Literarishe bleter · 1932-01-22 · 4 (22.1.1932) · p. Seite 56

4 זײט 56 סססראךיעיע בלטסוסר ז\זז. 4 ץנס♦.) דעם :ארטאיצן װוקם שון דעם טעאטעד. דאס זע:ען אאץ װיכמיקע זאכן, װעצכע האבן באדארסט אינ־ טעדעםידן או:זע- ״דײטע טעאמע־־וזעצט. אבעד, לײדער, איז:ישטא די איין צע:טדאיע ײדײטע א־נםטיטוציע, װאם זאל אנםירן םיט דעם קאטפריצידטן ״דײטן טעאטעד־לעבן, דענורידן די אדבעט םון ד• ־ונדעדט טדופעם און די איבעד טויזנט ײדישע ארטיסמן, ותא־ כע זענען צעדיםן, צעיטטויבט, אן אנםירער און װעגװ״זער. דעד ײדי׳טעד טעאטע־ דעד ײדי׳טע־ אדמיםט זענען איצמ א״ד גאטם באדאט. בל זמן עס װעט :י׳טט נע׳טאפן װעדן קײן צענטדארע אינםטיטוציע, װאם זאל אנםירן מיט אמ דעם קארא־ םארן כוח, װעט פיל ענעדניע, כוחות, נעלמ נײן ראיבוד און ברענ־;עז;דויםן יטאדן דעם ײדי׳טן טעאטעד און דעם ײד״טן יטאפ;. ד• אנפ־דנדיקע אינםטאנצן פון דעם ײדי׳טן אקטיאר, די ײדי־ ׳טע ארטיםטן און טעאטעד־טועד דארפן די פראנע װענן א צענטרא־ לע פונם ײדײטן מעאטעד יטטערן אויפן םד—הױם. און װאפ פדיעד — װיעט עם ז״ן געזונמעד סאר דעם טעאטער. איבעריקע ײדי׳טע י׳טובים קאנען קײן אײן טאג :ישט יטפירן אן זײטיקע, נעקומענע;אםטראלערן. און עס באקומט ז־ך אפטכיאא א זײעד־קודיאזע זא;־: דעד װארשעװעד, אין װאד׳טיע געבוידענעד, אברדם טײטרבוים טאד :ײ׳טט יטפייצן ײדיש טעאמע־ אין װאר׳טע, דער :עותזענע־ וױינע־ ״טניאוד, — אין װיאנע, װײל פאד דע־ י׳עצטע־ צ״ט זענען זיי נעװאדן אמע־יקאנעד בידנער. און דעדצו; מ־ט דעד;אנצעד װיכטיק״ט און :וצן פון די :אסט״טפ־ל;, בדע:;ען ז״ א־ײן א ׳טמא־קע צע־ודערו:; אין דעס א־ט־קן ײד״טן טעאשעד־רעבן. ד•;אםט־איע־• יטפ־צן צו דאכ טעאטע־ צו ז־ך, בדע;;ע; פא־ט־קע פיעםעם, אפטמאי צוגע־טניטן פא־ זײ, ד• א־ט־קע אקט־א־ן נײען אײעק או־פן צװ״טן פראן, ד• פיעםעפ זענען דאם דוב פדעמדע נעװ־קסן אויפן א׳־מ־קן באדן, דער עורם װע־ט צונעװוינמ צו ״אטדאקצ־עס״ און ,ױײכט פונם טעאטע־, ,ױען ער וזאט :י־ט׳מ קײן ״נאםט״, קײן ״סטאר״, עס װעדט אפנע־טײאכט די ענערניע פון די ארט־קע אדטיסטן א. א. װ. תכצל, ״טסעגדיקע;אםטדארעדײ דאט אין זיך נדויםע הטדונות פאד בטרסא נערססען / װ$רשס א ד ל ע ד (יפרר א ווחוזזן װען צילי׳ע איז ארײן צוזאמען מיט אוגז צו ׳טװארצן אין קונםט־טעאטעד, א־ז ז■ ־טוין נעותן א באריסטע ׳טױ׳טפילערין. װען ז■ א־ז געװארן באדימט, — איז שװער צו, זאגן, װײא :אך אין א־דע קינדעד־יאדן האט ז־ ־טוין נעהאט א יטם םון אן אויפג״עג־ דיקן יטטעדן. זי האט ־טוין נעהאט הינטער זיך םצעגי׳טע דערפא־ רונ; א,ין קולטוד. ב״ ׳טײאדצן האט זי ב׳צו״ו באדארפט באקוטען איד קינםטאעד־׳טע ׳טלימות. זי איז נעותן אין די רארן, װאס זי האט ב״ ־טװאדצן :עשפ־רמ, א רײפע, א צונעגריישע םאר דעם קונםט־טעאטעד, אין דעד צײט, װאם א סך םון אונז האבן :איך ארץ;עזוכט און;עםאפט אין דעד פינסטעדניש. איר עד׳טטע;דזיפע דארע א־נם קונםט־טעאסער א־ז;עותן צירר אין פרץ חידשבײנס ״פארװאדפן װינקר״. זי האט נעיטפ״רט דאן אין דער פיעםע צו־ זאמען מ־ט רודװינ זאץ און בן־עמ־, און תאט נעהאט נרויסן דעד־ פאמ. עם איז נעותן דאן די ברי־צײמ פון אונזער טעאםער. ׳טפמ־ טעד האט זי צוזאמען מיט מיר נעיטפילט אין הידשבײגם ״שטידם טעכטער״ און האט זיך אויך יםטאדק אויםנעצײכנט אין איר ציציע אדיצער