Literarishe bleter · 1932-02-12 · 7 (12.2.1932) · p. Seite 103

ױים 103 דאם גאנעע םיםםעם סאר דאם זעלבע, װאם םיט די ארםיסטן און די דעהאדאטארם — םען םוז או־ט ד• באדינגוננען םון רי ױניאנס צונעמען א סך ביער מענטשן, װ• א טעאטעד האט וגויטיק. אזוי־אדום םוז טען אין אמעדיקע אויםהאאטן ביים טעאטער א טאפאטן פעדסאנאי באטש אין דער װירקלעכקייט װ׳אלטן די םעדהײט שון די ײדישע מעאמערס נעקענט ארבעטן מיט א העצםט װײניקעד םענטשן, װי מען ארבעט. אויב סען װיצ ינעימען בצויז אזו■ פיצ םענטשן, װיםיא מען באדארסט, דערקצערט די ױניאן נלײך, איז מיט וױיניקער םענטשן סיארסי איר נישט ארבעטן, און קוסט זװציב דעם אדװס דעד קצענסטער קאנםציקט, יזועדט דעד־ קאערט א ׳עטרײק. און דערקאערט אײן ־וניאן א יטטדײק, קוטט באצד די צװײטע ױניאין און שליסט זיך אן אין א ״םימשאט־ע־ •סטדײק״ און דא קוםמ ד• אדטיםטן־ױניאן, װעצבע איז א סיט־ נצ־ד םון די פארײניקטע נעײערקשאםמן און זאנט אז די אדטיםטן טאדן נישט שפיאז אין טעאטעד, ביז דער ״קאנפציסט״ מיט די אנדערע ױניאנם װעט נישט אויםנענציכן װערן. דעד דירעקטאד םוז נאכקוםען אאע פאדעױנגען םין די ױניאינם און צאלן נעהאצט פאד א טאפאטן פעיייסאנאא, װעאכן ד• ױגיאנם האבן אױך איט אדויפגעצװוננען. אין די גוטע ״נאאדענע צ״טן״, ײען א פיעסע האט נעסאכט ערפאאג, האט זיך עם דעם טעאטער־דירעקסאר נאך נעאוינט צו צאאן די אאע ״װײדזשעם״. האט אבער א פיעםע נישמ אזוי יפטארק אויסנענוםען, האבן די דירעקטאדן צונעאײנט די קעפ. אזוי װי ד• ״דורכפאאן״ זענען צואיב די שאעכטע צײטן סאר־ נעקומען צו־אפט, האט •עדעד מענטש, װעאכער האט ז־ך ינאר צו־ נעד־רט צום טעאטער־נעשעסט, פאראוירן זײן נעאט און דער סוױ א־ז נעװען, אז די םעדהײט םון דירעקטארן האבן נענומען אנט־ אויפן םון ד• ײדישע טעאטער־גע־טעפטן. א חוץ דעם האט ד• ײד־שע ארטיםטן־ױניאן נע׳טפיאט א זײער םאאשע פאאיט־ק בנוגע דעם אזו-נערוסענעם ״סטאר״־׳םיסטעם. עם זענען .נעװען צ״טן, ײען א סםאר האט זיך געאאזמ באצאאן םון 500 ב־ז 750 דאאאד א װאך. דער סטאר האט ױך אין זײן קאג־ ט־אקט אױםנעשטעאט אזעאכע פוגקטן, װעאכע אםיאו א םיניםטער פארעדט נ־יניט, װען מען רוםט א־ם איבערצגנעמען א פארטםעא א־ן א מאוכה... די אדט־םטן־ױניאן פאענט ״ארי״נשטעאן״ אין א מרוםע אזעאכע אקטיא־ן, װעאכע דער עואם ײיא נישט זען, און האט דער ד—עקטאר נעזוארט יהאבן א בעםעדן אדט־סט אדעד אײנעם, װעאכן דעד עואם האט ־א געװאאט זען, האמ ער דעם ״ארײננעשטופטן״ נעמוזט צאאן זיין