Literarishe bleter · 1932-02-19 · 8 (19.2.1932) · p. Seite 119

ריסונוראדיטוו!רססיסו ןץװ. 8 ח־ס*.) זײ0 ׳י ־וגגעד־יארן, דער אוגטערגאננ פון א *ריצ״עעד 8ר?-08£'ל'?, א םראקודןזד, װאם זײן םדוי עפנט א קאדטן־׳ספיר־הײזר — דאכ ־טטאדבנדע מאטקװע. דינטייטעד פראיז). 4) רי לעצטע .־ײזע פונם באראן םיבער־םיצענוי. א הארבע־ דדוה־בוינן (א •עפענדל םון דעד אװאריע, אן אויםרענדעד אין דעד ־.ונגעדנדעד טאסהוזע, ז״ן טויט םארן הויז םוינם ״םאװנאדבאז״). 5) רעד לערעד. — א האצבער דרוק־בוינן (דעדצ״רונג פון ײדישן רעב;. די עפאבע סון די פאנדאמען אין אוקראיגע). 6) װען דעד קאדיען־בוים בריט. — דר״ פערטל דדוק־בוינן (םאבנאוױםסטינע. דע־ ־ויפטהערד — א ײדײטער אנאדביםט. ד• נעװעזענע שױיואירעדין םונם זיםין־טעאטעד. אוםדאינע). 7) בינעזיעע •עאטנם. — דד״ םעדםר בויגן (סאסהװע, געפ־ םאםסװע ב״נאבט: באנדיטן,;עװעזענע אםיצירן, ױדיםםן — דאס אונטעדעדד״עע םאסהזוע). א־נגאנצן א פ־נף מים א הארבן ביז זעקם ד־וק־בויגן (אי־ מוזט אבעד װיםן, אז אין די קצאמערן איז אנגעגעבן נ״עט רעד אויםשעפנד־קע־ א־ינהא־ט םון ד• דע־צ״רוננען נאר בצויז א?״ב־ טע־ ־מז). איז אט: אט דאפ ב־ב' רײג א־ך םאד. איך קאן עם ארוים־ •עיקן תיכף, וו• איר ײעט נײר ענטםערן. און הױת װי איך דארף האבן דאט נערמ ויױוד — װעל איך םיך שטארק נײםט דיננען. א״ך װעצ איך ז־״ער און זייעד זיין דאנקבאר. איך האף, ציבער ם־״נט, אז א־ר .ױעט מי־ אזוי אדער אנדע־יט באלר נעבן ת׳טובה. אמת? נעמט א־ן אכט, אז שר״בן דאדפמ איר .־עגיםטדידט. איך .װער װא־טן א״ף א״עד ענספעד, און איך האף, אז עד װעט מ— תיבף אנקומע;. איך דדיק פעסט א״עד האנט, א״עדע־ א. סאבא'. פ. ם. — אין פדמ םון האנאראד װער איך ק״ן זײעד הויכע באדינװננען;•״.זט ־פטע'•, אזוי אז מ־ד ײעצן זיך נדיננ קאנען צי־;ו־םדעדן. צוינט ז־ך צו דעדן װענן דעם, ײ־ װ״ט א>ך װע־ א־>ה ז״ן דאנקבא־? און נאך א״נט, ריבער פר'ױט; או־ב א־ד װירט *נװ־ן או־ף רתצוטין באײבן דע־ אמאריקעד אלטע־ גוט־ע־ םר־ינס, אבאנ־דט ם־ד אויף א חודע די צײטונג ״דוא״ אדער ״דני״, אדער נאך בעםער — בײדע: עם בענקמ ז־ך ז״ער נאך א דוםיע ב'אט. א חוױ דעם — םויז א־ר זיין אין הורם םון דעד אויםצענד־יםעד פ־עסע. צודיקצװוענם, װעצ איד אײך אומקעדן אין בערלין — אדעד אויב די זאד מיטן ביכא װעט נעאוננען — װעט איר אפדעכענען די הוצאה. און האט אויף םיד ק״ן פאדיבצ נ־שט, ציבעד םרײנמ, װאם א— קום באצד מ־ט א בקעזה. אבער עם אױ פון אנהויב אן, װײםט א״ר, ישװער אן א רום־׳טער צייטוננ. א־ד װארט אלזא אויף אײער ענטםעד און דר־ק פעסט אייעד האנט. א. ם." נאר אזא 'אננע צייט נאד םאיאי׳ם טי־ט. ײען מען נעםמ אדוים װירער רעם בי־־װ און מען רײענט אים א־בעד, — א־ז די װירקוננ א דעה״יטערנדיקע. * * * .