Literarishe bleter · 1932-02-12 · 7 (12.2.1932) · p. Seite 107

1——^ זי*ס 107 שעד׳/ (וױ זעמ עם אוים בײ * שרי£נזשםע<5ער >*ן אננעפיודערטער נאו־זוםאל־שער סטיל?). ואם ד• דאזיחיע אלע סראגן און פארשלאגן, וואם זענען סיר אויפנזמוםען בײם אויםשנײדן דעם ערשטן באנד םון י. נאצדינס ״־אכטבוך״, סאך איך נאר צוייב דעם, וױיי איך אי״ן בין אלם ײדישער ״סאסנלעזער״ שמארק םארא־נסערעםירט איז א ״האנם־ בוך םון דער ײעיט־ייטעראטור פרעםע, קונםט און ײיסנשאםט״, װעיכער זאא אבער נ־שט ז״ן אזוי ״אגנעפאודערס״ און ״באהא־ קאאיש׳/ װי ס׳איז, אוימ סײן ערשטן אײנדרוק, דער עריאסער באנד שון א. גאאדינם ״האנטבוך סון דער װעיט־איטעראטור, פרעסע א• א. וו. און װײטער״... ליםעראריפזב בלפסױור וװז. ד ופס♦.) װי אויך נאך אין שפראכאעך־טעבנישן זין אויםטײדן. אויד אהבא אזעיכע אויסדריקן און דעםיניציעם, װי: ״אכטאסאװא ברעננט אז־ײן א־ן דער איטעראטיר א נײעם, אײננארטיסן אכוואםאװיפ\\ סטיא (וױיא דע־ האן קרײט, װ־ א האן, ־זאט מען אים א נאטען נענעבן האן...). אדער: ״אקס אראאף איז א טיפישער אסעריקאנ־שער ״זעיןז־םײד־ םען״ אין רער גרוים־יזאפיםאאיםטישער צײמוננס־א־נדוסטריע״ (װאס איז עס ״זעאף־םײד־טען״?). אדער: ״ד׳אנונציאם םט־א איז אן אנגעפיודערטעו־, א באראקאאי־ א פאלקלאדי,םט זובס. ער א־ז באנאבט פ־ט דעם אנטדעקער־א־נםם־נקט און םים רער א־יב־ק נ־שט צו באםר־ד־קנדער נײנעז־־יײט םון א שארירענטן קא^עקציאנעד. ט־ט װ־םיא י״דנשאפט און מס־רת נםש ער טוט זײן ארבעט. דעחו־ף דארף מען ז״ן א געבוירענער ײאניאק. נרויםע זאכן סוט םען או־ױ נאר כײט א םשונענער עקשנות. רעם נעבוירענעם םאכםאן דערקענט םען א־ן דעס, װאם ער א־ז אײנפאך םיםזנע אויםן פונםט םון דין יארוױ. רעם זײט־קן סאן ז־ך או־סרובטן, או םאר רעם בארוף פון א םאי׳קיאדיסט םאדערט ױך נאנץ װײניק. ס׳א־ז נענונ צו קאנען יײענען און שרײבן. םאקט־ש זענען דערצו נויט־ק נאר זעיטענע קװאיים־קאציעם. קודם כי: נערויד (אייערמענסשיעכע נערויד), או־סדו־ער (עקשנות סין א םאנאט־קער), אן אבםאיוט נעהער םאר רעם אירשפדינניעבן און דעם אומםארפעישטן, ײ״ט נישט קײן רורבשנ־טיזסכן זברון און איע נוטע םדות א.ין קענטענ־שן צו ײיםן װ־ אופצוכײן ם־ט םענטש;. ער םוז קאגען הײםיש װעדן מיט יעדן און ער דאדף קאנען בטי םאכן יעדע ד־םטאנץ צװישן זיך און אנדערע. די געש־כטע װ־ אװי ר• רײכע שאיקיא׳־־סטישע קאיעקציעס םון שםואי יעמאן זענען צושטאנד נעקומען װעט אונז זײער םיי יערנען א־בער די םעטאדן און װעגן סון א פאיקיאדיםט און זי איז םא־ ױך נוםא ז״ער א־נטערעםאנט