Literarishe bleter · 1932-02-19 · 8 (19.2.1932) · p. [Seite]

פר״&יין, 9\ 9(זבר\#\־ גנגי $־ײ / נײגסעד יז)ד^ז*נ:- נ־. 50 יעןיל אי?וסטדירטגג װאעשריפמ פאד ־יכלעדאפוד 1■ ט;יאפזעדאוןקונס<צ יבונזן־א יזריריד פארהאג 3.קקעצרךן,וזארשי( ד'ר. ח. נזן^ד/נזיענ^ס-יאי׳דיעס אין ארגענטינעד ײדישן קולטוד־לעבן ץא ו\9(ז3אמ<ז־ברי\\ פ\\ ב\(ז\1$(ז־אײרוזג\.\ יעטערע־. רי ־עפחה איז נעווען ניעט קײן אומזיםטיקע: דער וחן־- נזע־בוך םארקויםט זיך זײער;עיעכואק. צום אנתויב יאר 1932 איז אויך דערע־ינען א :עכרל דערצײ־ רוננען אונמערן נאמען ״װאפ האט נעװא?ט פרוי נאסמער?״ םון מ. נועונימעסײן. ער געהעדט צו ד• ױנגערע שריפטעטעג־ער ב״ אונז, עד האמ ׳שרין ארויפנעגעבן א בענדצ לירע־ אונטער דעפ נאסען ״יעטאםמען״. אין די דערצ״צונגען םון מ. נדאניט׳עטײ] םיצט ז־ך, אז דער מחבד איז נאך ״נרין״ אין ארגענט־נער צעבן, די היגע ־ירן וענען םאר אים נאך װאנרעדער. אין דער הײם האט איפ — דע־צײצט ער — א חבר נעואנט, אז אין דער םדעמ־ דערװעקן ז־ך א־ן אונז ד־ םר־־טע או־םגעװאבמע בוחות, ד־ כוחיות־הנועצמים, װאפ א־ן דער ־הײם שלאםן זײ און װאקטן קיינמאצ נישט דערזען די?־נ־ ט־קע שיין. עם איז אטת, הגם עם דערוועקן ז־ך א םך מער די םיזישע כוחות, ר־ אפעט־טן און תאװח... גראנ־טשט״ן זעט נ־שט אט ד־ כוחות, ער זעמ ״צ״דן סון װאנדערעד״ און ער װיצ ״נײן צװישן ד־ אר־עמע, העלפן, ט־״סטן און װײך מאכן פ־ין״. מ. נראניטשטײנפ העצדן זענען :אמבערנ־שע: םאם־װע און?זװאכע. מ. גדאנימ־עטיין ־ער־־בה א־נטעצינענטי־נ־, זײנע א דערצײרונג מאכט אפט דעט אײנדרוק פון א פובקיציסטישן ־נ־טדעס, אבעד עד וױיעמ אויך אן מיט שמימוננען און אויױ א נעװ־סן װינקצ פיון אונזעד קעבן װארםט ער א <־כט און א־בערחויפט א באצויכטונט ט נראניטשטײנס ״װאם האט געװאצט סרוי נאסטער?״ א־ז פון ד־ בעםטע ב־כצעך אין אונזער ארנענמ־נער ציטעראטור און מען תאט דאס װארעם אױפנענוסען אין איונזערע קרײזן און אויך מימ א פאר שמחהאעך. עס הערשט נאך בײ אונז ד־ נצ־קיצעכע נאױויטעט פון פרײען זיך פיט א ביכצ. אין 1931 איז בײ אונז נעװען אן אדטאגראם־ע־קאנםערעניו פון דער ײװא, אין עם איז באש־ואסן נעװארן צו נאסוראציזירן ר־ העברעישע עקעמענטן אין ײדיש. אונטערנעוװארםן זיך דעם באשצוס האט נאר די גרויםע טענצעכע צײטוננ ״ד־ פדעסע״. אין די ״ציט. בצעט.״ אייז נעורען אן אנםראנע, צ־ ״די פרעםע״ האט דערפון נישט נעקימן א־ן מ־דאזש? איך האב ז־ך דערמיט אינטערעסידמ און זיך א־בעדצײגס אז ד• צײמננג ד.