געהאאט און דעם צײי״טן אויך... אט דאם אאץ האט געים־רט דערצו, אז מעאטעד אױ געװארן אײנע םון ר• עינםמע נעשעשטן און נ־שט נאר דירעקטארן, נאד אויך ד• ארט־סטן, די ״סטארס״, האבן נענומען אנטאװםן פון אמעדיקע און נענוםען זוכן ״ביזנעם״ א־ן אײראפע. אין אמעדיקע איז זײ נעװאדן צו שװער צו פארבא״בן. פון ד• פאטענט־רטע הויכע פרײזן םון ױיער נעהאאמ האבן זײ נישט נע־ װאאט אראפראזן און םאר וױיניקעד האט זײ טאקע שוין נישט נעפאסט צו ׳ני&־אן, ז״עד פרעסטיז׳נ• זאא צואיב דעם נישט איידן, און אזוי האט זיך דער נאנצער טעאטער־בנ־ן נענוםען צוזאסענ־ בי־עכן. װאאט ױך אבער ד• אדט־סטן־ױנ־אן באויז געזארנט םאד די אינטעדעסן םון די ארט־םטן און הויפטזעבאעך םאר דעם גײסט־קן צושטאנד פון ײדישן טעאטער, װאאט עם בשום אוםן נ־שט נעקומען צו דעד איצט־קער קאטאססראםע. אויט װי איך הער, איז די ײדישע ארטיסטן־ױניאן אין אמע־ ־•קע אעצטנם געײאדן אב־סא םיאדער מ־ט אירע שטרעננע באדינ־ נוננען, אבער װי איך םאדשט״, האט ז• זיך ינעכאפט אביםא צו־ שטעט... אויך דאס העאםט גישט מער. די עקזיםטענץ םון ײדישע טעאטער אין אםעריקע שטײט שאעכט, אםשד טאך ערנער ײי שאעכס... ליװמראריטע ביבם("־ וװז. ו ןפס*.) .יש זןי םוז דעאדגאניזידן א־בעדאײענענר־ק נחמן מײזיאס אדטיקא (נום 403 ״איטעיארי־ שע באעטער״) ײיא איך אנ׳טדײבן אביסא א בד״טערע אפהאנדאונג װענן דער פראנע םונם שװעדן קדױיס, װעאכן עם אעבט איבער ד• ־עצסע עטאעכע יא׳־ דאס ״דישע טעאטעד אין םיא אענדער. נ. מײזיא םאכט זײער א פ״נעם םארשאאנ — שאפן א טין אאװעאסאעכע אדט־סטן־אינסטימוצ־ע, װעאכע זאא האבן די אויפ־ גא׳בע צו רענואי׳רן ידי אדטיםטישע עינינים און אזוי־אדום פאד־ בעטערן דעם שװעדן מצב םון ײדישן טעאטעד. נ. מײזיא זאגט אבער גישט קאאר, װאם פאר א מין א־נסט־טוציע עם דאדף געשאםן ױערן; אך איגסטיטוציע, װעאכע זאא באויז האבן די אױסנאבע אויסצו־ בעסע׳דן די איצטי׳קע םע׳אעדן בײם ײד־שן טעאטער, אפצושאםן דאס ב־םא הפקרות, װאם עס העדשט אדום דעם ״דישן מעאטעד, אדעד טאקע שאפן א מין ײד־ש־א״נטעדנאצ־אנאאע אירט־םטן־ױניאן. אויב נ. מײזיא האט נעמײנט צו זאנן, איז עס זאא נעשאםן ,יחודז א פין ױגיאן, דאן װיא איך דא באאד פון אנהויב דעד־ קאערן, אז אויב דאס ״ד־שע טעאטער מאכט איצט דורך א שװעדן קריזים און האאמ זיך קוים אויף ״ה־נערישע פיסאעך״, װעט עם שפעטעד איננאנצן אונטעדנײן. א־ך ײ״מ אז מיינע װערטעד װעאן נ״שט געפעאן אין די קר״זן םון דעד ײדישע־ ארט־סטן־ױניאן אין אמעריקע. איך װיא זײ אבער דאך ארויםזאגן, ײײא מען מוז דעם אמת ארויםזאנן. אי\ דטם?