Literarishe bleter · 1932-01-29 · 5 (29.1.1932) · p. Seite 70

י״ט 70 ליסיפראריטפ בלעסיער גוס. 5 (404) מען די שכיחח עא #י דזזק טײלוױיז דעחציחט, אגעד די ׳:זכירות דאלט טעז רענולער — סיט אייז זוארט — דער *גשסאאש ה:(ום באסוטעז א גײע נ׳מטד,. די ראזיסע רעטוננם־אהדיע איז באזוגדערס דעװ־ען ■סויטיע אין דער איצטיעער צ״ט וױיל די צאל לײענעד איז נראד אויסנעװאיזסן. אין 1928 יאד האט די ביבליאטעס נעזזאט 654 לײענער. אין 1981 981. אין אײעךזאא האט מען אין 1(192 יאר ארויסנענעכן 7,908 ביבעד. אין 1931 יאד — 10,000. די ביבאיאטעס האט אין 1929 יאר ארויסנעגעבן 16,916 ־ידי-שע ביסעד. אין 1930 יאר — 18,028. אין 1931 'אד — 19,559. * ד• צאר העבידעישע ביכער איז געװאסםן אויף אזא או&ן: אין 1929 — 262 ביכעד א־ן 1930 — 1701 ״ א־ן 1931 — 1795 ״ נאנ־ן באדײטנד איז דעד װיוסם טון פויא״עע ביכער. א־ן (!192 יאד — 10,730 ביבעד א־ן 1930 יאד — 13,438 ביכער אין 1931 יאר — 17,181 ביכעד. , ם׳װאאט געװעין אבער א טעות צז מאכן םון דער טאבעאע דעם או־םפיד, א׳ז דאם פויאישע בוך שסויסט ארוים ראם ײדישע און רעבדעישע בוך• םי׳ד ׳מוזן.גע׳דענקען, אז ט־ר האבן רא צו טון טיט א קינדער־ א׳.־; עגגט־ב־באיאטעי*, װאס 92 פדאצ. פון אידע אײעבער זעגען תאמידים פון אאע װייאנער פאאקם׳םואן און מיסאשואן. כמעט בײ אי־ע ״ד־שע יעואן יםוגקציאנידן קאעגעירע אדער גרעסעדע ביבאיא־ טעמרעך םון 800- 000 ביכער, אבער אוויםשאיסאעך ״דישע און העברעישע. אמת, אעצטגס יהאט זיך דעד זװקם פון די דאזיקע שוא־ ביבאיאטעקן אפגעשטעאט צואיב דער שװעירער מאטעריעאער אאנע, אבער דעם דו׳רשט נאכן ״דישן בוך שטיאן זײ אין א געװיסער םאם און קײן פויא־שע ביכער םאדמאגן אוגזערע שואן אחאזטין נישט א׳ון אזוי װי דעראיטדד פון דעד םויא־שעד שפראך א<ן איטעראסוד אױ רי אעצטע ־ארן נארמאאיזירט געװארן אין אונזערע שואן אזוי, אוז ד־ פזיאישע איעקטור פאתעסט װאם־וױיטעד א װאם־מער בכבודיקערן אדט, איז דערייבער פארשטעגדאעך דער װוקם *ן דער צאא נאבפדאגעם אויפן פויאישן בוך. רי קיגדע־, װאס אײענען פויאיש, הערן אבער גישט אויף צו אײעגען ײדיש — םען אײענט אויף ב״דע שפראכן. בכאא איז די ארבעט פון דער ביבאיאטעק ציונויפגעפאאכטן מ־ט דעד אידבעט פון אונזערע שנאן, און רערםאר איז גויטיק, אז ד־ ב־באיאטעק זאא זײן צ׳וכויסגעבונדן און האבן א װאם־עננערן קאגטאקט מיט די שואן