Literarishe bleter · 1932-01-22 · 4 (22.1.1932) · p. Seite 55

זײט 55 דיסיסראריפיס בלסריזזר ז\װ. 4 <03^ נ ח ס ן ס ײ / י? / ױ ז* ר ש ע א ו י ף גאסס 3 # ד א ט :אטדיזכט ד■ א־טײוע :אד״נוגנען, םאלט טען;יך אדו־ך און מען ב־עננט אוט דעם טעאטע־־בנין, װאב יטטײט אזוי אויך װ• אויף וזינע״טע םיטרעך. דעדצו נעםינען זיך די יד&וטעי־ז אםטסא־ אונטע־נעפע־, װאט האננן קײן יצופ אנונג נ״טט, װאם טעאטעד איז. ײדיטע סעאטעד־דידזממאדן װערן דאם רוב רעתרומירם םון אזערבע ערעםענמן, װעלנע הויבן נ-סט אן צו וױםן שיט װאם םען עםט עם. איז אנטטאמ א־נאניזאציע, דיםציפרין, סיםטעם און ״.זט־עננן פראן אויף א רעננעדעד צײט, - דיערעמ פלאנטעד, נאאס. כיען רענט םון טאנ אויף טאנ, טען נאפט זיך װ• דער, װאס מ-נקט זיך, נײ א יצטדוי, און כיען רעדםידט די אונטעדנעמוננ ניך צו קאטאםט־אפע. נײיניפי־ן נדעננען* זײ זענען נייצט נו־טיס. יעדע־ אדטיסננ יעדעד אײנע־, װאם האט װאפע־ ם׳איז ינ״־בות צופ יידישן טעא־ טעד, אוטעטום: פון נױ-אדק ביז נאערניעװ־־ז אין םויצן, םון װאר־ יםע ניז ־עםיםע א־ן נדאזיא וױ־סט עם אינער־נענוג. װע־ עס רײענט די ײדייניע םדעסע, װאס דעדש״נט אין עט־ רימע אין צװאנציה כװיינות אין דעד נאנצעד װערט, און םארנט־ נאך;אך ד• טעאטע־־אנאנם;, װערנע דרוקן ױך דארט, דער וױיםט, װאם םא־ א צעטוםדענײב,;עפראנטעד, טייניטאט עפ הערעזט אין דעד ײדייניעד טעאטעד־װערט. עם ׳טװינדלט םאד די אוינן. עם מאכמ אן איינדדוק פון יעפעכ א מטונהדיקן נערויף םון אומזיניקע, — א־טיםטן הויםן םון אײן עק װערט צו דעד אנדעדעג, מאנן אדורך טו־זינטעד, צענעד טויזנטעד קיראבלעטער מיט באן, פיט דער טיף. טען רויםט און פען ־אנט זיך נאך, טען פא,־רויםט דעם װענ און טען װ־ר יענ־עפ אינעדיאנן. פען נאפמ און םאדבאפט טעאמעדן װי א״םן ם־אנמ פאזיציעפ. טען דאננרט זיך, טען יםראנט זיך אוים םון די כוחות, און אינם ניעדאננר קוסט טען אריין איום. אין אייניקע עדמעד יעקזיםסידן ײד״טע אדטיסטן־םאדײנען, אבער דאס רוב אינטעדעםירן ז־י זיך נרײז םיט פדאםעם־אנערע םדאנן םון ד• אדטיקע טיטגרידעד, און ז־י םאדנעםן רחרוטין, אז דער יירישעד טעאטעד רויט זײן באדאקטער און פארנעם איז אן א־נטע־נאציאנארע ״ד״נ׳ע טיעאטער־אינםט־טוציע, װאם איז אננע־ װיזן םיט זײן ־עבן און עקזיםטענץ אויף דעד גאועװוד ײדישעד װערמ, איביער נרענעצן און ראנד־טחיצות. דעד אטעריקאנער ארמיסטן־ױניאן קאן און טאר זיך נישמ נאנרענעצן מימ זײן טע־ טיקײט נצויז טיט דער טעדיטארייע אין די םאײיגיקטע שטאטן, פונקט װ־ דעד אדטיםטן־פאדײ; אין פוירן קאן זיך נ־שט םאדנעטען דודכויס טיט דעם ײדישן אדטיםט אין די פוירישע