Literarishe bleter · 1932-02-12 · 7 (12.2.1932) · p. Seite 112

ליגרזר&זריגזע גדזגופר ו\\ז. ר (■*140 זייט 112 ¥ פע?יל/ס עדידסז*/ די קאלעקטיװע בילדער ־ אויםשטעלונג פױ פיר הינסטלער פאדבן, און א דאנס ז־ייז אינטואיזייע יעאפמ עד איכטערעםיזנטע י.אלא׳־יסט-.זע נאמען. זײנע אקװאדעלן דעינען בכאל טראסטידט כמעם אויו• אײן און דעם זעלבן אופןן זײנע פײזאז׳טן םט־ן סאן און ותנעדיק .זענען שיין אויפנעפאסט. דער סינסטלעד װײזט ארוים אײכטס״ט בײ די אקװאדעאן, אין זײנע אייל־בילדעד איז ער שװעדער. שפינל אדיענ־ ט-ט זיך דאך און איז עספינדאען־ אויפן שאדבן־םאעי* דער ס־נםנד אע־ װײזט ארויס א סך פארשטענדניש פאד שײנסײט. פאלגגדע ײדישע ביבליאטעלן די אנטפ־עסעי־ פונם א־מפערעםיאניזם אינם ני״נצנטן יאר־ הוגדע־ט האבן נעווענדמ זײער גאנצע אויפמע־סזאססײט אויםן פא־בנינ־פיא א־ן דע־ א״כטסײט און ערסט נאבדעם איז אנט׳טטאנען ד• א־בע־סע־ענ־ש אין דעד מאאעדײ בעת אט ד• זיכענישן א-ז;עקוטען צום אויםדרוק א נײע •עט־עבדננ פון דע־ סינםט: דער אזויגע־ופענער ״פ־־םיטױויזם״. רע־ הויפט־פא־ישט־יע־ פון אט דעד דיכטוננ איז האנרי רוםא, װעמענם קונםט ם׳א־ז באיצטאנען אינם פא,־אײנפאכן די םוארם און אינם;איװן אנצ״כענען םון דע־ קאמפאזיציע, װאם האט דערװעקט גדוים פאדא־נטע־עםירוננ. זײן אײגנטלעכע פשטות אין דע־ םאי׳עד״ ־עדטאנס ד• מאדעדנע קונםט־םאלערײ פון אונזע־ תקופה. באק־מען די ״ליטערארישע באעטעד״ דעם א־צטיקן קװאדטא (1 •אנואד — 1 אפד־י 1932) א\ גמלגז אויםן ח׳םבון םון די 20 דאראד, װאם ד• פרײנט איקרן ם. ט־קא (׳טטאסט פון נאװידוחאר אדום װאד׳ם•!) און איעקםאנדער בדאםבערג (יעטאםט םון בריסק) פון אאם־אגגעאעם יהאבן ארי״ננע׳שיקט רעד אדםיניםס־אציע ״ליט. בלעטעד״ צו ש־קן רי צײטוננ די נײטבאדערםטיקע ביבל־אטעקן: 1) מ־כארעװיטש־ביבליאטעק, יאדז, 2) י. ח. ברענער־ביבליא־ טעס א״ן זעצװא, 3) •. ח. בדענער־ב־בריאטעק אין םאצעיאװ, 4) ײדישע ביבציאטעק אין דדקשט, 5) אדמאדאשםישע ביבליאסעק א־ן סמזשעגאגױ, 6) ינעז. ״הרצי־ה״ א־ן דעלאט־ן, 7) ביבליאטעק ״ברענעד״ אין םאסנאװיץ, 8) פאלקסביבצ־אטעק ״צ־ון״ אין װין, 9) ״סד־םה״ אין אוסטזשיסי־דאלנע, 10) ״מעדע-ם־ב־בליאטעק״ א־ן נדאדנע, 11) שאום־עליכם־ביבייאטעק אין דאדאססק, 12) ״בית־ ־הורה״ אין דאזװאדאװ, 13) אײגמ־קורםן פאד אדבעטער אין טיסאדטסאװ, 14) פרץ־פארײן א־ן טשאדטקאװ, 15) פרץ־ביבליא־ טעק אין דאװיד־נדודעק, 16) ביבליאטעס ״שלום־עליכם״ אין לוד־ םיר, 17) פרץ־ב־בליאטעק אין רוזשאן, 18) *־ץ־ב־בל. אין דאברע ב. םינסק, 19) נעז. ״פאסטעם&״ אין אלקוש, 20) ביבליאנזעק ב״ם האנטװעדקער־פאדײן א־ן טאמאשאװ־לוב., 31) צױניסמישע ביבל. אין זאבלאטאװ, 22) באראכאװ־ביבל. אין םטאגיםלאװ. םיר סאנען אויױ דעם חשבון שיקן נאך 13 ײד־שע ביבליא־ טעקן די ״ליט. בלעטער״ פון אט ד־ 13 זענען 4 אבאנאםענסן, לויטן װונש פון די ס־ײנט מיקא און בראמבערנ, רעזערװירס םאד בד־ססער און נאװידװארער י״דישע ביבליאטעקן. די י״דישע ביבליא־ טעקן אין בריםק און נאװידװאר, װאם װילן נעניסן אוסזיסטיסע אבאנאטענטן, װערן געבעמן זיך גל״ך װענדן אין דער אדםיניסטרא־ צ־ע ״ליט. בלעטער״. אדגזױיגזגזראפױו ,ריגז ברעםפר״ װיל־־^בער נ ארי־־י^ג פױ 3,, דאמעןדאלאן זשאז קדיםםאף םון פראנצויזיש אוזר\ װארון אין 10 בענד. I. באגינען. ז׳ר. אנטואנעט. II. םריםארנן. עױ. אין שטוב. זזז. ױננט. 111־\. די םרײנדינם. ׳\ז. בונט. צו. רער ברענענדיקער דארן ־\. יאריר. דער םוף םון װענ. מו( פר״ז פאר אלע צען בענד 45 נילדן. סוו הויפט־םארסויף: גאאפ. ״ןורגז־בזג•■, װארגמגג, רגגגזוגא 40 _■. ק. א. 6533_ בײ דאנ־עי׳ם קונםט־ות־ק באמערקט םען נישט סײן שום אפ־ נײגלנוען אדעי־ ותמענם;•שט א־ז פדעמדע אײנסלוס;. דאניעלס נעהעד צי יענע קונפט־מאלע־, װעלכע זרכן ם־ט װאם נישט איז זיך פערזענלעך א־ויםצוהײבן. זײן ארט צוגאננ צו מאלן שטיצט זיך אײפן פדימיטױוױם, נישט האבנד־ק סיין שום נעמײנזאםם מיט ד• װע־ק פ־ן ־. י״סא; דאניעלם פאדםאנט זיין אײגענע װעלט־ אנשוױננ און א זעלבכטקד״ט־שן ב*יק אויף אלעם. און א דאנק אט דע־ א־נט־איצ־ע זײגע קוםט ע־ צי זײע־ אינטע־עםאנטע פי־א־ בלעמען. אין זײנע װערק איז שװע־ צ• נעפ־נעז ד• א״בערװעדמיננ פון די כל־המיני םאלערײ; אנשטאט דעם אבער באמערקמ מען, אז -ע־ סײטיןלער אױ נענונ פילבאד א־ן זײנע פײזאזשן, וואם אנבא־ יאנוט דעם כא־אלטעד, לםשל, פון א הויז ב־ז צו א בוים. בײ הײזע־ פאכט ע־ אויף ד• כ־אמאט־שע פאקטיד אלס עפעקט פין דע־ מ״עד. אין ב״מער װערן בײ א־ם דײקא םטיליז״יט, נעשטיצט א״פן פ־״םיטױו ביז צ• יעדן ביעטל בפרוט־וט. דאניעלם א־ט םאין שטיצט ז־ך אויף צװײ ־םודות: ערשטנס אונטערציכאפן די נאטו־, װאם שיפאנמ אים צו, זיך צו האלטן נענ־ טעי צ־ם .־עאליזם; צװײטנם — א־נם באװוםטזיניקן אינטע־פרע־ טיייז פון די מאלערישע פי׳אכן און סטיליזאצ־ע, װאם פארװאנדלט זיך אינם פרימיטיװיזם. א דאנק אס די ײאליאח איז ע־ אינדױוידועל. א־ן זײנע װע־ק פעי׳ט נא־ דע־ בדייטעד שײוננ. קוים אבע־ װעט עד אים באקומעז, דעמאלט װעלן פון אונטעי זײן פענזל ארױם א קונםט־װע־ק פון ע־שט־רלאםיסן װערט. די בעסטע װעדק זײנע זענעז די פײזאזשן 67, 99, 69, 65 — װ• ד־ מאלע־ישע האנדליננ אױ ביייט א־ז דירבנעט־אבט. •. דאניע^עײיטש נעפינט זי־ נאד א ם־ אונטעדן אײנמ^ום פון זײן ־דוד;•־ ד. דאנ־עלס. בײ א טי״י׳ ײערק םערקמ םען, וד דע־ ק־נסטי1•״•־ ־אמ־ט ז— ארויסצי־ײםן פון אט דעם איינפלוס, װאם ניט זי־ אים איע־ זעלטז אײן. זי״נע פײזאזשן האבן במעט ־• אײנענע װעי־טן, װאם דאנ״עלפ. א־ער ט־אץ דעם אײנפלוס. װאם דע־ ב־ידע־ האט אײף אים — איז דאניעלעװיטש פארט א זעלבסט־ שטענדיקעי טאי׳ענט. בע־מאן כעהער צי ד• א־מפ־עםיאנ־טטן. ער פא־מאנט א1 אײננעבײרענע עמפינדלעכקײט פאד פאלבן. א נענונ ברײטן שוײננ אינם פענזל באנאנד מ־ט א סך *ײבטקײט בײם באהעי־שן ד• מא^יע־ ־ישע םיטי׳ען. אין בערמאנם ײערק לאזט זיך לײכט באמעי׳קן. אז די מאדעינע מאלערײ א־ז א-ם לחלוטין פדעמד. און אז עי ניט זי־ צומאל נישט די םי צו באקענען זיך מ־ט איר. דעריבער אפשד איז ז״ן אימפדע־ םיאניזם אפילו נעבליבן אביסל שײן ציפיל פא־ע^טעדט, און דער־ פא־ ײעדן זי״נע װערק נישט ־ארײכערמ. שפינל אױ א נעשיקמער ק־נסמ4ע־. ז״ן קינםטלעי־ישע־ װעדט קומט בילט צום אויסדרוק אין זײנע שטי^־לעבנם, פײזאזשן און קאמפאזיציעם; זײנע אקװארעלן זענען נעםאלט מיט א םך בראװור. דע־ סינסטלער *עבט זיך אײן אינם פאנאנדערפלאנעװען פון די