־ואם איז נעװארן מ־ט אט ד־ דעדצ״רונניען? ײי עם װײזט או־ם, האט םאבאל א־ן מאנפקװע נעיעריבן ׳נזפע־ טער נאך נייע ״ד־־נזע זאכן. וױיר אויב זיין ב־ט־ו םארן טויט א־ז נעװען אדויםצוגעבן א גאנצן באנר םון ד־ א־בעדנעבריבענע כתבים איגטער דעם נאמען ״ײדן״, א־ז אנצונעמען, אז עד האס דערמימ נעמײנט נישט בצויז די פאד זאבן, װאם עד האט אויסגערעכנט אין דעם ברױו צו םיר, און װאם האבן נעזארט הארטן נ־׳נזס םע־ ײ־ עטצעכע ביוינן. יװאם א־ז נעװארן ם־ט דער ר־טעדאר״םעד ירו״פה םון דעם אומנאיקרעבן ׳טרײבער? . עיר האט א ׳צװאנער אין מאםקװע, דעם ״ד־׳אן יריבטע־ אי^ישע דאדיז. זענען ד־ פאדבציבענע װעדק םו. אנד־ײ םאבאל בײ דאדינען? ער האט נהאד אין רי אעצטע יארן זיר רעדנענטעדט צום ײדישן רעבן. און האט קענטיק ז״ער געװארט, עם זאר דערש״נען באטש אײן װעדס זײנם א רײן־ײדישם. עס איז אים ני׳םט באשערט נעװען. 1921 — *עװען דעד *־עזידענט סון דעם פאדבאנד. םאבאלן האט זיך נאכנמצעפט א שװעדע פארנאי״ענ־ײט: זי־ן םאצ־אר־־עװא־ 'וציאגעדער סטאזש. םען האט עם אים ני־טט פאדנעסן. ער האמ עם נעם־רט או־ף ־עדן שר־ט. עד ־אט אמאל געשדיבן דעם ־אמאן ״שםוייב״, װאם איז דאך זיבעד נישט קיין רו־ב־נעזאננ א״ף דעד עסעד־שעד םביבה. עם האט װייניק װאם נענוצט. םאבא' ,האט נע־ שד־בן דאן ז״ן בדיװ א־ן דע־ םאװעטישעד פדעםע, אז ״ער .־״םמ מ;ט זיין עבד״. איינעד םון ד• םיר באקאנטע ברױו, װאס זענען א־ן דער םאװעט־׳צעד פ־עםע צו נעםונען טוצן־וױיז, און װאם פיד קאנען ז״עד תובן און װעידכ. כאבארן האט ז״ן חדטה נעבדאבט א קנאםע פעורד,. םען האט א־ם צום מנ־ן נ־שט;עצ״רט. עד א־ז םאדבר־בן א פרעמדע־. און װען םען װארט א־ם יא םקרב נעװען, װארט שױן נעװען אין א־דגוגנ? איך צודיםא, צ־ א־ן םאםקװע װארט ז־ך םאבאי װען־עם־א־ז נעװען נעםונען א פרא־ז• געשטאדבן א־ז עד;אבן צ\\־ימ\ זערבםטםא־ד־םאדזו־ דעי ערשטער איז;עװען אן אומנערונכענעד. עד א־ז אפנ־ם ד־;אנצע צײט באהערשט נעװען פון דער מ־ה־שהודה. און זיין באשרוס צו םאראאזן ד־ זוערט — א־ז נ־שט נעקזמען אלפ פדער־־וצא םון א #רוציםד־קן אומעמ. * * * עד ־אט םיד םון