נדענעצן, װײר םיר ־ידישע ארמ־םטן םונם אטעריקאנע־ ױנ־אן שפירן אדעד דארםן שפ־רן אין ארגענטינע, רוטענ״ע, פוירן, םדאנס־ײך, א״ין נאך מיער ײדישע אדטיסטן םון פוירן זענען אין רעטלאנד, ריטע, ם״־אנזר״ר, אט־עדיקע, אדגענמינע, נדאזיר און אזוי וױיטעד און װײטער. די רעצטע פאר יאד איז צוגעקוכזען נאך א שטער, װאס םאר־ שאםמ םיר זאדנן און פראנן דעם ״ד־שן ארטיסמ. אינם רוב רענ־ דעד העדשט א םאדבאט םא־ או־םרענדישע אדט־סטן אר״נציםארן און צו שפירן דארט טעאטעד. או־ב, רכזשיר, םאר א פוירישן ארער דוטענישן אדטיםט א־ז דעד םאדבאמ אדײנצוםאדן קײן רעמראנד, םדאנקדײך, דדום־אםדיקע נארנישט װעדט און עס דארף אים יחרוטין נ־שמ אננײ;, אייז אזא טין םארבאט םון דער;ריעסטעד בא־ דײטוננ פאר א ײד־שן ארטיסט םון אטער־קע אדער םון פוירן, םון דוטעניע אריער םון עסטד״ך. װײר זיעיטן װעיכיער פוירישעד אדעד רעטישער אדטיםט דארף א־ויםםא־ן אין אן אנדער ראנד, כד־ צו שפירן דארט טעאטעד או־ף זײן שיפדאך, און זערטן װער־ נ־עד ײדישער אדט־סט קאן םאדברײבן א יעננעדע צ״ט א־ן זײן יאנד און נ־שט ז־־ן נעצװוננען צו םאדן א־ן אנדערע יענדער. אויב אט דעד םארבאט זאר אננ״ז טיט ז״ן;אנצער שטדעננ־ קײט ננונע צו ־יד־שע אדט־םטן, הײסט עס, אז יעם דראט דעם ײד־שן טועאטזער אין ם־ר רעגדער א םורשטענד־קער אונטערגאננ. םאדײנ־קטע שטאטן, און נע־קר דאס ײדישע נױ-ארי״ קאן א&שר או־סקוסען ברויז מיט אײגענע ארטיםטישע קרעםמן, אבעד די ארע א־ן פאדשײדענע רענדער איבער נאד דיע־ וױערט שפ־רן איצט נ־ז א הונדעדמ ײד־שע מעאטע־־טד־פעב ט־ט א נאשי£*;ד םון וױ־ט א־בעד טו־זנט ײד־שיע אקט־אדן. ײד־ש טעאטעד װערט נע־ ש&־רמ אין נ־ו־סע שטעט ט־ט א נדו־םן ־יד־שן ק־בו־ז, און ײד־ש טעאטע־ װעדם אויך נעשפירט שמענד־ק אדעד צײמוױיריק א־ן קרענערע, קרײנע ״ד־שע ק־בוצים. ברו־ז א טײר םון אט ד־ טדו־ פעס מ־ט ז״ע־ע אקמ־אדן זענען א״ננעװאדצרמ א־ן א־־ן שטאט, אין אײן ראנד, און דע־ װײמ־נדיעסטעד מײי שון ד־ טעאטעד־ טדופעם און םון ד• אקטיאדן זענען װאנדיעדנריקיע, װאנרענד־קע: הײנט דא און טאדנן דאדטן, טען םאדט אדום םון שטאט צו שטאט, םון ראנד צו יאנד, און נאך מעד — טען שנײדט אדורך אײנציק־ װ־יז און משפדיהװײז ימען און אקעאנען און טיען שראנט אן אין רװף םון אײן יאר, אםטטאר םון אײן םיעזאן אין עטיעביע פין ד־ סאמע װײטםטע טדינות און רענדער. אט די םא־שײדענע הונדערט ייד״כע טעאטיע—ט־ופיעס מ־ט ד• א־בער טויזנט ײדישע ארטיסטן ,האבן א־בעד די עטרעכע און צװאנציק טדינות א ײדישן מעאסער־פובריקום םון עטיעביע םיריאן צושויער, װאס נײמ אין טעאטע־ האט אן אינטערעב םאר דעפ טעאטעד און װאס שסערט דעם