Literarishe bleter · 1932-01-15 · 3 (15.1.1932) · p. Seite 47

47 וייט דילזטרגזריעיט ביעסיפו <\װ. 3 021*1 ל ןן פינקעזשסײן א ג ד ו ם ם ו ז ש ם ע ם ל דארמ מיט זײעדע ״שאלאמם״. דער פרעגענענט, דאס סלייגע חער־ ׳עעלע, רעדט סיט סעטםעראמענט װעגן אויםלעכן דאם ײדישע **יאײ• י>בעי ׳י' אריסטאסראסישע םרײלינס האבן גישט קײן נרויס אוסם ארן נעדולד זװ םארבלײבן לענגער אין דער ראזיסער דושנער אטמאםםעד, זײ םארלאזן ניך רי הילצערנע נעבײרע סון ״התסוה׳/ זײ אײלן צו די סריםט׳לעכע סטירענטן, מיט װעמען זײ כאפן א םלירט. די דאזיסע סארםאראנטן זענען דאך אגבי ײדישע םרײ אײנם אזוי העםלעך און עלעגאנט... אין שטעמל איז אויך םאראן א ״נאדל־םארײן״, װאם נױפירט ארום זיך רי ארבעטער־ױננט, ארער װי מען דוםט זײ ״הנימענ־ יזעדער״. די ״יזויםענגזערעי־״ זעגען, נאמירלעך, יןעסםעריש נע־ •טטימט אנבי די ״יהתסוח״־לײט. דער סאמױ איז געװענדט אסעגן דעם סלעריסאליזם, װאם םארםינםטערט אזוי דאם לעבן פון די שאאיזסמאסן. דעם םאמדם זון, סלםן, רוםט זװ זײגע חברים: ״רי סאעריסאאן זענען םיטתעאםער םון ■דער בורזשואזיע. מיר רארםן זיך א נעם טון *ום רב און זװ די מאכזדים און רעד עיסר צוגרײטן די חכח־אסציע אויה פסח״. ביאדאעך און םיט א םי״נעם שמייכא דערזנײאט בורשטין װענן דער חבדדאסציע םון די ״סוימענסערער״. דאם שטעטאדיסע אעבן װערט רערםירט צו עסאנאמישן סראך, סוחרים איסװידירן זײעדע נעשעםטן, סויםן אויח חודש־ביאעטן אויםן באן, םיז־ן םראװיאנט סײן װארשע. די עאיה סײן אר׳ז־ ישראא חאט זיך נעענדיסט גארנישט םוינאדיס. אוי, דעד אידעא־ איםט תאט זיך אינם װארשעװער ״םאאעסטיגע־אסט״ שטארס אנ־ טוישט. םון דעד אאסעסײנער בראך, האט ער אאײן געפרוװט זיך ראטעװען, איבערגעאאזט אאעטען אין םדבר... איז עס אן עפאפײ םון דעם פויאישן ײדישן שטעטא? אכתחיאה סטרםעסט זיך טאסע רער אויטאר דערויח, אבער עס םעאט דעם בוך םארנעם. עס איז ניכעד א זאמארננ דיךנעצײבגטע ביאדעז־, װעאבע זעגען נישט שאעכט צונויםנעשטעאמ. ם. בורשטין <זען דער־ צײאן אנן םארסאגט דעדבײ גענוג מאס, פדי נישט איבערצוכאפן. ער רערצײאט מיט חן, ײאס איז אדורכנעםאאכטן םיט אײדעאן חומאר. דער אײענער װערט ניך צונעבוגדן צום סױזשעמ, װעאכעד איז ערטערוױיז שפאנענד. םון מ. בודשטין סאן מען םיא רערװארטן. ו■ ם*דל*ב ״םאסאד״ װילנע 1■ א סא רשט דערש ינען: נ. ב^בבינדער די געשיכטע םרן דעד־ רידישעד אדבעטעד באװעברכג אין דרסלאכד ײדיש ר. רויכר 440 זײטן פרײז 14 ניאדן דאם ערשטע מאא באסוטט דער ײדיש־אײעגער די נעשיכטע םון דער ײדישער ארבעטער־באװעטננ אין רוםאאגד, פויאן אנן איטע אויםן יםוד סון ביז־ איצט גישט םארעםנטאעכטע םאטעריאאן ניט אתז דער אויטאר איבער דאם העאדישע סאפיטא םון סאטםן, םון רי נצחונות און טפאות םון דער ײדי־ שעד ארבעטער־באװעגונג, װאם האט נעשפיאט אזא נרויסע ראא אין דעם ײדישן אעבן םאר רי אעצמע 40—30 יאר. אין דעם בוך זענען םאראן זײער םיא מאטעריאאן און ראסומענטן וועגן דיי אנםירנדיסע פערזעגאעכסײטן םון רעד ײד. ארב.