםגאבע אונטערצו־ םירן םון צײט צו צ״ט םך־הכלען םון דעם איצעם, װאם װערט דעד־ נרייכט אין די םאו־שײדעגע לענד־ער אויסן געביט םונם ײהישן הולטור־שאםן. זאלן די אלע פרװון, עהספעריםענטן, אויםטו$ן און דערנרײכוננען פון אײן לאנד דינען װי א בײשפיל םאר רי אנרערע •לעגדער. זאלן םעסטער אננעהניפט װעדן סעדעם צװ־שן די הינםט־ לער אין די םאדשײדענע עהן װעלס םאר א םארשטא׳י־המן נעמײנ־ זאםען שאםן. די ״ליטערארישע בהעטער״ זענען איצט צונעטראטן ארויסצו־ נעבן ספעציע<ע גוםערן, נעװידמעט דעם ײדישן הולטור־שאשן אין םארשײדענע לענדער. זא< װאנדםדלער, נאנצער און אלזײסיסער בא־ לויבמן ווערן די ײדישע שאםונגם־ענערג־ע אין אלע אירע םארטען און אנװענדונגען. מיר האבן זיך צוציב דעם צװעה םארבונדן םיט די הינםטלער און הוצטחר־טוער אויף די ערטער, און םיט זײער םיטהילף און מיט־ רעדאקציע װעלן טיר ארויםלאזן די םפעציעלע לאנדחגויםערן. די לאנר־נומערן װעדן נעגר״ט לויט אן אלנעמײנעם םלאן. הודם־כצ דארף הוטען אן אצגעטײנע אפהאנדלוננ װענן רי ײדישע הוצטור־באדעדפענישן איןצאנד. צי װערן די הולסור־באדער־ םענישן באברידיהט אין דער ״דישער שפראך? צעבן זיך אוים די ײדישע םאצהם־מאםן הוצטורעצ אין ײדיש? די באהעטםונג צו דעס ײדישן הוצטור־שאםן אין אנדערע צענדער. די שפראר־אםיםי־ צאציע. װעצכע טענדענצן מערהן זיך בײ די ײדישע פאםן אין די צעצסע יארן? איז דא א ײדישע שוצ, ײדישע ב״בציאמעהן, ײדישע הוצטור־אינםטיטוציעס. װערן זײ נעשטיצט רורך מצוסה, האםונאצע אינסטיסוציעם? צאצ ה־גדער אין די ײדישע שדצן, צאצ צײעגער םון ײדיש? און אזוי װײטעד און וױיטער. די ײדישע פרעםע אין צאנד, — טענצעכע, װעכנמצעכע, חודש־ צעכע. ויען אויסגעקוםען? א״ר כאױאהטער, אויםזען, וןוהם און אנט־ וויהצוננ. װערט זי צוזאמעננעשטעצט בצויז דורך ארטיהע ײדישע שרייבער, אדער אויך םון מאטעריאצ, װאם װעדמ געגוטען םון דער םרעםד? װער זעגען בעיקר רי צייעגער?.צײענט אוי(־.ךי ײוננג^ װאס איז געבויח אין צאגד? רער טידאזש םון רער פרעםע, איר נאר דער, װאם באהוטט די ײדישע פרעםע םון אצע עהן ױעצט און נישטערס צװישן די כהאניה־ידיעות, װעצכע זענען ציעװארםן איבער אט די צײמוננען און צײטשד־םטן, דער האן האבן א שטיהצ םאירשסעצחנג װענן רעם, װאס עם מוט זיך אין די אצע ײײטע ישובים אויםן נעביט םונם ײדישן הוצטור־שאםן. דער ב>־ײמער עוצס אבעד האמ הײן שום אנוננ ני׳טט װענן דער קאצאםאצער שאשוננם־ ענערניע, װאם װערט אננעונענדט און םארװענדט אין די אצע נרע־ סערע און הצענערע 'ידישע היבוצים אויף צו בויען און אויםבויען הוצסור־זפאזיציעם. אט די הוצטור־אויםטוען האבן נישט הײן רע־ זאנאנם אין דער ײדישער װעצס, װײצ צוםיצ איזאציחט און ארונר• נעצויםט איז א״ן ײדישער ישוב פונס צװיימן. םיר רעדן שוין נישט ײענן דעם, אז מען װײםט *אר־װי״ניה װענן דער ײדישוער שאםוגגם־ארבעט, װעצכע װערט נעטון ערנעץ אין בראזיצ, ו־רוס־ אםריהע, מעהםיקע. עם איז דאך א םאהט, אז סיר וײםן אויך נאחנישט, װאם עם םוט זיך אין דער ײרישעד.הוצסור־ און שאפונגם־ װעצט אין רי שכנישע צעגרעד, ײי רוטעגי׳ג ציטע. אםיצו װענן דער האצאםאצ־עד ײדישער הוצסור־ארבעט אין רמטנפטרבאנד ןאין װײם־ ,דוסצאנד, אוהראינע, רוסצאנד) װײסן מיר אויך נאר הנאפ. אין בעסטן םאצ צויםן ארורך אין דער פרעםע צופעציהע, אײנציהע, אפנעדיםענע ידיעוח, װאם האבען נישט נעבן קיין םוצשמענדיק ביצד וועגן דער נרײס, םארנעם, כאדאהטע־ און איגהאצס פון רעם ײדישן שאוםן און די װיכטיקסטע הוצסור־רערנרייכוגגען אין חעם אדער יענעם צאנד. אט די איזאצידסהיימ און םאראײנזאמטק״ט םון די שאםער און טוער אויף די ערטער רוםט ארוים םארצװ״ם־ צונג און דערשצאגנהי״ט, װיבאצר אז טען געםינט נישט הײן אפ־ הצאגג אין רער ברײטעד ײרישער זועצנ^ עם באהוטען זיך כםדד הצאנ־ברױו םון רי הינסטצער און מועד אין די פאךשײדענע ״דישע הצעגערע היבוצים, אין װעצכע םען חריהט אוים םארצװײםצוגנ און םארביסנררננ, הצמאי.מען נעםט נישמ אויף אין די נרויםע ײדישע קוצטװ־צענסרען,רי שטימען, װאס צאזן זיך זזערן פון ד■ קצענערע ײדישע ישובים. עם דער־ ש״נען דאךט ביכעך, עם הומען־אויף דיבטעד און נאװעציסטן, עס װעדן ארויםנענעבן ציטע>־ארישע זאםצוננען, — און דארט, אין די נדויסע ײדישע שסעט, קוהט םען זיך אויף זײ אינגאנצן נישט אום. םיט נרוים טי און איבערנענעבנהײט שמעצט סען אויף אין די סאמע פארװארפנסטע זוינהעצעך א ײדישע שוצ, מען שאםט א י״דישע ביבציאסעס, — און זוענן דעב אצעם װײסמ מען נישמ. םען נויטיהט זיך דאחט אין דערטומיהוע םון דער זײט, — אנדעדש װעוט רי ארבעט שװער, איבער רי כחות. די צעזײטהײט און צעישפרי״טקײט םון אונזעחע ײדישע פאצהם־ מאםן איבעד נאר דער װעצס איז אונזער שוחאכהײט און אויך אונ־ זער םפעציםישער.כח. םיר שאםן און בויען אין פארשײדענע צענ־ דעד אויף םאדשײדענע באדנם, אין פארשײדענע אטמאםפערן, בײ פאדשײדענע םיטואציעס אונזער שאפן טראנמ דעריבער אויף זיך די םיסנים, םארטאנט רי פאטױון און מענדענצן םון אט די םאד־