Literarishe bleter · 1932-01-29 · 5 (29.1.1932) · p. Seite 78

4> ליסיטר&ירישס בן־סססר ו\װ. ס ו*1.40 באגדיסדכבען צדם 400־סטן כדמער ^ליטעראדישע בלעטער״ איבער חבר םײזי׳צ. א־ך בין ער״-זט;אר־וואס אחײמנעסומען און נעװאד געוו$רן װע;ן רעם ועלמענעם ױם־םוב, וואס איר האס נעםײערט (ווןזם איז אמת זעלטן אויו* דער יח־ישער נאם) רעם 400־םטן נוטער םון ד־ ״ריטעראיד־שע בלעטעד״. אז אן אסת ליטעדארישער ארנאן זאי בײ אתז דערלעבן צום 400־סטן נומער איז טאהע א ױם־טוב. איך וױנש אײך, אז איר זאילט ײי״מער בכח יזײן אנצוםידן אײער װיכ־ טײןן אדנאן נישט בדוחת, םיס צדות — נאר בדחבות, ם״מ שםחח. איך נרים אײך הארצײן אײער פזרוס אבו צו די ״איטערארישע באעטער״. 400 איז א מםפר, װאם אויף די צען פינגער םון דער ײדישער סואטוד־מאטעסאטיס איז אים שװעד איבערצוצייאן. די פני יעיזב, ײאם וענען אזוי שטאדק אין בעא םה (אײננטלעך, בםתחון־פה!) זענען בטבע גאנ׳ו הינטערשטעאיס במעשה. ׳און אויםדויערן אויף דעם סאיתעם רעחוטע־בערנא 8 יאד שעםערישע און דערצ־ערישע ארבעט, און נישט נכשר װעד;, און צײאן װײטער די װאכן־שריט םון םאזיטיװן אנגריםם־םאדש טצד דער ױנגעד ײדישער סוצטור א־ון עםטעטיס — אט רער ממשותריסעד טאט םון אונזעד פרײנט נחמן מײז״צ דארף אפנעשאצט און באנריסט װעדן. זײט באנריסט, ,׳ציטעדאדישע בסעטער״י ״ארו־ם״ װ. ב\־ארפר\א\ צד אלע ײדישע אדטיסטן אדן טעאטער ־טדעדי (בריװ 4עמ רע *ימניע) חשובער חבר רעראסטאר פון די ״ליט. בלעטער׳/ װארשע. אזוי װ• די ״ליטעראדישע בלעמער״ איז נישט סײן לאסאלע אויםנאבע, נאר, ײי איך בין אינסאדםירט, װערט אײער װאכנבלאט בארשפרײט אין דער גאנצער װעלט, וװ עם איז נאר םאראן אן אינ־ טעדעס פאד ײדישער סולטור, דעריבער נעפין איך נישט סײן בע־ םערן פלאץ פאר םײן פריװ, װי אין אײער װ. בלאמ: װי באסאנט, איז מיט א יאר צוריס דערשינען אונטער טײן רעאאסציע דער ערשטער באנד סון ״לעסםיסאן םון ײדישן טע־ אטער׳/ װאם װערט ארויםנענעפן אונטער דעד ־השנחה םון דער ײרישער אסטיארן־ױניע א־ן אסעריסע. הײנטיסע װאך האט טען אנגעהויבן דא אין ניו־יארס דרוסן דעם צוױיטן באנד, אין װעלכן עם נײען ארײן די ביאנראםיעם םון אסטיארן, דידעסטארן, דעזשי־ םארן, טעאטער־פארײאלטער, סריטיסער, מאצערם, דראסאטורנן, א־בערזעצעד און סאמפאזיטאדם, װאם זייער םאםיליע״נאמען׳ תײבן זיך אן םיט די אותױת ״ם״ ביז ״&״ (ארײבשליםנד). 1928 ביז איך נעװען אין אײניסע לענדער םון אײראפע און ביי מאנבע נענומען זײערע ביאגראםיעס, בעט איך זײ תיכף צוצו־ שײזן הוםפות פאר זײער טעטיסײט אין םשך םון דעד צײט ביז ־יינט. די, װעלכע האבן ביז איצט בכלל נארגישט נעשיסט װענן זיך, װעדן עם געבעטן איצט צו טון, צוזאמען מיט זײערער א לעצטע באטאנדאפיע. אלע מאנוססריפטן דארםן צונעשיסט ײערן אויף דעם אדרעם: -יײ־׳ו*יל .ז>8 7 ז 31 חסנת11 5זס)ס^ ס/ס 'יתסססנ^!,, .מ1זס¥ םיט סאלעניאלן גרום ולװ\ וילבברצװײנ זײט 78 א צרבאסט בײם ,אדרט״ אין לאדז אין דעם אלגעמ״נעם מבול סון םארצװייםלוננ, אסהענטיסײט און דערשלאגנסײט, װאם הערשט איצט אינם ײדישן לאדז, אױ דא א־יז ריכטיסעד יפ־נסט - דעד ״אדדט״, אפנעראטעװעט דורך משה בדאדעדזאן אין זײנע ״אדרט״־בנים — דזש״נאן, שומאכער, נאלד־ שטײן, פולאװעד, מיט די ״מעכטער״ — שײנע מרים, מ. דאלססא, מ. פעטערטאן און ד־ א־בעריסע, װאס געםינען זיך אויף רעד ״אדדט״־שיף צוזאפען מיט דעד צינ, א נײעד מיטנליד םון דער ױנ־ .