Literarishe bleter · 1932-02-05 · 6 (5.2.1932) · p. Seite 89

זיים 89 ריוזסרארישע ברססועו ו<װ. 6 <1.405 £ $ נ $ ' ס א * ס ם ד ז* ם י ־פאד װעםען אייך שדײב איבערנעזעצט נזיט דער דעראויבעניעז £ין כיחבר — יציז? חאראוױץ פ\תז איבערועצער.׳ — אייעמאר, בעת איך בין נעזעסן מיס פאנאיט איסטחזטי בײ אים אין הציז, האבן םיר זיך צערעדט וױענן •ערײבער און װע־נן דעם צײעק ם-ין ליטעדאטור. איסטראט• האטידערבײ יעארח אטאעי,־׳ט יענע טרײבער, װאס נלויבן אין ״תונסט לשם סונםט״.?י *שרײבער, האט עי נעזאגט, טוזייטגזענדיק אין ז־נען האבן צוױי זאסן: םארװאס ער שר״בט, און םאיר װעכיען עד טרײבט. אנדערט איז ער באויז א ״איטערארײט װונדער־קינד אין א ױעלט פון ״עײנעם, םארברעכערי׳שן אומזין״. װען איך האב אים געסרענט, םארװאס און םאר ווענועין נור שרײבמ, האט עד געעטנט זײן בוך ״אויטאביאנדאםיטע ברעטער״, און איבערנע־ י־ײענט םאר מיר פאלננריקן יזאם־טי: וױיל נאך םופצן טענ װערט עס אזוי הארט, אז מ׳סוז עס בדעכן מיט א ־אק. פאר אט דעם פויער, און םאר דער נאנצער האו־עפא׳ענער װעלט א־ז ׳נאך ניטט גיעבוירן נעװארן דער קינסטיער־מ׳שיח, איז גאך ני׳סט גע׳טאפן געװארן ראס קונסט־װערק, װאס זאצ צעשטעטערן די םונדאמענטן םון נרויזאמק״ט, װאס װעדט אננערוםן ױ׳אר אויף אונזער יערד. א סך דוידות װעלן נאך שארבײנײן, אין װעלכע די לײרן *ן דער טענטשהײט װעלן ז״ן בלויז מיטאען צו באגי״סטערן די קינסט• יער, און מענטשן װעצן זיך א׳לץ נאך שעכטן, נאך אלץ בלײבן ענאיםטן — אויף צו־להבעיס דער קונסט. אט זײ, ד־ לײדן פון די מאסן, װעל איך -נזעגקען אליע מ״עיע כוחות, און העלםן שארקלענערן ז״, אויף ײיםיצ דאם אייז טעגלעיך םאר א נשמה, װאס איז אוי*עישוידערט םון די לײדן סון א דעו־ שיאנענער װעלט. מײנע חעלדן ײעלן כישט ז״ן א ליטעראריש ציא־ברעט, נאר א םיטל. א חםד מײניער האט מיר אמאל נעזאנט, אז אלע װערי; מײנע טראנן נעטען םון מענער אדעד סרויען. דאס איז אםת! ם׳איז אבער נײסט קײן צוםאי. די אצע העלדן זענען ט״נע אויטאריזירט י שייחים, װאס דאירםן רעדן מיט צענדליסער טויזנטער ־סטימען צ• די מאס;, פון װעלביע איך שטאם, און רוםן זײ צו קאמח. איך ש־ײב ניטט, בדי העיםן דעם לײענער אײנצושלאפן אויף זײן געלעגעד, ארער סדיננער מאכן די שאױד״אדנ-נ *ן די זאמע. פון קינדװײז אן בין איך אן עדות און א יעותף צו די אוים־ געחארעװעטע מאסן, און ׳פטענדיק טראנ איך אין םײן חארץ <• װונרן שון זי״ערע לײדן. נאך חײנט הער איך ראס קלאנן םון שטא טישע ארבעטע־.;אך הײנט דערגרײכט צו מ־ר די יללה םון ראו ־ פ־שע שקלאפן — יםקלאםן, װאס גאך יעדער מלחמה ײערן זײ בא־ סרי״ט, און אין ד• דדי״םיק יאר שון שלום װערן ז״ ײידער םאר־ שקלאםט. איך קר־ץ טיט די צײן, מיט דער צײן־קריצעניש םונם םיי.־ געיאגטן ״דישן פאלק, דער שעיר לעזאזל םון רומעניע• — דאת לאנד םון דורות־לאננן כולינאיניזם. א־ך האב נעלעבט מיטן ײדישן םאלק, סײ אין לאנר, ׳_״ אויסערן לאנד — דאס םאלק, װעלבן די מענסשהײט איז שולויייק א חלק םון איר פראגירעם. איך קאן דיעם ײדנם רחמנות, און זיעם ײדנם נוטםקײט. אבער װען איך װאלט אפילו מער נישט געקאנט, װי דעם אלטן העירש בינדער — דעם ״דישן קדעטשמער םון אלעקסאנדריע, װאס ריאט זיך בדלות געשנזעלט קאכנדיק דומענישע מאכלים, פאר־ קויםנדיק