איז אײ:ע פון יעקב אדרעדם פיר טעכטעד־ נדאציעם. ז• איז ד־ טאכטער פון דעם אדלעד םונם ייד־׳טן מעאמעד. אין אויםזען, אין טאריענמ און מיט א־דע כא־אקמעד״טטדיכן איז ז• אמנאענמםטן צו איר;דו־םן פאטעד, װי ארע א־בע־ דיקע ק־נדע־ פון ־עקב פ. —;דאד צ־ר־ע איז :י־־טט או־פ־ הויז. די :אטוד, װײזט אויס, ׳, אז אפ־רו א־ן דעד װײט האט דערבאדע א־יננ׳טאפטן פון איר צילימ אדרנור אדרעד. און עס א־ז אינטעדעפאנט;עצוינן נעמאדן א־ן א־ד פאט־;־: איז נעװען אזו• נדויםמומ־ק צו א• ז■ א־ד א־בעדנע־טיקט ד• ארע װו: ם־י אינעדלעכע, פונקט װ• מען ׳טיקט ־, םײ אויםעררעבע, א ׳טרח־מנות. פאטע; אי-עד ׳־ארע. ציליע באדארף זיך אםירו :י׳טט באטיען צו שםילן גו£. םון א־ד יטפילט עם ארײן א־וים. פון אלע אירע חושים זיננט ארויס, װען ז• געפינט זיך אויף דעד םצענע. זי פאדםאנט אן אוסנעהותרע פרינקײט און רײכטקײט או־ף דער בינע, זי חנדלס זיך אזוי נאטיד־ רעך און אויפדיכט־ק. אט וויינפ מען בײ איר שפילן, און :אך אײ־ דעד מען קוקט ז־ך ארום, אײדער טען באװייזט אפצוװישן די טרערן פון די או־נ;, איז שוין דעד נאנצער טעאסער פארכאפט אין א היל־ כ־קן;ערעכטער. און ראם קומט איר אן אן םי, אן הארעװאניע. בײ א־ד איז עם א ־טפ־ר, װאס פאדכא&ט זי אלײן און װאם פאר־ כאפיט דעם;א:צן עורם. צ־רע אדרעד אז ד־ אײנציקע אקטדיפע, װאם קאן היינט אפ־ צ־ען די האד פון א־ד פנים, אנטון קינדעד־׳טיברעך און ארויפ־ כאפן אויף ז־ך א קינדער־קרײדא און זײן צװעלף יאר אלט אויף דעד בינע. און אויף מא־נן או־ף דעד :אכט קאן זי שסירן מירערע אפרת. אין בײדע אמ די דארן לעבט זי זיך נייך אײן סיט ארע אידע הושים און כאראקטער־שטריכן.;ישט :אד זײער א טארענטידטע יטוייטפירעד־ן אױ ציליע אד־ רעד, זי איז אויך ד• חכמהדיקע שוישפילע־־ן. זי םארראזמ זיך נישמ ברויז אויף א־ר מארענט, אויף איר אינטואיציע בעת דעם שפירן, נאד;עברויכט אויך חכמה און דאםינירטגץיט, בינע־טעכניק און די אלע נוטע םיטלען און מעלות. װאם נײען צוזאמען סיט טארענס. זי איז אדײננעדאטן א־ן איד פאםעה: ד• נרו־פע, פײעדדיקע, או־םדדוקפורע או־גן, ד־ ט־פ־שע אדלעד־נאז, דעד קל־ננענדיקעד;ערעכט־ו־, די באותנוננען פ־ן א־הע הע;ט, אפילו דעד אופן װי ז־ הא־ט דעם קאפ -- מ־ט א־ין מאדט, אלץ איז דודכו־ס אדרעדם. פון װאנעט קומט עפ, װאפ ז• א־ז מעד װ• אלע אנדעדע קינ־ דעד אזוי ענלעך אויף אדרע־ן׳ זאל עם זײן אפשד דעדפאד, װאכ זי איז נײעט נעװען אדום א־ד פאטעד, און דעריבעד א־ז פא־היט;עװארן א־ן א־ד זײ;ע אלע םפעציפ־שע אײננשאפטן? ז־ איז אויפגעצו־נן;עווןנ־ן אין אן אטמאםפעד פון מעאטער. ז• האט;ערעבפ־ און;עעטעמט מ־ט טעאטער־הויך, מ־ט טעאטעה־;ײםט. זי איז דאך אויך ד• טאכטעה פון דעד באה־מטער יידישעד שו־שפ־רעד־ן דײנע פ־ינמא;. ז־ א־ז דאם אסתע קי;ד פון טעאטע־.;אך אלפ ק־נד פון א זעקם חדש־ם װע־מ ז־ אדו־פנעבראכט אויף דעד ב־;ע אויף אײנע.־ א פ־עדע, דעדנאך אין עלטעד פון צװ־י ־אר שפ־לט ז• א ק־נדעד־דאלע און צו פי׳ד יאד באטײליקמ ז־ ז־ך מ־ט א־ד פאטע־ אין;אדד־נם ״ײדישעד קענ־ג ליד״, אין א ־ארע, װאם װערט םפעצ־על פאד א־ם;עשדיבן. *) אין ד־ ״ל־ט. בלעטעד״ 1931 אין די;ומע־ן 43, 45, 47 און 50 זענען פאדעפנטלעבט;עװען שמועסן םון בעדטא :עדפטען איבער מאדים שװאפץ, בי;ע אבדאמאװימש, יעקב בן־עמ־ און חנה אסעל. דער•