Literarishe bleter · 1932-02-19 · 8 (19.2.1932) · p. Seite 124

דיסיגודאדיגגװו ברנוסיסד 1\ס. 8 ח־ס*.) * וײם 124 דא־ט בארטו־בט מיט אזא אומםעדטערעבע־ ארבעט און חידזשעד באהאגדיצו;; ב־ז ז־• פאדגעטן, אז ז״ זענען םעדט־ען, ב־ז זײ פארנעםן, אז אזא א־בעט א־ז אוממעניעך צו א־בעדטדאנן. און דעד, װאט :באדנעסש עס :י־שט ב־זן סװ*, א־ז נעבעגטטט און;ע־ ׳בט־אב״ט מ־ט דעם, װאט ז*ד האפט או־ױ בעזבע־ע צײטן. אט א ד• •ם־נעיב־בטע א־ז ב־• טדאװענען בא&ד־־ט טון דעד אמא־־יהעד, װ־ ע.־ אא־־ן דופט עם אן, יבאפיטאנען־ז־אמאנט־ס. ■ך• ר־״ד־ן א׳־ן ד־ ־סו־ים סון ד־ ־עיף־אדבעטער זעגען אזו־ ׳עארף א,ין בואט נענעגנן, אז די װאהםן א־־ס צו איאמענטשאעכע אײדן, און ד־ ארדנונג אויף ־נד ״טי־טש־ף״ װע־ט ס־כיבאי־ש טא־ ~פ־ :אנצע־ װעאנדארדנוטנ. נ־יטט עענן ד־ אךעיד ־ענער ארט א״־דנ־ינ; ט־עט טדאװען אדויס. אופעטים ו״ויבן אן ־י, װאם םען ־אט זײ נאך נעיבטן פארפארנט, ח־ינט אר־ין צו פאדפארג;. ־עדט טדאיװען פון אײן זײט א־ן שפאניען, װאס האט אין דיער טרהסה פאר פר״׳תײט אען ו״עםאנדאט־ע קײן אנטײר;״עט :יענוטען און דער־בע־ ד• פ־ייה״ט נישט אננעװו־רן, ד־;ידט־־יע; פון ד•;עפײניקטע האםונ־סט;. א־ן צװ־יטן ד־, װאכ פאי־פאר;;, ועט טראורען פון דעד אגדעדע־ זײס ד• סאמעיםטן ארײ;. ״נ״עט פון <זײן איייטגעצײבנטעד אדדינונ;, :אד פון אן אד־םנעדו־ ־ע־טע־ א־פארדנויננ סאן אנעיעטײן א;ײע נעזונטע א־דנזנ;״, — רלפט ט־אורעי א.־יט, ור״ר דאם אונ־װע־םום איז;עבו־ט או־ף אינדי־ װ־דויען און ני־יעט א־־ף בעאדעם און עס האיט ז־ך אײפן פדיי־ען רעגנװי־תן פון ד־ א־נד־יװידוען. ד־ פד־יהײט א־ז ־עיאט־װ און דאדט װ־ ד• אמתע פ־ײה״ט װעט זײן, דא־ט װעט זײן דעפ מענטשנב אמתע פאטערלאנד. אבעד דאם װעט זײ; אטא?, אינכ וױ־טן אויסר־ ז־װעג, װען ט־עגטשן װעלן א־יפה־ערן צו •נצויבן א־ן אױטא־־טעט; און א־נסט״ טוציעם. אבעד דעדװײר ידויעדט שױן 6 ט־־זנט יא־, װײ־ אין משך פון ר־ רעצטע <ז טו־זנט ־אר זיענען די מענטשן, ואסט מראװען, נישט ■גענאנגען וױ״טער. זײ זענען, אויםעד דאד־א אד; פריעד־י,;עבליבן ד־ זיערבע, װ־ א־נם אג&אננ פון דער אײדאפעישער תעופה. ד. ־. בארבארן. אין דעדוױ״א ימפאנט ב־אש פון דער מענסשהײט ־• צ־זו־־ ריזאצ־יע — א פוםטע און שדײענדיסע — און פאי־ה־יבט ד• מחות מ־ט ידי א־ריאט־שע;״סמראזע שראנע־־ר־דע־ אין מעסם־קע סוטמ שוין פאד אין א סרײנעם טאםשטאב ראם זערבע, װאם אזמעטום. מעקסיקע איז בײ טדאװען נישס דאס יענענדארע ראנד, װי מען װעדט רײבט און רײטיש רײך. דער, װאס ס־־נט :״נש הײ; אייייפעלד, זירבעדמ־נעם אדעד א ,האטעי, מאכט װ־ אומעט־ם, ׳־ײך אײיך דא דער הסננער פון רי אפנעריסענע, אפנע־ שר־יםענוע ארבעטע־. און דעד אײנע־ ,ױאם;עפוגט נישט קיין;ארד־ מ־נעם, זיבט או־ך דא, פינסט װי אומעטום, זײן