רומענישע װײניען, רומענישע צײטוננען א<ין בילדער פון דער רומענ־שער קעניגלעכער םשפחה, און װאם פלענט דערצײלן אזעלבע רידנדיקע רומענישע מעשױת, װאם סײ ער, ידער ״זשידאן׳/ םײ די רומענישע צוהיערער פלענן װי״נען דערבײ — װען אויח דער װעלט װאלט זיך ינ־שט נעםונען מעד, װי אט ידעד אי״נער נוטער, הארציקער, מענטשלעכער ײד, העדש בינדער — און ער װאלט זײן איך װײם נישט, צי מײן שרײבן װעט האבן מזל צו םא׳־־ װאנדלען א שלעסטן מענטשן אין א גוטן. א־ך װײם אויך נישט, צ• םיר װעט נעליננען אומצובײטן א תארעלע דעם אוסרחםנות־ דיקן נאננ פון לעבן. איך װײס אבעד, אז מײן שרי״בן װעט נישט ניעהעדן *ענע, װאס שארװאנרלען מענטשלעכע לײדן אין גאלדענע מטבעות אויף די ליטעראר־שע יארידז. מײנע שעהן םון ארבעס זענען שעהן םון געשענקעניש. אמת, איך פלענ אפײײםן שונם ידאזיקן ציל, און ינאך עד־הױם טו א־ך עס אמאל, אבער חוזק מאכן פון חעם, װאם מיר איז שטענידיק הײליק נעװען — דאם זאל םײן לײענער םון סיר נישט דערװארטן. א־ך װעל נישט ספעקולירן מיט זײן נארישקײמ. די פראפעסיאנעלע ש־ײבע־ און פדאשעסיאנעלע לײענעד ראיען זיך הי״נס אין א לוזשע פון קוװזסי וזיװנו װעװזטרטנזויױז, אפילו װען א ראמאן, נאװעלע אדער פ־עםע באװי״זט שױן צו צאפן הייסע טרערן. כל־זמן קוגסט ראן דעם םענטשן ביעסער נישט מאכן, האבן מיר נ־יעט ק־ין רעכט צו ריעדן סון קונסט. די טעאטערם זענען געפאקט מיט דאסען, װאס װײנ׳ען אין ז־־ערע לאזשיעס, בעת זײ זעען א פארשטעלונינ שון ״קאטעליען־ דאסע״. זײ װײנען א־ן זײערע רישע טואלעטן, ײיינען אין זײערע ד־מענטן, װײנען או־םן בראך פון א לײדנד־קע־ שו־שפילערין, װאס באלד װ־ דעד פארהאכג פאלט, ײעדט ז־ וו־דער א פארוױילערין םון ד־ זאמע לי״ט, א־ן ד־ שעהן פון מאגן־שארד״אוננ. אבעיר װען ד־ װײכהארצ־קע דאמען הערן־אויף צו װײנען א־ן ז־יערע לאזשעם, װישן אפ ד־ טרערן מ־ט בושה, זעצן יזיך אדײ! א־ן זײ־עדע אויטאמאבילן, און או־פן ײעג צו זײערע תאװהדיקע נעלענעדס, געפ־נען ז״ אפ־לו ק־ין אײן טרער ינישט פאר יענע פדויען, װאם תאבן נ־שט קײן קאםעל־ען, און װאס באװײזן זיך אויף ד־ ־אגן, שלעפנדיק די פארבייגײער ב־ים אירבל פאר א שט־קל בירו־ט אדער נאבטלענער. מור־לא האט נעמארן ״דאס בעטלער־קינד״, ײאס לויזט זיך פאר אלעמענם אוינן. און ם־לע האט נעסאלן ״ד־ פו״ערן״ םיט אפ־ געדיםענע ז״טן פון שװערער הארעװאניע. די בילדער האבן נעזאלט ר־דן מענטשלעכע הערצער, אבער קײנעמס יהארץ א־ז נישמ נערירט נעװאירן. בעטליער־ק׳נדעיד װאלנערן זיך נאך אלץ אויף די נאםן, און קײנער באמערקט זײ נישט, הנם די ״קולטורעלע״ װעלט באװונ־ דיערט ״דאם באדימטע בילד פון מורילא״. דעד לוװד שטאלצירט מיט מילעם ״פויערן״, אבער קײנעם שאלט ניישט א־ין, אז די ז־ן און אײניקלעך פון םילעם געםאלענע פו־ערז זענען נאך אלץ שקלאפן פון דער ערד, אז זײ נ״ען נאך אלץ ארום מ־ט אפנעריםענע ז״טן און צעקד־מטע נופים. זאל א פריצל מ־ד נ־שט קומען זאנן, אז דער ה־ינט־קער פו־ער פון פדא־נקרײך קויפט ״אקצ־עס פון נאצ־אנאלער פארטײדיקוננ״. א־ך האב נעלעבמ א־ן ד־ פדאנצו־ז־שע דערפער און נעזיען, אז אלע פו־עדן האדעװען ז־ך מיט זײער בארימטער זופ, װאם באשטײט פון װאםער מיט פאסאלעס, און אז דאס ברו״ט, װאס זײ באקן אפ אויף א נאנצן חודש, איז ערגער נאך םונם רומעגערם סאטעליגע,