Literarishe bleter · 1932-02-19 · 8 (19.2.1932) · p. Seite 118

ליססראריטיס ברססטו ו\סי. 8 ח־ס*1 זײמ 118 7 פאהטי׳ג• כ*יטן נערט פון ד• קארןוניסטן. אלן *ויך איצט םארמאכט דעד ״ועד״ סערער ך■ ׳פואן א־ן ד־ רארואנ״נם, װי אין ד■ ישסעמ, איכער־ױפט פארםאכט ער;•יעט די יטורן אין ד• ׳עטעט און ישמעמ־ רעך, װו עפ זענען פאיראן װערטרעכע ײדישע ׳ע-ו׳רן, װאס װערן ד• יעצטע צייט נראד מערער אין די פראװינ׳ו. די יזולטור־סוער ארום ד• פיבריאטעקן, װאס זענען אכ־אא נעװען נאר כחו-ם, וזאבן ־ײנט חתונה;עהאס, האבן קינדע־ און סרינדן פאר ז״ יםורן. כויט װאם דער קריזיס װעט זיך ענדיקן, איז ׳*װער פאדוים־ צרזע;. אפ׳ער װעאן דאם פיא־ז פון ד■ צװייפײזאםטע תרטזד־תודיות םא־נעמען םארקס׳כואן... אין בוענאם־אי״־עם האט זיך איצטע־ אננעהויבן א באװעגוננ צו יעאפן א;אנצע יידי־מע ׳עור — אינזערע ארע יידי׳אע ׳נזולן זענען רע־נאנצוננ־־או4;. ד• עקזיסטידנדיקע ײדי׳םע ׳טואן מיט זײע־ע א— נאניזאציעס באציען זיך סקעפטי׳ש און פײנטלעך צו דעם נייעפ פ־װו, וואס זיי הארטן פאר אװאנטו־יםטי׳ע, דאן קיכאטי׳ע און ׳עעדרעך. עם איז אבער פא־אן אן עורם, װאם װיא מאכן ךעפ ריזיקאאישן פרװו. ' אי מען װי4, איז אינזער;אנץ אעבן דא א ריזיקאלײנזער ם־וזו מיט יאני׳עע יעאנםן אויף דו־כפאר און מי־ פאאן דאך ני׳טט דורך... האט םען א-ים;ערוםן 1ז1ס1נ\ר, זרובבאען האט דא במעט קיינער ר־בט־ק ב״ם נאטען נייעמ נערופ;. איר קענט דא הערן יידן זא;ן רועעם לדו-עב), בורט (בורט.). איצטער, א דאנק דעד אוים־ י״נעבץ פון ״ד• פרעםע״ זא;ט מען ״ר״עעפ״, ״בוירעט״ א. א. װ. ד■ קינדער רײענען ־יינט א םך םע־ יידיע, װי פד״ער. דאפ זענען באיעטעטיקטע פאקמז. ׳ד• קעננער םון דער נאטו־אאיזירוגנ װאדטן;עקאנט אערנען אין ארגענטינע, אז ד• נאטוראריזירוננ איז ניוימיק... אויפ; יעיא־נעביט אעבן מיר איצטע־ איבע־ א קריזים. פא־אן דא א בארט יעורן, ײאס הייםן אפיציעא ״קורםאם ־עאיכיאםאם״ (יעאיניעזע קיהםן). ז״ װעין אוימעחאאטן פון אן אינסמיסוצ־ע. װאם הייםט ״ועד החינוך״. ד• ראזיקע אינסט־טוציע באקומט אי־ דיויפט־בודז׳עעט פין דער יק״א, אין ד• יק״א באקומט נעי׳ט אויןז ד• ׳עיאן פין ד• קאראניססן. יעדער קאיאניםט צאיט סמ פעזע (אויםן נאדמארן קירס 24 ידאיא־, איצטע־ נא־ 15 דאיאר). צוייב דעס קריזים איז דער מצב פון ״ועד החינוך״ א ׳םװערער, אין א םך יעורן װערן פאי־מאכס. פאר׳עט״ט זיך, אז ד• ״ו׳עד החינוך״־שוין זענען ני׳עס באפרידיקנדיק, זיי זענען נייעט אהין און נ״עט אהעד. דער ״ועז־ החיניך״ האמ :עמאכט ״.