Literarishe bleter · 1932-02-19 · 8 (19.2.1932) · p. Seite 125

זייט 125 װעב, צע׳טנוערן טיט דער נעדיכטהײט פון די *זגנעפמזעוועטע המנסען ר• נאנציזייט סון ױיעעם 8 וחנרק. טראװען װירטט פיט ז״נע װעדה אומפארםײו׳לעך. עד װירהמ אגדער ד־ע־פאר, װ$ט ב״ זײן א״נדיװידיואאיסטײען?יד־גר פייאזןזפײען ״אנארב־זם״, .־זאט עד דאך א די״טרעך־אנגעטערקטע הזאםן־גינ־ע, א. ־ן רע ב״ װ־ל עד נ״טט ז־ין אי־װזי״ט־ק פאדבלעגרט. ע־ װײסט, אז ־עדעד קדאם דאט זײנ־׳ג משדדער. איסת, ר־ מערדעד פון ז״ן קגאכ ־עננט מען, י־עער, ד־ כ־ערדער פון דעם אנדעדן י־ראם <ארט מען א־־ן אוי־ ד־ בע<ער פ־ן ד־ ב־עז־דענטן. עד טדעט שארף אידו־ם איי־ עענן זײן אײנענעם סלאם. עד בא־םויאר־קט די א־בעטער־פא־־ באכדן, עד באס־לר־קט א־־נציהע אדבעטעד. אידעמ־עז א־ן ארץ בא־ •שולר״יזט ־*־. א־לע און אילץ זענען אנגעיםטערט מ־ט דע־ פ־־לע־ װערט־יזרענק. אט אז־• .־עדוױיזט ב. טראװען דעד רענקיע־. אבע־ ב. ט־אװע;, דע־ קעםכדע־ דעדוױיזט עפעס אכדער־ב. אט טר־עםז ז־ך ב־י א־ם, א־־ח א וזײםע־ ט־אפ״טעד םטאציע יז םענטטן — 2 נעכעד, א בינעזע־, א יט&אכ־־ער, אן א־נד־אגער און א ד״טינ־. פ־ילן זײ ז־ך טאקע אלע, װ־ ברידער, װאס ט־עםן זיך כאך א 4אגנער צ־־ט. אלע ברודעד — ור״1 ז״ דעגען איע א&גער־םן און אפנע־ •טא־שן. אלע נאענט, וױיל וײ ז־בן אלע ארבעט. מענז ׳ע&עגדע־ צװ־־טן ז־י פאדיז־מען ־פװיכרא, ר־יםערײען און אפ־ל.־ מארד. זײ בל״בן נאעכט און םאדב-נרז. נאעגט און פארבוכדן ב־זן אעצטן אטיעם זענען או־ך רי צוױי א־־פן טו־טן־יע־ח, און ד־ באעטאעך װעגן ז־־ע־ אומיז־ם זענען פון די ימענסטע ״מעכטיטיעכ־ע״ דאקי־םענטן. ב. טראװען זאגט אם־אוו ־בכ־ד־ק, אז ־עד פאר׳עט־יט ־עד־ע •מענטש״שע האנדאוכג און ער כעמט זיך דע־יבער נ־שט דאס ~עכט עמעצן צ־ מש־פטן. און אז ער םוארמאנט איײד נישמ דעם ביאיקן טעכט־מענט או־ױ עמעזון רחכזנות צ־ האבן. אבער א־ן דער אמתן טוט ב. טדאװ־ען א־ן דעד ה־&בסטע־ מאס בי־ד־ע זאכן. ימארך און קעמםע־־־ש מש&ט יער און ב־ז נאר מענט־טואעך א,־ן רערהו־בן דאט ע־ א־נם תעבסטן, ביעסטן ז־ן פונם װארט דחמנות. ב. ט־אװען ״.)רײבמ א־יננסאער :־שט, :א־ האמערט אײהנ־צאפט־ +ע- אוים דיינע װעדק, א־ן זיי באײבן טאקע וױ א־־סנ־עהאמערט אינם זברון טון ־ערן, װאם אייעגט זײ. טראװען האאט אין אײן א־ו־סי׳אזן :ײע װערק. עד חזרט ז־ך א־ן באזיינדע-ע ב־כע־ א־ביע־ אבע־ עי־ ײע־־ט :־שט מ״ד או־ך פא—,דידעניע א־םנים •עד־עסמאי' או־פסנ־י ז־־ א־בע־צוחזרן. ד־ ם־אבאעטען, װעיז װע*רע ער ״ע־־־בט. זענען אזו־ ״עטא־ק אתט־עא, אזו־ •צטוארי אננעװײט־קט, אז א־י־ דיע־ 6־יענע־ װעדט :־שט מװ־ װענן זײ צ־ אײיענעז א־ז :אי אמא4 צ־ אײענעז. טעז וריסט אפ״ע־. אז ב. טראװען װעט ד• א4ע;עד־כט־ אי.