נאצר אין ידי סוס־ קררן, אד־ע־ן און בײנעד פון זײגע דאנדםרײט. אוטסענטשלעכע אר־ בעט און נישטיקע־ רז•;. ׳ט־עקצעכע באז׳־ננוננען. עדנע־, וױ פאד שקראפן, עינע־ װ־ פאי' פערד. וױ־ר א פ־ײיען ארבעטע־ קויפט מען נ־׳סט װ־ א שיקצאף אדעד װי א פעדד, א־ן װעין א״ן פ־ײעד אדבעסעד פאצס, װאדטן או־ף זײן ארט טויזנטע־ אנדע״ע, װאם סרױמען צ־ פאאן אונטערן ־אך פון אדבעט. אט דאם ארץ טרעט א־וים נאך נאקעמעד או־םן פאן פון מעקם־קע, אט דעפ אײביק־גדיונעם א״ין װירדן לאגד. אין דעם ראנד העננט טען זיך נישט, וריר ד־ טעג זענען ינישט יגענונ סריב דערצו, און װען מען דײםט זיך רארס אדױס םון די באזעסענע ערמער אזן מען ס־ײבט אין ׳דעד םרײ א םטאודע װיצדע אקםן, פארנעסט מען א־נם הוננעד, שט״ײק, ע׳קםפראאטאציע, שדעקרעכע;אכט־ראנעדם און פ־אסט־טוסקעס־געגנדן. מען פארנעסט אין דעם ארעם, װאס אייז פ?>דב.־נדן ס־ט באיזעסענע ע־טעד. עפ ־ײסט ז־ך ארױס אן עקםטא־ ט־שער רו־ב־נעזאננ צו פעקס־סע, װאס איר •;רײבנס איז ניישטא אזיף דע־ ווערט, עס ־ײםט ז־ך אודו־ס א רײבגעזאנ; ציז ירער זון, װאס;י־ט או־ף און פאדנײמ רארט אזוױ פרוצ־מד־ק, און װאם ד־ א־נד־א־;״עע מ־טעדס האבן צו דעדצײצן װענן א־׳ד, װענן דע־ װן, אזערבע פ־אכטפג-לע פאאקם^ענענדעס. דאס ראינד איז א־ומנעדיננירס מיט אן אײב־ק־גדינעם, נדויזאמען ט־א&ישן ינעװײזס, װאם אייז פוצ מ־ט ד־ באנטאסטישםטע חי׳ות, און װאם באניראבט שנערעד אײדשד מענטשן בו״ען. דאס יאנד קאן קײן ערינעדוננ :ישס, ע,ם קאן גאר םאר אים, דעם אװעסגעגאגנענעם,;יסן זיך צזנױף א״ע פעילקע־ אזן אצע צענדע־ פזן זײן ־אסע אין אײן אר־פארק און אצ־צאנד, אין ־עדעם פאצק און *אגד א־ז נאר א טײא א־ז דעם אר־פאאק און אא־אאנד. דע־ אדער יענער טייא װערט אסנעשאצט י־ײט א צ־ור־ ־ידאציע־טאס, אין אט ד• אפשאצוננ ענדערט זיך איויט דעם, װאם פאר א װערט דע־ אודע־ ״ענעי ט־״ד ־לאט אין דעם אדע־ יענעם מאמענט פא־ ד־ איבעריקע טײאן. פאר אים, דעם אװעקגענאגנענעם, אדעד דיכטיקע־ איוז׳עקגע־ שטו־םענעם, :יםן ז־ך ר• פאורשײדענע מאכטן פון אנע נענדעד צונויף אין אײן מאכט: רי סילונת. די טקוכת א־ז פאד א־ם ועד נ־עםטע־ פון ארע ט־ראנען, װאם ־אבן ביז איצט עקז־סטירט. נ־עסעד אפילו פון נאט אקײן. זי, ד• טנוכה, האט :־שט קײן מאראנ, ו• מאםט זיך אל״ן אינ־ע נעבאטן־נעזעצן, און װען די אלטע :עבאטן תערן אר־ אויף צו יננ־־נן, םאכט זי נײע. זי ראט;ישט קיין ד־כטע־ איבע־ ו־ך, ו־;־ט קײנעם נישט אפ קײן דין זחשבון או; ז־ בקײבט שטעגר״ק;ערעםט. היקפנאז וענען ׳־י, קענן װעמען עס װע־ן אננע־ װענדט ד־ נעזעץ־פאראנראפן, אבע־ אפיע־ נאך ה־לסקאזע־ ד־ יעג־קע, ,־ואס װענדן זײ א;. און אט ד■ ־ענ־קע, װאם שט״ען א״ דעד ד־נסט פון דע־ מלוב־ - מיע;; עם זײן פאר־צ״־ל״ט, קאנסוין אדער אנדע־ע באאמטע, מע: עם זײן אין