פון צ. ב. ק. דעדפו־ן א־ז אבעד נ־שט נעדזחוננען, אז דער צ. ב. ק. קען אאײן שאפן סיטאען פאר אזא אאנעמײנער איגםטיטוציע, װעאכע באדינט פאקטיש די פארשײרארטיקע ביכער־גויט פון דער ייוננט פון דער נאנצעד ײרישער באפעאקעדוננ. ם׳איז דעריבער קאאר, אז די סובסידיעס פון מאניסטראט (ביז איצטעד 500 נ״אדן יעראעך) און פון קוזאה (900 ניאדן פאד חעם אעצטן יאר) מוז פארגדעפערט וועדן און פינקטאעך אויםגעצאאט װעדן. ום׳איז צו האםן, אז דער ניײער גע-זעאשאםטאעכער קאמיסעט װעט די זאך ׳נישט םאוחגאכאעםיקן אדן אויםער די סיטאען, װאם ער שאפט אאײן, װעט עיר מינל דער גאנצעד עגערגיע, וראם ם׳םאד־ טאנט א יחננע ארגאגיזאציע, אויפמאנען פאר דער קינדערדפיבאיא־ מעק אאץ, װאס איר קוסט. דעדמיס נעמט ׳זי אראפ א היבש פעקא חאקות פון צ. ב. ק״ וורעאכעד דארף זײן צוסרידן, װאם רי זרעך צעכטראאיזירונג ־סון זיין ארבעס האט זיך נעקרוינמ מיט אזא איבעדאשנדיקן דערםאאג. װירוגו, 3 יאװאר 2גפו. םארמשפט אויף אוגטערנאננ און אז סיט קײנע סיטרען אין דער װעאט װעט מען זי שוין נישט קענען דאטעװען. אויסער דעם אײעךאפצאא האס די ביבאיאסעק געהאט אין פשך פון יארן אײן אײנציקע שטיצע — די םובםידיע פון צ. ב. ק״• נישט די קהאת, נישט דעד סאגיםטראט, גישט קײן אגדערע אאגע־ מײנע איגםטיטוציעס, װי, אמשא, דער האנדאם־ און אינדוסטריע־ קאוב, װעאכער פאענט אין די םאד־םאחמה־יאדן שטיצן די ביבאיא־ מעיג האבן איצט זי מער נישט נעשטיצט. עס האמ זיך אזוי אדום געשאפן א יאגע, אז דער צעגטד. ביאד. קאטיטעט האט באית בייהה נעמוזט :עמען אויף זיך די פילשטענריקע א׳ױםהאאטוננ םון דעד ביבאיאטעק, װאס איז ׳געװען אחאוטין איבעד זײנע כחות און האט;עסוזמ ארוויםרופן א שטארקע אומצופדיגדקײט מצד ר■ אערעד פזן ד־ פאאקםשואן, טיט װעאכע דעד צ. ב. ק. פירט אן. ד■ א־גרעד האבן טיט רעכט נעמענהט, אז די ביבאיאטעקי באדינמ נישט באויז די ײדישע שואן אאײן, זי האט א םך אײענער פון ד• העב־עישע און פו־אישע שואן, װ• אוך א באדײטנדיקן פדאצענט פון ד• פדאפעם־אנעאע שואן, או־םעדדעם האבן זײ אנגעװ־זן, אז או״סן םאציאאן באשטאנר פון ד• קינדעד בארינט די ביבאיאטעק ארע ש־בטן פון ד״ג־ ײד־שע־ באפעאקעדונ;; ם׳אױ :ענונ אנצו־ װײז;, אז ד־ צאר קינדעד פ־ן ס־חד־ם און קאײנהענדאעד מאכט או־ם ב־י */50 פון דעד א־נעבו־־נעד צאר ר״ענעד. (רי א־בעד־קע >/'50 ביאדן קחנדעד פון אדבעמעד, בע־־םיאכות און אינטעא־נענץ). סיט אײן װא׳רט אז די ביבאיאטעק טראנט אן אאגעמײנעם בא־ ־אקטעד אד; זיך נישט אײנן װי א יאםט א׳ויף די פאײצעם פון אײן ריבטוננ און אײן צענטדזזאע. ד• טענות האבן קנאפ װאפ געהאאפ;. אבע׳ד ז־נט ידער צ.