אט דערמיט געװונען טידאזש... די ײדישע אײעגער אין ארנענמינע זענען עלפ־ רוב דא ערשט נעװארן אײענער. םאראן מויזגמער, װאס האבן נישט נעאײענט אין דער אצטער הײם קײן צײטונג. ירי באדײטוננ םון די העברעישע װערטער האט םען דא נעװוסט, אבער ארויםזאנן זײ נוט, האט סען נישט נעקעכנב װען דעד שייפמשטעלער אנבי איז דא נעזוען, טיר האבן צו פארצײכענען א װיכטיקע געשעעניש אין אונזער קוקטור־קעבן: רי רערשײנוננ פון עדשטן ײדיש־שפאנ־שן און שםאניש־ײדישן װערטערבוך. אין 1929 איז אין בוענאס־אײרעס געשטארבן דער באשײ־ ד־ענער םיקאלאנ ל. װינאקור, װאם האט נעקאזמ נאך זיך א ײדיש־ ־םפאנישן און העברע־ש־־שפאנישן װערמערבוך. דער םארשמאר־ בענער האט זײן נאנץ קעבן אפנעארבעט םאר ד־ צװײ װערמער־ ביכער. ד־ בזענאס־א״דעסעד בוכהאנרקוננ נ. קאפלאנסק־, װאפ נ־מ ז־ך אםט אפ מ־מ םארצאגם־סעמיקײמ, צוזאמען םיס דער דרוקער־־ מושקאט דאסצאװסקי האבן בײ די ־ורשיפ םון י. װ־נאקור אפנע־ קויסט דעם ײדיש־שפאנישן װערטערבוך און אים געגעבן צו דעדאק־ מירן דעם היגן םאדנעם װ־סנשאםטקעכן נריבצער כונשה קאנסטאנ־ טינאװסקי, איון דער צעצטע־ האט קאמפיק־רט א שפאכ־ש־־יד־־ננ; װערסערבוך, :עמענריק אלם באזע דעם װע־סערבוך םון דעד קענ־נ־ קעכער שפאנישער אקאדעמ־ע. דער ״׳־יש־שפאנישעד װעדטערבוך האס ב״ 500 זײמן, דער שפאניש־ײד־שער אר־בער 600 זײט;. םארשמ״מ זיך, אז םון םרלשטענדיקייט זענען ־בײדע ותדטער־ ביבעד װײם. עם קאן זײן, אז ד־ םארלענער האבן געדארםמ םײ ד־ .־עדאקציע םון ײדיש־שפאנישז װערמערבוך, םײ דאם שאםן דעם שפאנ־ש־ײדישן װעיי־טערבוך איבעדנעבן א קאם־םיע און נישט אזא מאדגעם מענםשן װ־ םנשה קאכסמאנט־נאװסק־, װאם איז נישט אן נעװיסע פיקאלאגישע קעינטענישן, אבע־ א װ־קדער עקשן און א קאפריזנער. ער האט ארײננענומען אן א שיעוה נישמ־י־ד־שע װערסער אין ײד־ש. ״אבשטשעסטװא״ איז פא־ אים א ײדיש װארט. ער זעצט איבעד װערסלעך או־ף א קאמישן אוםן. א שפאניש זתרסק, װאם װאלט זיך נעדארםמ איבערזעצן אויױ ײדיש: ״נ־שס מאבן קײן װעזן״, זעצט םנשה קאנססאנסינאװסקי איבער: ״הערן װי ד־ קאץ״... א װאדשמאט הײסמ בײ אים דװקא ״װערקשמאט״ א.א.װ. אבער טראץ די נרויםע םעלער איז דער טאסלטעד ותדטערבוך א נרויסע אר׳בעט א״־ן א נוצלעכע. זי יהעלפמ םארפעסטיקן דעם ־שיב און העלםט נישט נאר דעם ״נרינעם״ אויסלעדנען שפאניש, נאר אויך דעם ״נעלן״ אויסלערנען בעסער ײדיש. דער אפקלאננ *ון אמ דעד נעשעעניש װעט זיך הערן אויך אין דער אלסעד הײם, םונװאנען טען קלויבט זיך צו טארן אין ד־ שפאנישע־רעדנדיקע לענדער. צבבוץ־ דעם סא&לטן ותדסערבוך איז נעותן א שטח־, ב״ װעלכער עס זענען אגותזנדיס נעותן א סך ־זולסור־סוער און שריפט־