זײנע באקאנטשאפטן, װאם עד האט נעםאכט בשעת דע־ ארבעט, דערבײ ד• א־בעריעבונגען און פאם־דונגען ם־ט איע פע-־־פעט־עס, זעינען א ב־ז גאר טשעקאװער םאטער־אי. דאם איז א שטאף פאד דעם ארינ־נעיםמן מעםוארן־בוך. שםוא־ יעםאן א־ז טאקע א־ן דער װ־רקיעכקײט אן אידעאי םון א פאיקײאר־סט. אנב: אנשמאט דעם אוםבאשט־מטן ײאיט איך נעײאיט באנ־צן דורכו־ס נאר דעם באשטיםטן ארטיקי. נישט: א פאיקיא־־םט, :אי־: ד ע ד פאיקי׳אר־םט. ב״ ם־■ א־ז ד־ א־בערצײנוננ, אז עם װעט נעטון ײערן א נרו־םע עװיה דעם ־ובייאר פרײנט שםואי יעםאן, אויב בײ דער א פײער־ יעיבער נעיעננהײט זאי םען י־צא ז״ן ביו־ז פ־ט םאכן אים קאטפיי־ םענטן פאר זײנע נרו־םע פאדד־נםטן או־םן נעב־ט פון פאיקיאר. םיי ניײבע־ און נעוײנשענע־ א־ז, דורך דע־ נעהער־קער א־כ־צ־אט־װ, צ• דאדנן דערםא־, אז זײנע װונדערבארע זאסיוננען זאין נישט צ—יק פאריו־רן נײן, צו שאםן א־ם ד־ םעניעכקײט זײ צו םאר־ עםנטיעבן, ײא־־ם כי זמן זײ זענען נ־שט נעװארן םארעופנטיעכט עקז־סט־רמ תם־ד א־ן נאר א נרויםע םאם אזא סככה און זי איז;־שט או־״ קיין האר א־בערנעטר־בן. אין װאם עם קאן הײםן אט רע־ םאריוסט א־ז פשוט אוםמעניעך ז־ך םאדצושטעין. ספעצ־עי ט־־ן א־ך צו צ־ען ד־ אויפםערקזאםקײט דערויף פון דער ״ײד־שער נעזע־׳שאםט פאר ■4אנרקענטשאםט״ א־ן װאישע. א־ך אפעי־ר דא או־םן װעג םון דע־ עםנטיעכקײט צו ד־ מיטניידער פון איר שאר־ ײאיטיננ ז־י זאין ז־ך ערנסט דעירםיט פא־אינטערעםירן און זאי עס זײן ד־ אםכ־צ־ע םון דער עטנאנראם־שעיר םעקצ־ע בײ דער דער־ םאנטע־ נעזעישאפט אט ד־ אויפגאבע צו פאדוױרקיעכן אין יעבן. ראם קאן ז־ין דע־ דו־ערהאםטסטער דענקםאי פאר דער ײד־שער .־ו־םנשאםט און דאם װא־׳ט נעװען או־ך דער דאנקבאדםסער אוםן צו פ־־ערן ד־ דרי־ס־קיער־קע סעט־קײט םון דעם זעיטענעם םאיקיא־ ־־םט שסואי יעמאן און ידער שענסטער אויםדרוק םון אונזער םייכט ינב• זײן יעבנםװער־ג ם.?; נ 7? י? ד אך אידעאל 18| ־ערער בארוף שטעיט פאר אויך אן א־דעאי, װאם װערט ק״נ־ םאי נישט דעחנר״בט, װײי ם־ס זײן קאכקרעטער טעט־קײט קאן קײן פענטש נישט נאכקוסען דער שסרעננער קאנסעקװענץ םון ריינע אבםטראקצ־עם. דעריבער איז טאקע זײער גרוים דער אוכטער־ שיד סון דעם אידעאי ביז צו דער װידקיעכקײט. א־ן דער םםעירע םון א־דעאי פארשטײען מ־ר צו זען יויטער םעיגת און םויקאםענ־ קײט; אין דער ספערע םון וױרקיעכקײט װערט אונז באיז־ פינםטער אין די אויגן. אזוי האבן ם־ר עם נ־שט נעםײנט. נישט דאם האט םען געזען אין חיום. םון ראנען צוצונײן נאנט צו רער וױחקיעכקײמ באט״ט אזוים־י וױ ז־ך או־סצושטעין