ב.ק. האט אנגעה׳ו־בן צו באקומען ארץ־קלענערע אונטעדשטיצונגען פון ארנזעו־ע אמעריקאנעד פרײנט, האט זיך די םובםידיע פאד דעד ביבל־אטעק אננעהו־בן צו פאדקרענערן ם־ט א האםט־קן טעמפ, ביז ז־ א־ז צום םוף בטעט א־׳ננאנצן או־סנעדונען געװאדן, װ• פיר קע׳נען דאס זען פון פאאגגד־קער מאבעלע. ד■ םובםידיע פון צ. ב. ק. פא׳ר דעד ב־בר-אטעק האט איױםנעמאכט אײ יאד 1926 — 4,588 נירדן ״ ״ 1927 — 3,269 ״ ״ ״ 1928 - 2,156 ״ ״ ״ 1929 — 1,125 ״ ״ ״ 1930 — 688 ״ ״ ״ 1931 — 98 ״ פון דער טאבערע װעדט ממירא נענוג ראאר, אין װאם פאדא טרוי׳עריקן מצב רי ביבאיאטעק אױ ארײנגעפאאן די רעצטע ־אדן: ש׳איז פא־שסענידרעך, אז שכירות דעם פערםא׳נאא האט מען נישמ;עצאאט אין משך פון ראננע, רא׳נגע חדשים, אדעד ריכטיקער גע־ זאנט, פון א פאד יאר, אנדערטהאאבן יאר האט מען דעם באאעבאם קײן דירת־געאט;ישט נעצארט, האט מען דעריבעד פאראוירן דעם זײעד צונעפאפטן ראקאר, און פאד די פריינט פון ־ער ביבא־אטעק האט זיך געיטטעאט ד־ פהאגע: װאם װײטער? וװהין גיי׳ט טען? מיט װאס גײט מע;? צי דען װעט אפנעװישט װעהן א׳זא שײנע, אזא נוצרעכע קואטיר־א־נםטיטוציע, װערכע האט נעאעבט 22 יאר? און הא, קען מען זאגן, האט פא־־דט א נם. װיאנע, װי ס׳א־ז באװוסט, רעובט דאך באויז נײט ניסים. עם האט זיך נעשאפן א נײעד;עדעדשאפטרעכעד קאט־מעט םון איבע״־געגעבענע אינסעאיגענטע טוער־נם, אונמעד דעד אנפידונג בון עטאעכע אעדעדינס. דער קא־ מיטעט האט באשלאסן נישט צו דעריאזן דעם אונטערנא׳נג פון דעד ביבאיאטעק. אין א צ״ט פדן ־א׳וש און אאגעמײנער אפאטיע האט עד זיך גענומען צו דע׳ד רעטונגם־א׳רבעס, אײננעפידט א בא־ שמײעדו׳נ;; די צאר באשט״ערטע אױ דעדנאננען צו 200. םען האט אײנגעאדחנט עסלעכע עפנטרע׳כע אעקציעם, מען ־אט אנ־ געהויבן ענעדנ־שעד צו מאנען בײ רעם םאניסטדאט אין בײ דער קוזאה. אין הכנםה־בודזשעט םאדן יאד 1930 נעפינען כדר שוין א נײע פאזיציע — 5145 ניאדן שמיצע פון :עזעאש. קאמ־טעט, אין 1931 ־אר א הכנםה םון 1235 גיאדן. יהערביי האמ טען שוין;ענומען א נײע דירה און באצאאט דירה־נעאמ םאר א יאר פארוים, כ׳זענען אײננעקייפם געװארן נײע ביכער, דעם פערסאנאר האמ