־.עוױרב*טע סו־אנז קײז זױטפעי כ־שט :עבן, א־ן דא־ י־יט מען אדוים אויוי ױין יעדעם נײ כייד. נאר װאס דעדשינען םון דרױז דאם בוך: איז רעװ - טריברנאל ןוכרװװז 9ו\ א 3או־8ײיז־י5<ו0 םון אװאסאט ייםח טשערניכאװ (דנ'))?ר) טוילדערװגט\ 9\\ רמװאלוצי{װזזר\ נזריבװאל אי\ דענז הויו זזװקס רו\ באלעװוװיזזסיישר זזזוראר דאם אײנציקע בוך אין דעם ארט אין דער גאנצעד װעאט־איטע־אטי־ 16 דרוק־בוינן — שײז אדויםנענעבן. 8 ר י י ז נאר 6 גיארן \זויױסי־9אר?וי\'.■ .1 ס1׳װ16ו£א יא1.1י1׳01 .15 אזמ־וזז^ץואו) .5299 .0 .£ .? ליזזוןרארי&יזו בלזוסיבר װוז 8 1דס*1 נעננווזארט און קעבן. די עכגדע מענטשן סון רעם קאס־ קעכען סײן צײט כישס עענען קײן צאא נישט. אאץ, ווזאס אח מערעד סון צװאנציק — סון ד־ער צאא פי׳נגוס־ או־זי די יהעגוט און םים — איז :־י זײ ״סיא״, נפ״זגגפ זײ קענען כי׳סט האגוד׳אען טיט נעס־אן. זײ דענען אככעײ־זן אויף ױיעו־ א־נסטינסט, ױאם א־׳ז בײ זײ רע־־בע־ א־־סעדגעװ־״נאעך אנטװיםאט. און נאר מ־טן א־נסט־כקכ־ סאנען אבער אט רי ס־־טיטױזיוע״אײ׳ט ױין אזיו־ דעדהויבן מעגטשקעוך. נ־שט אוטז״סט וזירכיעט ב. טראװען אם׳ס־ ז־ין שענסטע בוך ״ד־ £ה־ק א־ן דושווכנא׳/ דער םוטער סון אאע פעאקעד, אאע אעגד־&ר, אאע ••עסדאבן. אאע ראםן, אקע םא־בן א־ן אא־ע וחזמם, װאס ר&בן. ראס אגטײאכעםען םון עױאע אחומ־סע א־ן רעם זרעןר םון רעו־ סוטזןר, װאס :•־ איור װעחם דעדטחונסען א־ר אײנציס קינוד־, איז דערש־טעי״ד־ס. ־י&־ש־טעדכד״ק ז*ין פרעבטיק דענען ר־ אלגרא־גריאכ־שע ריטועאע ר&־עמאנ־עם ב״ם זוכן דעם חעד׳&עי פינם קי׳נד. 6חעכט־ס א־ן ז״ע־ עכטיז״ט און 6ר'מיטױױ)ײ׳ט. או־ך דעם עכטן און סד־מ־ט־װן פאן טרעטן נאן :אקעטע־ א־וים ר־, מ־ט;װארד אי־י־י׳ננעבו־אבטע, קאנאנ־ז־רטע ,שא־נ־ע דאנ־ :־עם און ד־ אהי-סנעצװוננענע, א.־ן דער־בע־ װ־ צונעקקעפטע, צ־װ־־ ־־זאצ־ע־עאעמענט;. האבן טאקע ד־ עכטע מעקם־י־אני&ד נאו־ א־־ף ד• 4־&ן ד־ :יעמען פון די א־־נצ־נע הי״איקע. א־ן הארצן אבי*ד ב״ ז״ בא״בן ד־ אאטע נעטער. זײ האבן נעביטן :א־ ד־ .עמען, אבער :•שט דעם קאא־יר און וועזן פון ד־ נעסער..