Literarishe bleter · 1932-02-05 · 6 (5.2.1932) · p. Seite 92

זײם 92? ריסיעךאוישע ברעסינזו־ ג\גז. 6 (405.) און :י׳שט ער ה$ט נעח*ט מיס װעםען זיד צו בםראטן, און נישט ער האט נע׳װא<מ: ס׳האט נאך דערוױיא אלץ נעדארםט זײן א סוד... נאר יעניעד זונטאנ נאכמינמ•; איז אם׳םר נעוווען דער װיכ־ מיםסטעד טא< אין קלאװענס אעבן: אין יענעם טאנ הן*ס עד בא־ שראםן איבערצדשיקן זײן געצט ק״ן;ױ־יארק, זײ םארםצאנצן... יא... נױ־יארק איז א שטאט, װו עם װאקסט אאץ: עס װ*הסט;ערט און עס װאקםן געבי״דעם פון םעלזן און גראיניט־, עם װאםםן זאכן פון אעבן, און עם װאהסן זאכן *ון סויט * * םיט א צוױי יאר ש&עטער האט אויסגעבדאכן דער קריזים. און אויפן צװײטן זומער פונם קריזיס, — עס האט זיך נע־ דו־ט א םך םעכטשן, װי עם װאאט זיך אננעהויבן א נ״ע צײט אין דעד נעש־נטע םון אטערײזע, װערכער ײעט באצ״כנט װערן: ״דאס ערשטע •אד םונם מ־יזים״, ״דאם צ־וױיטע יאר סוגם (*־יזים״, א. א. װ., — אויםן צװ״טן יאר טון קריזיס תאט שוין קאאװען ינ-שט געקענט קריגן ק״ן ארבעט, װ• א פארם־האנט, צו־שטאדק האט ער עם זיך נישט;ענוטען צום הארצן. עד האט דאך נעהאט אםנעשםארט עטלעכע הונדערטי דאלאר ״אויף א דעגנד־קן טאג״. נו, איז איצט געקומעז דעיר רעננדיקער סאנ. חוץ דעם: א דאנק דעם ק־יזיס טאקע, איז אלץ ונעװארן אזו־ ײאמור, איז פא־ די צװײ טויזנט דאלאד, ײאס עד האט געהאט אין שערם סון דער ״אינטעדםטעיט״, האט ער נעקאנט איצט א״נקויםן ײי נ־עםטע מציאות אין פאדמם. פון דעד טראסט־קאמפאניע האט ער די גאנצע ציײט געקראגן ד• פדאצענטעד ז״ע־ פינקטצעך. איצט האט ער ז״ געשריבן, אז עד ײיא זײ צודיק פארקויםן די שערס, װײל ער דארף נדאד דאם נעאט. נא־ קיין ענטםער איז אויף דעם ברױו נישט אנגעקומען. אויםן צוױיטן בדיװ, — װידער נישטא ק״ן ענטפער. די איבעריקע ב״־ױו, באטש רענ־םטדירטע, האבן אויך;עהאט דעם זעצב־קן טדצ. ײאם־זשע באדײט עם? עס איז באטת נעװען ז״ער מאדנע... ם׳א־ז אויםגעקומען, װי דאם ינעאט װאאט דעם א״נענעם באאעבאם ינישט נעװאאט ענטפערן! פרענן בײ מענטשן אן עצה האט זיך אבעד נישט;עינאוסנד ער האט יזיך אאײן נישט נעװאאט קאאיע מאכן דעם פארנענינן פון א פצוצליננן םױרםריז פאד אלע געװעזענע פאדמער־באאעבאטים... איז בײ אים נעבציבן, אז ער וועט זיך אצײן אריבעדכא&ן ק״ן ׳נױ־יארק. װאם־זשע, ם׳איז נישט קיין קדוטע זאך, װען מען גיט טאקע אמאא א קוק אויםן גאדטן, װו א״נער האט פארױ״ט ז״ן נעצט... בפי־ט נאך, אז לעצטן מאצ, אין ױלי, האט קאאװען זײנע ס״אצענטן אויך נ־שט געקראגן צונעשיקט. און איױיב?... נ״ן, דאם איז גישט מענלעך! ם׳א־ז נעװען א ׳נארישקײט אפ־צו צו טראכטן װעגן