רױים, װאס ט<ז <זאנגו איצלז דודד ד$ז<ז ײדיטצ <ז<ו א<ז<זר אי\ <*ויל\ או\ אי\ אוזנודיעם, ונװ<\\ אי\ א גרויםםר סיאם גםולרין די אר<זעו<ז\־יװיאום\ אין די קרײזן, װאס שט״ען נאענט צו דער *אדבעשער־באװע־ גונג, אדעד צװישן די ארטיסטן, װעילכע זענען נדויסע ״פאטדיאטן״ פון זײערע ױניא׳נם, װעס מײן באשוא־יקונג ארויסרוםן א שטארקע קעננערשאסט, אבער די יעניקע, װעאבע קענען אזוי נוט רי שאטג־ די׳קע זײמז םון די אדטיסטן־ױניאנם, אזוי װי איך קען זײ, װע׳צן מםכים זײן, אז איך האב רעכמ איז וײ ו׳ע׳צן מימ דער צײט אפשר אײנזען, אז די ײדישע ארסיסטן־ױניאנס זענען באנאננען נרויסע פעאערן און אז זײ האבן דירעקט אדעד אוםדירעקמ, דערםירט צו דעם איצטיקן שװעדן טצב, אין װעאכן דאם ײר־שע טעאטעד נעםינט זיך. איך קען נישט אזוי נענוי רי פארהע׳צטענישן פון דעם ײדישן אדטיסטן־פארײן אין פוילן. איך קען אבער די םארהעלטענישן םון דער ײדישעד ארמיםטן־ױניאן איז א׳מעריקע. און איך מוז דערום זאגן, אז זי האט זײער אפמ געטון א סך שאדן דעם ײדישן טעאטער. די איצטיקע ארמיסטן־ױגיאן אין אכועו־יקע האט, אויט כ׳-ײן מײנוננ, נעבראכט א םך שאדן דעם מצב םון ײדישן טעאטער. אט איז א צעבעדיק ביאד: קוסט א דירעקטאר און אנגאזשירמ א טרופע צום ש׳פיצן. די פיעסן, װעלכע ער האט, גויט־קן זיך גישט אין מער, װי םון 10 ביז 12 ארסיסםן. קוסט די ױניאן און צװיגגט דעם ריד׳עקטאר צו אנ־ נאזשירן 18 מעינטשן. הײםט עם, אז דאס טעאטער מוז שוין זוכן צו םארדיגען נשנו׳נ ינעאט, א חוץ פאד דע־ מדזפע, װע׳צכע שפיאמ, או־ך פאר נאך 6 ביז 8 מענטשן, װעצכע גײען אדום אײדיק. םארטיק נעװארן םיט דעד ס־ופע, יהויבמ זיך אן א מעשה מיט ביניע־הענט, װעאכע הײםן אין אמעריקע ״קאדפענמעדט״״אט דער דאזיקער סעכגישער פערסאגאא מאד גישט באשטײן סון וױיגיקער װי םון 11 מעגמשן, םון װעךכע דאס רוב :עמס צו 90 דאלאד א װאך און א״גער, דעד הויפמ־רעקאדאסאר, באקומט 110 דאלאר א װאך. עם איז א פאקמ, װאם ד־ גדעםטע צאא ײדישע ארטיםטן םון אמעריקע האבן עם באשסעטיקט, אז מיפ 5—0 אמנאבע דעקא־ ־אטאחם קען מען גאנץ רויק און נארמאא אגגײן מיט דער טעכני־ שער ארבעס אויף דער בינע. האיבן םיר שוין, הײםט עס נאך 5 מענסשן, װע5כע באקומען באצאאט פאר ״זײער אי־בעט״ בײמ טעאטער, כאסש מען קען זיך אן זײ באג״ן. דאן קוסט דער םערםאגאל, װע׳צכער וױיזט אן די פךעצער אין טעאמער אזן אויך די פארטיערס. אין ד• בײרע אעצטע םאלן קוסם