מיט ד־ ינײע;עטער האבן ז״ טאקע נאחנ״טט, אחוץ א ד״ןינעשעסטאעכן טשא ׳־מתן, וו׳אס —־קט ז־ך אויס אין די סר־מ־׳טױוסטע םארמען. באוםר״ט פון ר־ מ־הטעריעזע שאײערן טרעט ׳דאיט ביז סאד ר״טאע- ארו־ס דער יאנרא םיט דער חזאיניע פין ד־ ״וריסע״. דעדז׳ױ׳בער האכודא, זו־ מיט דער צױויל׳יזאציע. י. טראווען :י׳ט מעסס־סע אן דעם נעוױיגאעכן ־אמאנט־שן א־־׳מט־שאײע־. ער האט זיך *אננ און או־&מעריזזאם צונעמייט צי א— און צי׳זאמען מיט ד■ •*עכעראעסםטע,;ענאסיװסטע ױיטן האט •;׳־ א״ך דע־דען די טיפסטע טיםענ־שן סון אי׳י פאיאיזסששמה. א־ן א־״ני&־ בון טדאודמם מוגדערבארע גאװעקן;א־ן ז״ן בוך ״וראדע נעװ״סםן״) זאנט אן אפנעריסעגי&־ א־נד־אנער, װאם שטאמט פ־ן אמאא־העד קענ־ניעכער סאפיאיע: ״רי טר־ט פון אונזער פא־ק!•6ניען לאננזאם. ד־ ור־סע האבן יז״ן צ״ט נישט. אונזע־ פאאק האט צ־־ט. ד־ אאע;־שנדוױיסע םעיקע־ םון רע־ װעאט נאײבן א־צט אוים ר־ ב־־נע־. מען קאן ש־־ן העדן, ײ־ די ב״:•*־ קנאקן. װאס פא־ א ־ע;;־;עװעד האט יד־ װײםע װעאט׳ ד־ ד־װ־א־זאצ־ע׳־ אבעד ד צ־• װ־איזאציע איז נישט שטארק. ז־ פא־מאנט נ״שט קײן װענורװנדיקע א־חעע מיט איר םיחש אן גוולסי. אבעד מיט נעאט קאן מען מאכן :•;שעשסן. םיט סעאס קאן מען נישט ׳רערײארעםען קײן נשםות." ד• שטאאצע װי&־ם־&־ פון רעם א&נע-סענעם א״דיאנע־ בא־ ק־מען אן אומנעהויעדע באד״טיננ און קאיננען װי א ווארענ-ש דער :אנצע,־ ײײםער װעאס. אט־זא־ד• וואר׳עגיש א-ז שוין נישט קײן נײע אין ירער װיסנ־ ׳.׳אפסאעכע־ אודאי, און אויך אין רעו־ ש״גער אימעראטור. <וי נ־שט;״ אין דעד אקװעאסאעכ־&־ איםעראטור איז אםשר אויך די או־פפאסוע םגן די פאקיסישע, י״עאי׳ניעזע און דער עיקר סאציאקע פ־אברעמען אין ב. טראװעטם װערק. ־עאדף און שני״חנדיק אבער איז ב. סראװעגם קינסטקעדישעד טעמפי&ראטענס נײ און אריג־נעא איז אבעד רי קיגסטאעדישע פארם נ־־ן ױ״נע ותרק. אםיאו רי אקס־אקטע און עאעמענטארםטע אמתן ־ערצ״אם ער אצ־ך אזא סאאסט־שן אופן, אז עם דאסט זיך: מען ״;ט זײ, מען סאסט ױי בסועא םמש אן. זײן דעדצײאעדישע טעננ־ק א־ז צײטגוױיז װידסחאז. אזוי איז אין זײן בוך ״רי בויסװאא־ קאי״בער׳/ װאס איז קינסטא׳עריש גאנצער סון אאע איבער״קע .־ועו־ק ז־״נע, דער עיקר איזוי ארײגגע-װעבס אין דעו־ סטור הסעשה, אז נאר ר־ים סוף װעו־ט האס װערק סצוצים וױ סיט א כישוף־5ו־אזשעקטאר נאאויכסן אויח צוריק. דעו־ עיקר, ארער ״ענע פראבאעם, טרעטן אבער אוי׳ך צי״טנװײז צו־ביואט ארויס אויםן ערשטן פאאן (װי אינם ניד ״דעז־ אקםגװאגן״ און ערסערוױ״ז איגם ״סויסנשיף״), צערייסן -׳•יטנוױיז טיס דער אונסערנעשסדאכגקי״ט דעם קיגוםטאערישן נע־