אויף אן אוטםארםײדיעכעד אנטוישוננ. פרײנט שמואי יעםאן, װאם פיר פײערן הײנט דעם ררײםיק ־עיריקן ױבייעום פון זײן זאםי־ארבעט, דדאט נארנישמ אייף צו כיוטרשט א־ן ז״ן אײננשאפט אים שאיקיאר־םט, אט ד־ איטע רערםארוננ םוישטענד־ק צו װ־דערשס־עכן. נ־שנדכאד איז ער נישט ה־נטערשטעי־ק אנסקיען רעם א־דעאי םון א פאיקיאד־םט, נאר די וױרקיעכק״ט, װאס עם שטעיט פאר ם־ט ױך זײן דר״סיקיעריקע טעט־קײט אין דעם דאזיקן בארוף, דאס ותט מען מ־ט קײן א־רעאי נ־שט נאכקוםען. עס שמײנט װײט אריבער יעטװעדער השגה, װאם טען קאן ז־ך םאכן װענן דעם. ער האט באװ־זן צו דערנרייבן דאם אומניױביעכע. יבײ אונז ײרן א־ז אויף דעם נעביט בכיי נאך ז״ער ױײניק או־פנעטון נעװארן, בפדט נאך א־ן פארגיײך ט־ט דעם, װאם עס יאזט ױך אויפטון. ערשט םיט דער נרינדוכנ פון ״ײװא״ (זוםעד 1925) א־ז, אװדאי עי פי נס, נעיוננען אװעקצויײנן דעם באזיס פא־ א זאפי־ארבעמ םון נרו־םן פארנעם. א דאנק דעם העבםטן יויב םאררינענריקן אײפע־ פון הונדעי־טע/־ זאםיער א־ן שטעט און שטעטיעך פון סארשי־דענע יעכדע־ האט ד־ עכמאנראפ־שע קאט־ס־ע ב״ם ״ײװא״ צונו־שנעקי־בן ב־י אן אכצ־ק ט־־זנט נוםערן פאיקיאר (פאיקםי־דער, פאיקםטעש־־ת, כסהנ־ם, שפריבװערמער א. אז. װ.). דאם זענען נעוױם אומנעוױיניעכע ־עזוימאטן. הײנט שטעיט זיך פאר, אז שםואי יעמאן א״נעיר איײן, א ־ח־ד, אן קײנעםס ה*יף, האט עס נעבראכט שוין אװ־ װײט דאם ער םענ דרײםט קאנקוד־ר; ט־ט ד־ אומנע׳ודיניעכע יעזײטאט; פ־ן ײד־ש װ־םנשאםטיעכן אױסטיטוט. שװער צו נעבן דעם יעוע־ א באנר־ף װענן ז״נע זאםיוננען, װײי ביז אצ־נד האט ער ם־ט נרו־םע צרות און ם• און טאטע־־ ניש דערוױיי פארעפנטיעכט א־ן םא־שי־דענע זאמיב־כער, צײט־ ש־־םטן און אײנענע אויסנאבן (ױך אפשפא־נד־ק פי־אסט פשוט דעם ביםן םון מױי) ביויז א שבוש שבשבוש פון זײ. אן נוזםא — אם־יו נישט קײן טױזנטםטי טײי. און ם׳א־ז כ־שט אי״ן;אר דער קװאנטום, װאם שפייט דא א ראיע. נישמ װײניקער װ־כט־ק א־ז אױך די קוואייטעט. אזוי םארשידן און םייסארב־ק און םון אזא זעיטניציט זעינען זײנע זאםיוכנען, אז ס׳איז מםש א ח־דוש צו זען. מעד םון איץ א־ז נאך צו באװונדעדן, װען ער װערט נארנ־שט ם־ד צו אנטדעקן איעםאי כײע אוםבא.—רט*ע קװאין םון פאיקיאר א־ן װאס אפאי נעםט ער א־ז דעד ארבעט אר״ן א םרישן ש־כט םענמש;. ר־;איער־ע ט־פן, וואס ער נוצט או־ם פא־ ז־ינע צײעק;, א־ז אן א צאי. װי דער באי־ופנםטע־ װײם ע־;ענוי װאם צו זוכן און װו צו זוכן און בײ װעמען צו זוכן. און ער איז נעבענשט מימ ידער פעיקײט זיך סריער נישט צו בארויקן ביז ער דערנרײכט, װאם ע>־