Literarishe bleter · 1932-01-29 · 5 (29.1.1932) · p. Seite 75

9 ויםזוךאךיטנו 1לטסיע\־ 1\ײ. 5 (־1404 יײם 75 4 3אװ<נלונ ב ם 7 * ן. פ ע ד ל ג ל א נ צ ע ר װאהט זילבערן, גןזר צו?יב די םאבריםם־רוםס האט זי;עקרינן א מזייר םון ם־זאקס. דורך דעד צײט האט בערר זײן װ״ב טקבר;עװען.;י׳םט באװיזן ד• •עבעה ארײנצוכאפן, איז ער ׳שוין נעשטאגען םארקזז־ טיטעמ ד• ארב? בײ דעד;?אנץ־מא־טין. דעד נע׳טטאנק און די עסנדיקע ריחות םון רי שאבריק־םא־ טעריאלן, דיןזבן אים םון די לוננן און הארץ א ת5 נעמאבט. ער האט אגנעהויבן אונטערהוםטן, גענומעז אײדן אויןז אסטמע. אײנמאר, װען דורך די גרויסע םאבריקם־םענצטער םון דער נרו־מער ניאנץ־האאע, האבן זיך;ע׳טאטן גאנצע ׳טטויסן זון און םון בערר־נראנצערס צעדארטן נוױ;עטרעפט ׳טװערע טדאפנם שװ״ם, איז בעדר נעשטאגען א נעבוינענער איבער דעד נאאנץ־ מאש־ן, װאס א־ז נעװען אין פואן נאגג. די רעדעדנע פאםן האבן נעדדײט דאם האד א׳ון נעיאנט די גראנץ־מאשין שנעצעד איון שגע־?ער. דאס ס־סר מיטן נרינעם גראנץ־׳טט״ן איז נעראםן, װי א װירד הדד־ױנגר הין און צוריק, ה־ן און צוריק, װי דער אשמדאי אר״ן װא5ט איבעד דעם;עשטאנען און געטדיבן מיט א בײטש. ד• רעדערהאבן זיך געדוקט כםדר אונמער דעם נריגעם רויםגדיקן שטײן. נאך •עדן קיצר םון שטײן האט זיך דאם?עדער צעשמײכרט און׳נענעבן א גראנץ. א קיצר—א גראנץ, א קיצר—א נראנץ. בערר גראנצער האט ז־ך באװוינן, װי אן אויטאםאט. נע־ שרעפט צו ז־ך?עדער און נעשסופט אונטער דער מאשין. א״ן נאװכע בריק ר־גיע איז נעװען אויםגערעכגט םאר דעם נראינצעד— פון די אוינן ־ לעכער ביז צום נראנץ־שטײן. און די הענט זײנע— אײגע אויף צו ׳טאעפן צו זיך די רעדע,־, די צװײטע—צו םירן דאם רעדער ארנטער דער מאשין. םר״וצאוכג האט אים די אםטמע םארכאפט. ער האט זיך צע־ הוםט. די אוינן זעגען אים םארראםן נעװארן מיט א םײכטקײט. ער האט נישט געקענט דעם אטעם באפן, זיך םאררוירן אויף א מא־ מענט. דעמא־ט א־ז דעד;־אנץ־שט״ן סיטן;אנצן איספעט ארויף א־וח בעדרם האנט. אאץ איז נעװארן םארם־״צט םון בריוט. די האנט האט געצאפרט. צעריםעינע שטיקער םלײש, װי א צעםראדערטע ר.ונג, האבן נעהאננען אויף רי צעקװעטשטע בײנער םון בעררם צעריםעגער האנט. דאם ברוט איז געראםן און נעםרייצט. מיט א ה־לכיקן ברוםען און רעװען, װי א געשאכטענער אקם, האט זיך דער גראינצער נעטאדנרט איבערן דיר. זיך נעביםן די ריפן םון װײטיק. דאם רופן נאך הירף האט זיך םאררוירן אין דעם נערויש םון דער מאש־ן. בערל האט זיך צוגעשארט צום חרר םון דער װינדע, און ד• צעריםענע האנט א־ז נעבריבן העגגען איבערן דאנר םון ראך. ד• וױנדע־אדבעטעיר האבן דעדםירט, װ• עפעס קאפעט איבער זײ — ב5וט — ברוט! ד• רופט האט זיך נענומען שנײדן םון ד• צעריםע׳נע קו5ות םון רי ארבעטער. ■ דער נראנצעיר! — אין דער נאאנץ־הארע! א דאקטאר! ם־נגארן פון דער מאש־ן האבן אננעזאנט, אז אין םאבריק א־ז געשען א קאטאםטדאםע. דעד דאקטאר האט זיך װײטאגדיק צעשמײכרט, װע-ן בערר האט אים נעבעטן ער זאר אים זאנן, אז עד, בערל, װעט נאך קאנען ארבעטן. דער דאקטאר האט אים נעגעבן אגצוגעהערן, אז םעיק םער צו דער ארבעט איז ער שוין נישט. װי?