געד, צעתוליעטער ״אררט״־טרופע, װאם נעסט אנטײל אין דעם א־צט־סן פ־אגדאם (אינם נאנדי־נוכיער). א־צט ניט דער ״ארדט״ ז״ן 24־סטן פדאנראם ״ט׳לאכט פון רער װעלט״. און פעשה־נםים — אין רער צ״ט, װאס אלע פוילישע טעאטערן אין לאדז זענען אויף נרויםע צרות, שפילן כמעט ב״ ל״ד־סע זאלן (װענן דארטיסן אפערעטע־טעלארראמע־ײדישע- שיסםע־אײב־סע־מאמע־טעאטער איז שוין אפגערערט!),—איז איצט אין ״ארדט״ חי־געלעבט. דאס פראנראם גייט שוין איבער 50 טאל, אן עולם פון איבער 13 טויזגט ײדן האבן עס נעזען און זיך מ־טנעפדײט טיט דער פרײד, װאם שלאנט אדאפ פון דער ק״ײנע־, צ־בטיסע־, שפ־ודלדיסער בינעלע. דער דעדפאלנ און ד• באנײםסערוננ פון דעם נדויסן עולם־באזזבער ניט רעד ױננעד דד־יםטע־ ״אדדט״־הבד־א מוט און דערמוטיסונג אויף נייע פאר־ מעםטיננען. עם װע־ט שוין איצמ פלײםיס נעגדי״מ דאם 25־טע ■־בילי־־פ־אנדאם פינם ״אדרט״ און עם װעדן אויך געפלאגט א ר״ או־םב־־יטערוננען א־ן דער װײטעדדיסער שצענישער ארבעט פון דעם ״אי־ט״־טעאטעד. א־ן דעם א־צט־סן 24־טן פדאגדאם זענען דא פאדשײרענע נומעךן, װעלבע וױיזן אױף די פאדשײדנאדטיסע סינסטלערישע מעגלעכסײטן פונם ״ארדט״־קאלעסטױו. מיר האבן דא קלײנע, ציכ־ טיקע םצענישע פ־אנטענטן, װו מיד זעען פײנעם שפיל, פאראן דא א פדעכט־קעד :ומער ״טעמפא״, װו עם איז נעגעבן באװענוננ, —טם, עסספ־־עםיע, זײ באװיױן א םצענקע ״דער נעהײמניסםולער״, א־ן ײעלכעד מען דעישפידט א-־ויס פאדשטענדעניש פאר פאד־ ט־פטע־ קאמעדיע־שפ״ל. יתנן די םפעצ־עלע רעװי־ינימערן איז אפ־;ע־עדט - דא זענען ד■ ״ארדט״־ארטיםטן נ־ויםע מאדיטם. זײ ט״טשן אויס אויף א באזונדעין םצענישן אופן פאלקם־טאטױון, טאנצן־או־ס און צעזיננען פרעכט־ק א ײדישן נינון, חוזקן־אוים;אנץ־געלונגען פאדשוינען פון דעם הײמישן לאדזער געטױזעכץ (אינם נומ־נר ״בײטאג אויפן נײעם לא־זער םאדס״) און דערלאננען אזוי פאמעלעך,;וטמיטיס בױ דער זיבעמער דיפ. דערצו שאםן זײ נ־ך דעם קאנטאסט מיטן עולם, װאס לאכט פון םולן האדצן און ־ובלט פון באנ״םטעדונ:. י־ער ״אר־ט״־קאלעקט־װ ־אט באײיזן;ליקלעך צונויפצוביגדן װאדט, טעססט, מאנץ, ש־פיל, דעקא״אציעם, מוזיק אין אײן גאנצן, :ישט צ־ם אפט״לן. אין דא ליגט זײן כח. בײ בעםערע מאטעריעלע באריננוננען, אין װען זײ װאלטן דעם סאלעסטױו;עסאנט פאד־ שמארקן מ־ט נאך א צוױי־דדײ אדטיםט־שע סיעםטן, װאלטן זײ;מיסע וױנדע־ באמיז;. אבעד אי־ך מיט ז״עדע איצטיקע קרעפטן באווײזן זײ אפצ־שפ־רן א פ־אנדאם מ־ט בדען, מ־ט סנאס, מיט דתפעיית. א־ן עס איז געװען א פד־יד צי זען דעם הײנט־קן שבת (װ• םיא־ז שױן ױנט עטרעבע װאכן!), װ• מען ד״שט ז־ך פאר א בילעט. אלע ב־־עטן זענען אייםפאדסויפט, און אן עולם בעט זיך דחמ־ם, מ׳זא־ דא־ סרינן אן א־ט, צישטעלן שטורן, לאזן שםײן, אבי :־שט אװעסנײ; צ,—ק. און דאס סומט פאר אין דער זעלבער צ־יט, װאס ד• פ־־ר־שע ־עװ־־טעאטע־ן א־ן רארז פיסמעװען און שלאנן זיך א־ױם פי; ד־ בוחות צו ציען עפעס אן עורם. באמת, א זעלטענע א־ן אימדעדװא־טעמע פ־ײד. אין װאם ם׳א־ז :אך מעי צ.־ם באוװנדער;: אין אונזער אטמאםפע־ בין שפארטיננען, ־ײםער־יען רעבט זיך א סארעסט־װ פעםט;ענימען פאד פיאנמעט־סער אורבעמ. דע־ ״א־־ט״־הארעסט־װ פא־מאנט כוחות, מענרעכהײטן אין ד־א:; פא־ װטיכטיקע םצענישע אויפטוען. זאל אט דע־ דערסאלנ דינען זײ פאד א דערמוט־סיננ צו נײע א־בעטן! ׳נױ־יארס, 8 יאנואר 1932. \. נזײזיל