פדאנק־ײך, אמ־עדיקע, עננלאנד, האלאנד ארע־ בעלניען - זענען אליע און א־מעט־ם װ־ פון א״ן פא־ם נ־ענאםן. א״, טאמעד הוי׳בט אן עסעצעד פון זי• אנרעדש צו דענקען - דאן װע־ט ע־ אויס באואמטע־. און אט ד־ םרובה׳ם־םטעם :יעטט אפ ב״ב דו־בשנ־טל׳עכן מענטס; אדױפ■־ צ־יט, אז עפ בלײבט א־ם;־שט א־בע־ קײן איין כוינ־ט או־ף א־־מ־ צוקוקן ז־ך. עד װערט אן א־־טאמאט, א מאש־ן. א־; טאמיע־ באיט א־ם בארט אמאי אר״ן א היסד, הױבט מיעז אן צו פאבן מ״_• באנ־ע; און מיען פו־קט א־ם ורענן דע־ בא־;א;;ע;ה״ט אין מען העצט א־ן אים ק״נסטײעך א״־ ד־ שגאה בין בא־ק צ■ בא־ק. רע־ ד־דבשניט־ ל־עכיעי־ מענמש פאםט זי־ ־סטענדיק א־״ן א־ן אט ,~ער ב־םטעב, ע־ גצויבט, װאם מען ר־ע־צ״־ט א־ם. א־ן טאמע־;יט ער -א א לצעסע־ ארזיף א״ף דער װאנט, בד• צו זען, װאם עם טרט זיך אייף יענער זײיב :•'״טשט ע־ זיך;4•־ר א־אפ. קיין צי־יק א־ז נישסא. סײדן ע־ האט טד*;ק־;עצט. א־ן ודען א״נע־;יייטשט זיך שיין א־אפ, בא^ט יעי־ א~ין צװישן די, װאם ד■;יעזיעצן זעניע• קיעגן זײ;עײענדמ. דער :עש־כטע פון ד־ א־א׳פגעגק׳־סשט־ע א־ז :עװ־דמעט דאכ שארפױנ־קסמע און באדײטנדיקסטיע זוע־ק פון ב. ט־אװען, זײן ״גזויסינטיף״. דאס בוך ״טױטנ־עיף״ א־ז א ה־ינטצ־־ט־קע אד־סיעיע פון אן אמע־־קאנע־ ש־ף־אידבעטער, װאם האט א־ן א יהאפן פא׳ד־ שפיעט־קט צו דין ש־ף. יער בידיבט אויפן ב,־עג אן זאבן, אן;ערט און אן א שום א־־סוױיז. ־עדי האט קײן שטענדיקן אד״עב נ־שט, עד א־ז נישט קי־ן מ־ט;־־,־ פין א װעיבן <כ א־ז פא־~ע;־םט,״־טן קריב, ־ע־ שטײט;״נ־ט בא־שד־בן א־ן די װאר־ר־םטעב בון זײן ־אנד און דערצי האט ער קײן נערט :־שט. ע־ .ױע־ט א״ף אזא אופן א״טא־ מאטיש או־יםױ׳דבי־אבן בין א״ע;יעזעץ־פא־א׳נ־אבן, עד הע־ט אי־ף אב־צייױ־ צו ׳יעקז־םטיודן. מיעניד־גז ,ױע־ן דאך :־שמ אי־יםױע׳פא׳־ט־קט איי־ף א פאב־־ק מ־ט א שטעמפי פין ז״ע־ פאטע־יאנד. מע;ן ינױין ד־ אמעד־קאנע־ קאנםזאן אין ד• א־ע 'יעגדע־ און שטיעט, ײוה־ן עם בא־שלײדע־ט א־ם, ז־ך עי־נםט פא־ט־אבטן או־ף ױין :־־־. קוײן א־־סוױיז;עבן זײ אים נישט. א־ן אן אן אויסװי־ז, אז א פאה, אט דעד נױט־׳קטטע־ זאך א־ן דע־ מרובה־ײעיט, ת־־נט ע־ קי־ן ש־ם א־בעט נישט, א־ן מ־ט א מענטשן אן אן אײםװ״ז, אן א פאם, װ־יסט ש־ין קײן ש־ם מאבט א־ן דע־ װעצט נ־שט, װאב צו ט־ן. ש־קט א־ם ד• בעצנישע מאבט בנננ־ אי־יבע־ דע־ האי׳ענד־שע־;דענ־עץ, איין די האאענדישע מאיבט — צורית ק״ן בעאגיען, גאבדעם קײן פ־אנק־ רײך, אזן אין א׳י׳ע חרײ אענױעי וריזט מען אים אן דעם ייענ קײן דײטשאאנד. סוף־כ׳ד־סוף בארװאנקט עד אד־ף אײנע פון ד־ ״טויטיט־בן״, וייאם ווערן סון ד• שיף־נעזעלשאפטן באשט־מט דע־טד־נקיען צו ווערן. דארט געפונען זיך;אך א סך, פונקט װי עיד, ראנד־אזע אדן פאסלאזע, ײאם קו־םען באין־ברירה אן או־ף שיפן און װאם װעדן