טהעאמער די אדער אנדערע קינםט־ ־ער־שע אדער םארוױירוננ־שאדעױננעז. עם װארט דעדיבער;עוױען א זערבםטםארשטעכדרעכע זאך, װען אט די קאראםאד־פארצױ״נטע אינסטיטוצ־׳ע, ײד־ש ט־עאטער, ײוארט נעװיע; םארבונדן און םעסט א־נאניזירט, כד• ד־ ארע איבער טויזנמ ײדישע ארטיםטן זאידן װ־ אכעעםטן באדינען די ײדישע מעאמערן און באםרידיקן די ם־ריא־ נען ײדש־ע סעאטעױצושו־עד. דאן װארט מען םארשפארט שיר אוט־ זיסטיקע ענערניע און פראנטערנישן, אוכקויטיקע דודבםארן, טיא־סיע קאנקוריענץ, אוטנערוספעדטע קוריאזן, װאט זיעגען איצט אםטע, גאר־אססע דערשײנונינען אינם ײד־שן טעאטע־־רעבן אין;א־ דער זוערמ. עם איז איצט ארעסען קראד, אז ק״ן א־ין יאנד קאן נ־שט אויסקומען טיט איר ײדישן טעאטער אן דער מיטהירף און םימ־ אדבעט םון די ארטיסטן םון אנד־עדע רענדעד. אםירו דאס ײדישע טעאמער אין פוירן און אין דער נדױסער שטאט װארשע סוז אנ־ קוסען צו די נאסטשפירן סון יידישע שוישפירער םון אנדערע יענדער. עם איז נאך טענרעך צו שאסן א דדאטאטישן אנסאמבר ט־ט אײנענע ארט־קע קינסטרעדישע בוחות, אבעד עם א־ז אוס־ טעניעך דער אפע־עטע, דער טעראדראט־ע צו עקזיםטירן אן אן אמע-קאנמר נאסט. װען :ישט בערטא נעדסטין, ײארמ דער קא־ טינסקי־טעאטעד הײ-אר נישט עקזיסטידט אין װא־נהנ אויך דער װארשעוחער שארקם־טעאטעד האט נעהארטן ז״ער שסאר א״דער עס א־ז נעקומען אהין יעקב רעכטצײט. םארט אפ בערטא גערםטין, — קוסט נרײך רודײיג זאץ. און אפ־רו דער נאר־דײכער אין אר־ טיסטישע קרעםטן נױ־יארק האט זײעד נערן אויסגענומען דעם רעצמן יאר ארא רירית ם־ט װ. :אדיקן, מנחם רובינען, יצחק *ערדן. עם א־ז אויך םא־שטעגדרעך נעײען, ײאס מען האט םאר־ בעטן נדאנאבן או־ף נאסטשפירן. ײענן ראנדא;, פאריז, ײין, בו־ קארעשמ, ריגע, קאװנע, בריסער, בוענאס־אײזיעס, ר־א־דע־זשא־ נעירא און די הונדעדט נרעסערע און קרעניעדע שטעט איז אפנע־ .־עדט. די דא־מיקע טעאטעדן קאנען קײן א״ן טאנ נישמ עקזיםטירן אן ײדישע ארםיםטן פון דער םדעטד. טעאטעד א־ז די טאסע קאטפייצירטםטע און דאפינירטסטע ארט־קונסט. עם איז נעבונידן און אסהענגיק םון אן א שיעד װיכ־ טיקע און נישמיקע פיטים און זאכ;, װאפ ראנען דעם טעאטע־ אויפ־ ריבטן, און פארקערט — פירן צופ אפנרונמ. דעדב־י ־אט זיך יע־ רעס רא^, יעדע שטאט, און אםירו יעדער טעאטער אין זײן שטאט זײערע באזונדערע, ספעציפישע א״ננארטיקײטן, פאדראנגע;, שװאכ־ ק־יטן, םיט זוערכע יטען דארף זיך שטארק רעכענען. אויב :ישט, הרגעט סען דעם טעאטער אװעק אויף א רעננעדעד צײט. כ־שט ארץ, װאס עם איז נוט און;רענצנד אין אײן ארט, איז צונעפאסט און אננעמאםטן םאד דעם צײ״טן פונקט. װען מען נעסט נישט אין