דעם. אױפן װענ קײן נױ־יארק האט ער זיך אפנעשטעצט בײ סרעד שלעםעדן, דעם ד״טשן פאדםער, בײ װעלכן קלאיװען האט געהאט זײן לעצמן ארבעטם־&לאץ. א״דער מען נעמט אונטער אזא לאגנע נםיעה, דאדח מען פתדעםטװענן זיך נעזענעינען מ*ט די נענטסטע טױער, האט ער, קלאײען, געהאט מיט זין אין דער דעכטער האנט אן אײזן־פיקע. דאם דאדף אבער קיינעם נישט װתדערן, ארן טען דארף נישט פאדדעכטיקן, אז קלאווען. האט נעהאט דערביײ באזתדערע כװנות. ם׳א־ז נעװען פשוט: די פ״קע איז געװען זײן איעגטוס, האט ער ז־ך גדאד איצט דערמאנט א״־ן זי צתענומען סונם געײעזיענעם בא־ לעבאם זײנעס, וװ זי האט זיך די גאנצע צײט נעסוגען. דאם אלץ. חוץ דעם: דעד װעג יקײן :ייו־יארק איז געװען א לאגנער. קלוא־ װען האט אים כאשלאםן צו מאכן צופוס, ײײל קײין נעלט אויף א באן־בילעט האט ער נישט נעהאט. ער האט דאך שוין א לאנגע צײט נישט ׳געאדבעט. איז אין װענ האט ער זיך רערוױיל אויף דער פיקע אנגעשפאדט, יװי אויף א נעטדײען שטעקן. דער װענ ק״ן נױ־יארק — די ערשטע פאר צעגדליק מײל האט ער זיך נעצויגן פאדע די ברעגן פונם דעלאװעד טײך, — האט זיך קלאװענען בשום־אופן נ־שט אויםגעצויגן. אין בוזעם־קעשענע האבן זיך דאך נעװארעםט די ״שערם״ — הארטע, קנאקעדיקע שטיקער פאפיר, מיט גאלד־שטעמפלען און מיט באגילדטע װימען. ד• נאנצע צײט איז ער;עװען דערהויפט פאדנומען מיטן בא־ ט־אכטן די נעננט ארום, — מיטן אנסעדקן זיך א פאם״קן ארט, ײו ציו קויפן א םארם און אזיםפויען זיך א ״האססטער״. װער ױ.ײ פארשײדענע פאדפערישע שבנים פון דעם עלטער םון צװאנציק אר ביז איצט, דאם ה״סט ארום צײאנציק יאר. * * * * נאר אט ידי צװאנציק •אר פון שװעירער פארם־ארבעט, — אפטמאל, איבעדהו־פט םוף זיומער, צו ועכצן און צו אכטצן שעה אין מעת־לעת, — זענען נישט געװען אזוי שײעיר, װי א דיטיקעד מענטש װאלט זיך עס געקאנט סארשטעלן, ײ״ל די זענען געװען באשטראכט םון א האפנונכ. שעלא קלאײען האט נמעט יעדע פריײע שעה, װאס ער האט;עהאט, — און װינטער־צײט האט ער דאך זיבער געהאט אװינע תרײע שעהן, — פא־בראפט א׳ויױ דער פאדם. ער סלעגט ושאלעװען אױסנעבן א ינ־אשן. ער פדענט קלײבן א פעניי צו א פעני. פאר די אוינן האט תמיד נעלויכטן ד• שטראלנדיקע האסנוגנ: ער װיל ז־ך םוף כל םוף באסרײען סון צו זײן א פאירם־האנט ביי פרעמדע... םוף בל םוף װעט ע־ זיך אנקלײבן גענונ געלט אויף צו קויפן זיך ארײז א שטיקל ע־ד. ערד אין אט יענע װעלדעירדיקע געננטן, — זײ זענען ינאך עד־ היום שיטע־ באזעצט, האלב־ווילד, סול םיט הירשן, םיט פוקםן, טיט װילדע קעץ און אפילו בעדן, — עדד איז דארט ז״ער װאלװל. װעט ע־ האבן אננעקליבן א־׳ום א צװ״ טויזנט דאלער, איז :ישט נאר ערד, אפילו אן א״נן הייזל ײעט ע־ זיך אױםבױען, א ״האמ־ םטעד״. די ע־שטע אנהױבן פון זײן קאפיטאל האט קלאװען;עהאלטן אין א בלעכעלע סון קאנםערװן. דאס דאזיקע ברעכל איז נעװען באנראבן הינטער אן א־טע־ פארלאזענע־ שענטי, אין דער;עד־כטע־ ניש םון א ײאלד. װארד־נעד־כטענישן האבן זיך געפתען נישט וױיט פון דעם א׳־ט, װו עם איז אמאל נעװען ד■ קלאװען־פא־ם. א׳ומעסום, אויף בײדע ברענן פון דעלעװער־טײך, האכן זיך דא :עפתען װאלד־ געדיכטענישן. זײ זענעז אלע;וט באקאנט נעװען קראײענען נאך פון די קינדע־־יארן. אװדאי: ם׳איז נעװען א;רויםע סדייד אמאל דודך דער :אכט, צי אין א לײדיקן זתטאנ נאכמיטא;, זיך שט־לתקע צוגנבענען צו אט יענער שעגטי, אירױםגי־אבן דאס פושקעלע און יאזן דורכזיפן דורך די מאגערע און אויסנעדארטע פתנער קילע זילבערנע מטבעות, צערטלען זײדענע פאפיר־געלט... זײ האבן געמיתט: שטיקעיר צו־ אקע־ט ע־ד, רוישנדיקע מ״פר־ביימעד פון אן אײגענעד פארם. זײ האבן אים אבע־ צו דער זעלבער צ״ט פארשאפט אויך;ענוג זאר;. מאלעװאס... א װילדע קאץ, א טכוייר, א בערישע ראפע קען אטאי דאט שטיקל ע־ד צונדאבן, דעם אוצר אײפדעקן... חוץ דעם: שעלא קלאװען האט שוין געהע־ט, אז א־ן ד• נרױםע שטעט אױ נעלט, ײי תבואיה, װ• כױיט־װימען: אז מען פאדז״ט נעלט, ײאקםט או־ס םער נעלט... * * אײנמאר א-ן א לײד־קן וױנטע־־טא;, װערבן קלאװען האט פארבראכט א*ן פא־ט־דזשױרוױם, האט עיד אױף דע־ װאנט םון דער באן־םטאנצ־ע דורכנעלײענט א װונדעריעכן אנאנס. יװען זײן ינעלט װאיט געלעיגן, אנשטאט א-ן דער קאנםערװן־ סושקע הינטע־ דער פאריאזענע־ שענטי, אין דע־ קאםע פון א״נע־ א נױ־יא־קעי געזערשאםט, װאיס הייםט ״ד• אינטערסטעיט סראםט קאמפאני״ װאלמן פאם־רמ צװ״ וײנדערלעכע זאבן. די ערשטע זאך: דורך די שטאלענע ם״ערתעזיכעדטע װענט פון ד־ געלט־קעלערן פון אט יענער באנק, װעלן זיכעד ק״ן טכוירן און דין פוקםן, קײן ׳װילדע קעץ און קיין בע׳רן זיך קײנמאל נישט קאנען דורכגראבן... אבעד פיל װונדערלעכער א־ז נאך נעװען די צוױיטע זאך. עם האבן :ערעדט װענן איר נריויסע ריויטע ציםערן. זיי זענען נעװען אױסגעמאלן אויף אלע פיר װינקלען סון דער אפיש, װאם האט קלאװענען פארה־פנאטיװרט אין אט יענעם װינמער־סאנ אויף דער באן־םטאנצ־ע פון פאדט דזשױרװים. — זיבן ©ראצענט... םין א״ן ראלאר — װבן םענט; פין הונדערט דאלאד — זיבן דאל'1י־; סון צוױי הוונ׳דערט דאלאר — פערצן דאלאר... און סון צ .יי טױדנט דאלאד — ד• םומע, װעלבע קלאװען האט שוין ביז איצט נעהאט אויפנעקליבן, — הונדערט־און־סערציק דאלאר א יאר. םעד װיפיל ער פלעגט פארד־נען פאר א האלבן יאר שותרע האדע־ װאניע װי א םארם־האנט.