איטאריע;, דעמארט װען ער איז;יעװען אין אויםראגױ,;עשדיבן אן אויססידרעכן ברינו. םאבאל האט נישמ;ע־ וזווסמ נאך, צי װעט אים נערוננען צו ברײבן אין אויסראנד. ע־ האט ני׳טט פןא־אויםנעזען, אז בארד װעט ער װ־דער זײן אין מאםקװע, און אז עס איז זײן יעצטע נמ־עה איבער אײראפע. ער האט זיך געקריבן צו םארעםנטרעבן זײנע נײע דע־צײרונגען, — עד האט זיך געראנניס םארן רעבן. עד האט;עשד־בן דעם בריזו, און יעדע שורה האט אינם בריװ גערעדט װענן זײן מאטעדיערעד;וימ און ותנן ז״ן האפנוננ צו קר־גן א־ן או־םראנד א פונדאמענמ אונטעד די פ־ם. איך ײיר דא דעם ברױו פאדעפנטרעכן, — א־ננאנצן אזו• װי עד איז — עד װעט דערן פאד ז־ך. ״םארעגטא, דעם 13־טן םעברואד. ריבעד פר״נט קריגאװ, — איך שרייב אייך, װ־ םיד ־אבן אפנערעדס. די קצאנגען װעגן דעם א־טאר־ענישן זול .האבן ז־ך ארדיסנעװיזן א היפש ביםצ איבערטדיבן. איך בין מםופק צ• עם װעט םיר בײ מײנע קאפיטארן דא גערוגנען זיך צו האלטן אזוי ראנ;, װי איך האב נעהאמ ברעה. עס א־ז םאר מיר דעריבער, ײי עס זאגן זשורנאריסטן, ז״עד אקסוער ד• פדאגע, ׳װ■ ק־ינט םען עיפעס נעלט איז אמ: עם אױ םיר איצמ באזונרעדם וױכטיק א״נצואדדנען ם״ן בוך אין בעררין, װ״יר איך סוז דא קוסען צו זיך, זיך א^דוע], פאדעגדיקן דעם ראמאן. אױ אט, ריבעד סריינס, רייג איך םאר דעם םארראג, װעגן װערכן איר האט נערערט, א בוך םון סיינע דערצײרועען, — דעדציירוננען םונם איצטיקן רעבן. דעם םזזבר א־ז ׳סװער צו רעדן װעגן זײנע אייגעגע װערק. א״נס שײנס סיר אבער צו ז״ן קצאד: רויט זײעד אינתארס דאדםן די דעדצײרונגען פאראינסערעםידן דעם מערב־ רעזער. אין יעדער דערציירוננ אױ א באזונדעד װינקר פון דעם אדט און רעבנסשסײנעד אין סאװעט־רוסצאנר — דעדצײרונגען אן פויקן און טאצן און אן ״שאמקאמי זאקיראיעם״ (רער ברױו א־ז אין רוםי׳נב — י. ק). דאם זענען ארױ נישט זײער קײן נרויםע דערצײרונגען. דעד איניזארט םון ביכל: 1) פאגאפטיקים. — צװ״ און א פערטר דדוק־בוינן (די הונ־ נעד־קע יא־ן םוגם מיריטעד־שן קאמוניזם, אן אנארב־םטישע קא־ ראכיע, װאם װוינט אין דעם דזױז פונם נעײעזענעם פאנאפטיקום— א באזונדערע װערט). 2) פארבײנײענד. — א הארבעד חרוק־בויגן (אוקראינע, יאינ־ דיטן. רער םירער — א נעזעזענעד אםיציר. דער הויפט-הערד — א נאר ױננער םענסש, א מיטנריד םון דער באנדע. ער װערט רער־ הרנמט, און עס שמערט זיך ארוים, אז עם איז א מײדר). 3) היםט־שעד פאאױ. — א האאבעד דרוק־בו־נן (מאםקױע, ד•