*יין אין יעטעט אין ״עטעטיע־ מיט אנדרײ םאבאיד־ם בװ־ ,ײדד? װאם איז געװארן נייעט;עהעירט װעיגן םאבאים;עמיטיצו׳עטאינד אין םאסקװע. האט מיך ני׳עט;עװונדערט. פאר מיינע אוינן איז נע׳עטאנען דער םאבאר פון אדעם, און דאפ;עפיי האט כעזאנט: מיט אזא פםיכיק קאן דע־ מענידע יאננ ני׳עט או־םהאיטן. איך דערמאן זיך, װ• מיר זענען איין ביאר אדומנעגאננען איבער ד• אדעפע־ :אםן, — און װי איע ז״נע רייד זענען געװען איי\ װונוזוז און יװטע־ע־ פ־אטעפט קעגן ד• באדיננונניען, ײאס האבן זיך נעיעאפן. ער האט ני׳עט;עקאנט נד׳עוח ײע־ן מיטן נייעם נוטח פון דעם יעבן. דאם מענסטו, א-ין דאם טא־םטו נ־׳עט. ני׳עטא ק״ן אייסענע־ ־צון. עמעצע־ טראבמ פא־ די־ עמעצער ־ענורידט ד״ן טאנ און נאבט. איך מאי מיר אויס — די דאזיקע װערטער פון סאבארן א־ן יענעם פ־יריננס־טא; א־ז מ־ר יעװער צו פאירנעםן — אז בארד װעט א גרויםע־ גראק א קאוננ טון אין ד• פרימארגן־׳עעהן, אנן מען װעט הע־ן רעם נראק איבער;אנץ אדעפ. זיין קריננ ײעט באדייטן: ״אויפיעט״ן!" א הארבע־ מיייאן מענמ״ען װעט דאן מוזן קאזאדמען־ מעםיס ארויס םון ד• בעטן. דערנאך װעט בארד דער גאזאק א דונע־ טון: ״רצורך!" און ד• ׳עטאמ װעט פארנן. דאן — א קריננ: ״צום עםן!" ״צו דע־ אי־בעט!" ״צום ־אזירן זיך!" ״צום ׳עראפן!"... ע־ האט עס;עזאנט אגגדע־ירענע־, קרארע■־, נדאבער. מאסעדיער א־ז אים אויך גענאננען נ־׳טט גוטב די אינסערינענץ האט זיך אין יענע חד׳עים נעװארפן װי אין פיבער. מען האס זיך באמיט װ• עם־איז זיך צו ״םארבאריקאדירן״. עםן האט מען או־ך;עמוזט. ד• מאדע איז נעוזזארן: פאר׳ש״דענע ארטערן פאיר פרא־ דוקציע. םאבאר איז ארײננע׳עייעפט ינעײארן אין עפעס אזא מין ארטער,.— און איז קוים מיטן רעבן ארויס ז״נע אדטער־קארענן .האבן בארד;עװיזן א בריה׳עאפט צו פאראינטערעםירן די ט׳טעקא,— און אויך םאבאר האט נעהאט צ־ות, ב־ז עד איז נייצר נעיײא־ן. דער מענט׳ע האט זיך ק״ן אירמ ני״עט נעםונען. זיסע־ זענען ז״נע טעג ני׳טמ נעװאין. אינהארטםםורעד — קענטיק אויך נייעמ. ער איז אװעק קײן מאםקײע אנן נעסאבט א פרוװ זיך מצרן־ זיין צו דער מאםקװער ׳ער״בער־םביבה, צו אטעסען מיט דעיר