Literarishe bleter · 1932-01-29 · 5 (29.1.1932) · p. Seite 72

ליססראץ־יטס ברטסיטר ןיוז. פ <י4ס*) ז״ט 72 * און םינױנעיע<ע םעייזייטן *ון עדיוארד ברזזגדעם. ער יוערט #ינזזנץ־ פיניםטער, און אין דער גאנצער צייט םון דער וועילס־סצח&ה תאט ערווארד בראנדעם ני׳טט ג*וד םארוואצטעט מיס דער דענישער נואוכה, דאר ער האט אויך געפירם רי נאנצע דעני׳םע םאאיטיין און טייאוױיז א דאנק איפ איז דעגעמארק םארבאיבן נייםראא, און אין נדכך פון די יטװערע קרינם־יאדז איז דענעמארק נעװען א םין עידא־אדא. אין ד• *עצטע יארן האט זיך עדװארד בדאנדעס איננאנצן צוריקנעצוינן פון עסגמאעכן אעבן. זיין טויט האט אםיאו אין רע־ נעמארק :ײ׳)ט נעמאכט קיין יעטארקן רו׳עם. אין היםוך צו מאכמעדם באנרענעצטע, אוטטאלעראנטע און ענאיםמײען קוק און אריענסאציע. ישארױ יםיאדערט עדװארא בראנדעס די אעצטע םצענע, בעת מאכטעד באפעאט איבערצופאאן די ײדי׳טע נעמיינדע און אםהאקן רעם קאם פון יעד; אײנציקן, װאס װעט נישמ אנערקענען אאאאה און מאכמעד. אין דע־ דאזיקע־ ד־אמע זעט מען בואט עדװא־ד בראנדעםעם אײנענע װא־עמע נעפיאן און פא—.:טענדענ־יע פאר דעם ײדייםן פאאק. אין 1909 װערט די איבעראאע םארט״ די םירנריקע אין דע־ נעמארק. עם װײזן זיך ארויס ד• נאענצנדיקע אדמיניםטראטױוע מ ש ה ליטװאלאוו פאר׳שסײט זיך, אז ח׳ איטװאקאװ רעדט איצט ני׳טט קײן אטענע ריבורים. אדער ער פירט תרך מאסק־רט אאטע נאצמענ׳עעײיסטישע הנהות, אדער עד זאנט איננם, אדעיד ער גיט א אינקיסמישן קװיטש. זעט םארא אינקיםטישן קװיטש ח׳ איטװאםאװ גיט אין דער פ־אנע װענן קואטור־יהו׳טה! נאר־װאם א נעארעטטער מיטן ״װדישי־ זירטן העברעעד״—האאקין, דעו־קאעדט ער איצט, אז ם׳אח פאוחאן א באינזטימטע־ עטאם, װען מ׳דארף בכאא א&װארפן די ירו׳טוז. ח׳ ־יטװאקאװ ׳טרײבט: ״נ״ן, איבע פד־יגט! י׳איטעראטוד איז אפ־טפ־נאנננ םון זײן. און אויב א־נם סאציאא־פאיי־ט־שן זי־ן םונם ײד־שן אדבעטער־ קאאם איז פארנעקוטען אזא טיפער איבערבדוך, אװב אין דעם נעביט קעדט ער זיך אפ פון זיין פאדגאנגענהײט, א׳יז אויך אין דער איטעראטור, וועאבע האט באגאײט ׳דידאזיקע םארנאננענהייט, האט ער :ישט װאם צו יר׳נזעגען״. (אויןז צוױי פראנטן״, ז. 60). װי א־זוי, װאם פאר א שװעד אעבן האמ עם;עבראכט רעם םעםוירע־אידעאאאנ איטװאקאװן צו דערקאערן, אז־ער א־ז נישסא װאס צו ירשענען? זעט זײן נעדאנקעךגאננ: דער ײדישער ארבעטער־קאאם קערט זיך אפ םון זײן םאדגאננעגהײט, קעחט זיך אויך אפ די איטעראטור פון איד פארגאננעגת״ט. אבער סארװאס זאא דער ייד־שיער ארפע־ טער־קאאס זייך אפזאגן םון זײן פארנאנגענהײט? פארװאם זאנט זיך;ישט אפ דעד רוםישער ארבעטער־קאאם םון זײן סארגאנגענהי״ט? פארװאם האט אענין באחעסט דעם רעװאאוציאנערן ברויז םין רו־ שישן ארבעטער־קאאס צ,י די רעװאאוציאנערע סראדיציעם פון דער :אנצער רוםישעד ־עװאארציאנערער און ראדיקאאעד באװעסונכ? סיר מײנען, אז אויב געװעזענע בונדאװצעג^ נעװעזעגע פועאי־ציוניסמן און בסאא :עװעיזענע נאציאנאאיסטן זאנן זיך אפ םון זײער םאר־ נאננענהײט, תײסט עם אבער נישט, או דער ײדישער ארבעטער־ קאאס, װעאכער איז א טייא םון נאגצן פראאעטאריאט זאגמ זיך אפ פון זײן םארגאנגענהײט. און אויב אזוי פאאצט שיין די נאנצע טינאריע װעגן אפזאנן זיך סון ״חושה. ח׳ איסװאקאװ םיאט, אז אפ־ זאנן זיך םון יחושה — הײסט ארויסטרעטן קענן אענינען, — אט װאם־זשע טוס ער? כאפמ עד זייך אן כאוסרשמ םאד דיאאעקסיק, װאם עד נוצט או״ם נעשיקט בכדי צו בארעכטיקן אאע זיינע אידעא־ ־אנישע םעאערן און װאקאענישן. ח׳ איטװאקאװ שרײבט•. ״עם װעט נאך קוטען א עייט, װען די נ״ע איטעראטור װעט האבן דורככעפירט איר פיאנערישע ארבעט, דאן װעט זי קענען האבן א םער חויקע און םרוכסבארעי שי״סות צו ףער איטערארישער ירושה (״אין אוטרו״—2, ז. 17—18). ד. ה״ איך פרװו זיך שטעאן די םראגע װענן ירושה אענינים־ טיש, גישט אבםאאױט און םאר אאע חורות, גאר אחו״סנײענדיק פון רי רעוחאאוציאנערע פארערוננען םון ףער געגעבעגער עפאכע״ (״אויױ צוױי םראגטן״, ז. 61). װי נעםעאט א״ך אזא מין דיאאעקטיק? איצט תײ׳םט עם האבן מיד :ישט קײן רויקע, םרוכטבארע שײסות בײם איתן פראבאעםען םון אימעראטװ־, דעריבער דארםן סיר ארױסטרעמן קענן אעגינס ־. ב ר א נ ■0 ם ײ / נ ײ ע ט ע נ ו ת ע ו צ• האט ד־ פארטײ אװי כאטראכט דעם קאנטחדעװאאוציא־ נערן סטענאװעבאװע־ז? אט װאם ד־ פאדטײ־רעזאאוציע שרײבמ װענן אוגזער באצױגג צו די םמעוגאװעכאװצעס: ״אפז״פנידיק ד• אנסיפ־אחעטאר־שע און אנטידעװאאוציאנערע ערעטענטן (איצמ זײעד אוםבאד״טנדיקע), קעמםנד־ק מיט דעד אידעאראכיע, װאש סא־מ־רט זיך אי״ס דורך •דער נײעד בה־שזואזיע צווישן דעם טײא ״מיטאויםער״ םון םמעגאוועכישן שניט — דארױ ד• פארט״ זיך באציען טארעראנס צו די צװישנר־ק־אירעאי׳אנישע נא־מען, נעדואדיק הערסן דידאז־קע איספארמײדאעכע פיאצאא״קע פארמען אויסצוייעבן זיך אין פ־אצעם פון א מע־ עננע־ חב־־שעד מיטא־כעטערשאפמ מ־ט די קויסורעאע קרעםטן פון קאמוניזם״. אין דערוערכע־ ,־עזאאוציע פין צ. ק. אא.ק.פ.(ב) פון 1925 ־. װעדס נעזאגט: ״אויױ קײן דגע;ישמ אפנעבנדיק די פאז־ציעם פיון קאמוניזם, נישט אפט־עטנדיק אויף א הא*־ פון דער פראאעמאדישער אידעא־ ראנ־׳נ אויםדעקנדיק דעם אב״עקמױון קאאסן־זין פון םארשײדענע היטערארישע װע־ק, דאדף די קאטוגיםמישע קריטיק אוסברהמגות־ דיק קעםםן קעגן קאגסררעװאאוציאגערע אגומפאעקוגגען אין דער איטעדאטה־, אויםדעקגדיק דעם םםעגאורננישן איבעראאיזם א. א. װ. גאייכצײטיק דארף זי ארױסװײזן דעם גדעםטן מאקט, די;רעסטע םארזיכטיקײט, טאאע,־אגץ בגונע די איטערארישע אפש־כטוגנען, װאם קאגען ג״ן פיטן פראלעטאריאט און װעאן גײן מ־ט א־ם״. קאאר פאר יעדן אײגציקן, אז בגונע צו די סםעגאװעכאװצעם קאן גישט :עםירט װערן קײן טאלעדאגץ־פאאיטיק, װעאבע װערט נ־נםירט בגוגע יעגע ״איטעראר־שע אפשיכטוגגע;, װאם קאנען נײן מ״טן פרארעטאריאט און װעאן גײן מ־מ אים״. װי זשע באציט זיך ח׳ איטװאקאװ צו אט דעים מין קאגטר־ .־עװארוציאגערע סמעגאותכאװצעם? אין זײן ייעצטן בוך ״אויף צוױי ם,־אנטן", צ־טירט ער זײן נאצמעגשעיײיסמ־שע שטעאונג א־ן אט דער פראנע םון ״א־ן או*רו" ב. 2. ער ש־ײכט װענן דעם םםעגאװעכאװעץ האאקין: ״א טיף םאװעטיזירטער גאציאגאאער דיבטער, ד. ה״ א דיכטע־ מיט גאצ־א־ נאאע (?—י. ב.) ׳שטיפוגגען. גאך אן אביעקטיװער באווײז, אז דע־ צוזאמענשאום ברײטערט זיך״ (״אויף צוױי פדאגט;", ז. 124). מיט װעמען א צוזאמענשאום? מיט ד־ םמענאװעכישע איבע־ .־ארן, קענן װעאכעי די פארטײ הי״סט םירן אן אומברחמנותדיקן קאמף װ־ קענן ד• קאכסררעװאאוציאגערע *גטפאעקוננען? די נאאדענע קי״ט םון ״אוסרו״, ב. 1, רורך ״אומדו״, ב. 2, ציט זיך ביז צו ״אויף צוױי םראנטן״, װו דער ״יידישחירסעד העכרעעד״ און םמעגאװעכאװעץ האאקין װערמ רערקאערט >זאס בא־ וױיז םון ״פארברי״טעירםן צוזאמענשאום!" דיזעאבע פארזעצוגנ אין תוך איבער א דײ גרונט־פראגן סון אונזעד איטעדאטור שטעאט םאר מיט זיך איסװאקאװם איחוכג םון דע־ פראבאעם םון קואסור־ירושה און פדאבאעם סון דער כאצ־אאער םוגקצ״ע פון רער פאו־׳אקסאכער־ דיקער ײדישער איסעראסוד.