אנג איז דער שיע׳ור םאר א מענטש• צו ארבעטן. דער ארטער בערר האט זיך באםיט טיט א5ע כוחות דעם דאקטאר צו נ׳עבן צו םארשטײן, אז ער, בער5, א־ז אן דער םאבריק, װי א נשמה אן א קערפער. נישט ארבעטן, װאם אז ם׳איז םאראן א נרויםע װע5ט האט בעדר ניאנצער געװוםט, נאר קענען האט ער זי נישט נעקאנט. נעהערט װענן סארש־דענע זאכן, אבעד ער האט זײ קי״נטאר גישמ געזען. אײן זאך, װאם ער האט געקענט, איז נעװען ד• רעדער־גארבעדײ, און װאם עד האט נעוװםט — איז געװען ד• ארבעט. עד נעדענקט זיך כמעט טון אײביק אין רי ארײננעשטעלטע הויכע, ברײטע, נראבע שטױיר םון דער נאדבערײ םיטן שארבינ׳־ענעם זאק ארום די רענדן, װאם איז נעװען אויםנעשמירט םון פארשי־ דעגע םעטקײטן. ער םיענט ז-ך אזוי שלעפן מ־ט זי״נע פוד־קע שטױור איבערן ראננן, םון בײדע זײטן םארבויטן, םאבריקם־׳הויף א קוק טון צו די טעםער, א בריק טון צו די יוננען, װעלכע שמײען םיט די דרעננער, םישן און דױײען די?עדער אין די אכנעםילטע םעםער מיט דאמב, פעטעריאל און עקסטראקט. ם׳האט זיך בערלען רערסאגס, יװי ער םלענט אמאר אויך שטײן טיטן דראננ אין רער האנט. דאסארט האט אים נאר זואס נענומען שפראצן זײן בערד׳צ, פונקט װי בײ יענעם ״םישער״, װעאער שטײט יעצט איבער דער נרויסער ״דאמב־םאם״. ער נע־ דעגקט זיך נוט, װי ער האט צו יעגער צ״ט נעהערט צו דער ניד־ ר-קםטער קאטענאריע ארבעטער. דערנאך האט מען אים איבער־;עט־אנן צו די ״םארסער״. די ערשטע צײטן האט זיך אים אויםגע־ דאכט, אז אט, אט, און דער רוקן־בײן פאאצט ׳בײ אים. סאר ־עדער פאר ש־א׳ב םיטן האאב־רונדיקן פאלם־אײזן איבעדן שערך םון אעדער, שרענן זיך אים די הענט אראפאאזן. דאם נאסע אעדער םלעגט זיך אראפנציטשן םון רעס הארב־קײרעכדיקן״ שיםרעך טישא. ער האט זיך גישט נעקאגט קײן עצה נעבן מיט דער ארבעט. יארז זענען נעאאםן. די בארד איז אים נעװאקםן, און דאם װײב האט אים נעבוירן קיגדער5עך. דאמאאט האט ער שוין אנשטאט אין רער םארסעדײ, נעארבעט אין דע־ טרוקן־האלע. א שפאר ביםא יארן האט ער םארבראכט אין דער נרוימער טרוקן־ האלע מיט די דיקע, צעהיצטע דערן. ראמאאט איז ער שוין גע־ װען א האאבער מײםטער. זיאבערנע פעדעם האבן זיך נענומען םארננבענעז איז זײן בוארר. זײגע צװײ זין זעגען שוין נעװעזן אין אמעדיקע. נעשריבן אים ברױו, ער זאל אראפ צו זײ. אין אמעריקע האבן זײ נעשריבן, קאן ער זײן א אײט. אזעלכע ארבע־ טער װי ער, זוכט מען דארט מיט איכט. בעדא האט זיך דעםאאט צעאאכט, ער האט צוריקנעשיקט די שיםם־קארטע. םיט זײן םאב־ ריק קאן ער זיך נישט שײדן. און װער קאן אים דען םארטרעטן? די ױננע ״פריצאקעס״ װעאן דאך סאכן א תא םון דער םחורה. בערא םאענט צוהיטן, אז א שמיקא ״אאפקע״ םון א ״קארנ״ זאא חרירה גישט חסר װערן. דער םאבריקאנט שט־אאגהארץ םאענט זיך אםטמאא צע־ שמײכרען און קאאפן בעראען איבער דער פאײצע. — יא, יא, בערא, איר הײםט אן ארבעטעד, ם׳איז דא אויף װעמען זיך צו םארלאזז. בערא םאעגט אםט קוקן אויף שטדארגהארצן, װי אויף א ס־עמדן. די םאבריק איז מער זיינע, בעראם, אזיוי האט זיך אים תטיד אויסנעדאכט. שוין איבער טערצ־ק יאר, װי בערא שאעפט שוין די שװערע םאבדיקם־שטיװא אויױ זײנע םים. איבער םערציק יאר, װי זאק נאך זאק בינדט זיך ארום ז״נע אענדן,• און ער טראנט זיך איבער אין דער םאבדיק פון אײן ארט ארבעט צו דער צוױיטער. םון םאם צום םאלסן, םון סאאםן צו דער טרוקן־האלע, דעדנאך צום ״רא5ן" און לעצטנם — בײ דער נאאנץ ־ מאשין. זײ\ פאברי?. א שפענדר פאענט ער אויםריויבן, א ביםא שעדך, א ״ביצעק־קאו־זשר״, טאמער האט זיך םארװארנערט חוץ דעם ראגפר — ם׳רעגט בערצ אויםהויבן און םיט כװנה אװעקרײנן אויח יזײער ארנ1. יאד האבן זייך וױיטער נעריוקמ. בעראם בארד תאט זיך נע־