ארנעמײנעד רוימט, צו ארבעטן. יפון רעדוױיטנס האס מען;עהעדט: פאבאר איז םעק־עטאי׳־ פונם פארבאנד םון — דוםישע ׳ע־יפט׳םטערער. ברױםאװ איז אין יענעם פעריאד — אין 1922— א קורצע צ״ט פאר דין מויט ־ האט דעד ״די׳ט־רוסישיער יקריפמ׳טטע־לע־ אנדר״ פאבאר באװיזן צו ז״ן א׳ן אויםנאנד. ער האט באקוטען א :ענאיזע פענהעבק״ט ארויםצופאר; פון ־אטן־ פארבאנד, און איך האב מיך מימ איפ אין בערקין נעסראפן. םאבא: איז געװען ני׳עט אין קיין;עהו־בענעד ׳בטיפ,־:;, אבעד דאם איז ביי רעם דאזיקן מענמ׳ע;, וואפ האט נעקיטן פ•; ניכפה־דעפ־עםיעש זינט יארן, נ-׳עט נעװען קיין נייעס. ער האט ׳יעדנפארס זיך נאך נעסרא;; מיט פאריע״דענע פקענער פון ארבעט, - - און צװי׳ען אנדערן האט ער זיך נעקריבן א־ויפצונע־ן א םעריע נ״ע פאװעט״עע דעדצ״רונ־ נען, אזיך אקנעמיינע א,ון יידי״נע טעמעס. איך האב דעםאלט;ע־ פרוײט צו;עפונען א פארלאג, א;דעסערע צ״טוננ, ,װאם זאר זיך מיט דער זאך פא־א־נטערעםירן. פון ד״מ״-יראנד א־ז דער נישט־;אנ־דנעז־נסער ׳עריםט׳טטעלעד אפנעפארן ק״ן איטאריען, ער האט אויך פון דארטן מיר נעיט־יבן װענן דע־ א;;ערע;נה״ה, — עם איז, ריידער, נא־ נ״עט נעװאדן. צור־ב א ־״ טעמ־ם. אנד־״ םאבאר האט זיך אומנעקערט קיין מאםקות, איז רא־טן אינניבן באנאננען זערבםטמארד, — און נעהערט האט מען, אז ע־ האט פארן טויט איבערגעלאזט אפ׳ע״ד־בריװ סימ דער רעצטער בק־פה, -- ז״נע אומפארעפנטרעכטע דעדצ״רלנגען זארן װער; אדויפנעגעבן אין א״ן באנד אונטער דעם נאטען ״ײדן״. אזא מערדוננ איז בכר אופן:עװען אין דער פהעסע. ,װאס איז נעװארן מיט דעם ראזיקן יעצמן באנד פון םאבאיס אנגידטריבעניע דעדציירוננען? איז ז״ זענען שוין נעײען בײ אים סארפיס, — בין א־ך כמעט זיכער. װ״׳ר אין א בדיװ צו מיי האט ער אננענעבן — פארן פאר־ יאנ — דעם נענויעם נר״״ם פון יעדער דעדצ״רונג, די ארגעמיינע צאר בויננם, און ד־עם;ענויעם אינהארט. װיפיר איך האב מ־ך אבע־ אין די יארן נאכנעםרענט, צי עס זענען ע־נעץ־װו, נאך םאבארם טויט, רערשינען אזערכע וו׳ע־ק זײנע, — האב איך מיך אננעשטויסן אויך א נעגאטױוע־ תשובה. װאם איז אלזא נעווארן מיט םאבארס יעצטן װירן? * * * אין בערלין איז עם נעװען די צװייטע באגענענ״ע מײנע מיט םאבארן םאר דער צ״ט פון דער ,־עײארוציע. מיר האבן זיך .פריער;עהאט;עט־אה׳ אין אדעס, — פדיריננ 1920. װאס כ׳חאב יםפעטער