־באװ., װי אויך װעגן רי אאע אנטײאנעםער אין איר, װאס חאבן גע־ איטן םון די פאאיצײאישע רעפרעםיעם. ביבאיאטעסן און בוכהאנדאונגען — ראבאט! .יוסוסס1! .30 .גזו 1 פס£קפם8 ,סם¥11\ כג בורשטין: ״איגער די חורבות םון פאוינע״. װיאנער םאראאנ םון ב. סאעצ־ סין, 1931, 210 זײטן. װידער א נרום םון שטעטא. דאם מאא סון א שרײבער, װע־ :ועגס נאטען איז סגאפ באסאנט. ם׳האט זיך אעצטגם אײננעשטעאט א מײנוגנ, אז דאס שטעטא, װאם איז ביז נישמ אאננ געשטאנען אין צענטער םון ײדישן שאםן, זאא שוין חאבען אויזי שמענדיס :א־שװונדן נעװארן םון דעם איטעראטור־האריזאנט. דער שװער־ בינסט איז דאך איננאנצן איבערגעטראנן אויח דעם גרויםשטעטישן יעבן, און אויױ צוריס איז סײן ײעג נישטא... וױיזט זיך אבער א־ױס, אז עס איז א שטיסא מעות אין חשבון. א באוױיז דערצו איז ב־־שטינם אסארשט־דערשיגען בוך. אםח איז, אז ער רער־ צ־־אט נ־שט באוױ װענן דעם טכםה דורות א״ננעסוגדעזועטן ־עבנסשטײנער, נאר שיאדערט ניכער דעם צוזאמעגברוך סונם שטעטא. דאס איז איבעריסנס אין אײנסאאנג טיט רעם נאםען םון בוך, װעאכער באציט זיך דערהויפט צו די ״חורבות״, סער װענן ־עם אונטעחנאנג םון דעם שטעטא. כתריאעװסע איז םנאנוא נעװארן אין א פאוינע, זעאיס טעכא־ :יס — אין א אוי, דער טזרחיםט. דער נאנצער פאוינער ישוב איז נעבויט דערעיסרשט אויף םיער הויפט־םשםחות: די בענדעטעם, ד• בעטסעס, די שיסארעם און רי איצייס־אײבם. דאם טיפיש־ײדישע ברוינע אין דער גאכמאחמה־צײט איז אביסא ״נערירט״ נעװארן פון דעם צױנ״זם. עם איז א ביטעדע צײט. יידן זענען סארראנהט, ־אאטן אין אײן זארנן װענן דעם, װי אזוי אפצוצאאן דאם םעאיס־;עװאדענע װעסםעאע און סונװאגען צו נעמען רי פאר צענדאיס :•יאז־ן אויח אויסצוסויםן א האנדאם־פאטענט. דאס געװעאבא איז ־אך מםש אײננעשטעאט... םון אײן זײט האאטן די סריםסצעבע ..אבױואטעאעם״ אין נרינדן ״ספואסעס״, װעאכע רארםן סאנסורידן םיט די ײדישע סרעטער, םון דער אגדערער זײט װידער, נעמט דער :ואנ־סטראט צו בײ ײדן ם׳גאנצע ביסא האב און נוסם. אין *זא פארצוױיםאטער צײט, סוסט צו גײן רער טרויםעריש־באנײסטערטעד צױניסט אוי און םאראאננט בײם שטעסאדיסן עואם, אז ער זאא איבעראאזן האה און פאס און זיך באזעצן אין ארידישראא. הױת װי עם נריגדעט זי.ך אין פאאעסטינע א סאאאניע א. נ. ״שאום ושאײז״, װיא ער, אז ״אנשי פאוינע״ זאאן אויך צושמײן. בײ זיך אין הארצן טראכט עד זיך, אז נישט אאע ײדן װעאן זיך דארט סענען באזעצן. עד האט נו־ויס רחםנות אויח די, װעאכע עם איז נעבעך נישט באשערט ארויםצובאסומען ז״ך םוגם םינםטערן :אות... ״אוי אאזט אראפ םיט יאוש די הענט און םארשװינדט הינמעדן פוירחעננא. פאויגע שטעאט זיך אים םאר װי א טרבר, ער, אוי, שטײט אויח דעם שםי׳ז ראטהויז, און בײם עס שטאט, הינטערן ׳עעכט־הויז, זענען אויםנעשטעאט אויןי די זאטדן נאנצע שורות בײדאעך — טחנת ישראא. און ער װאתט זײ: נעדענסט! איר װעט •עטארבן אין טדבר. אײערע סינדער, דער ױנגער דור, װעט זוכח זײן צו זעען דאם אאנד." אוי האאט צױניםטישע רעדעם אין שוא. ער װעסט דעם עואם, ס־ערט זײ אויזי דעם ענין םון חאוציזם. חינטער דער שטאט אויזי?ז םערמע געםינען זיך ײדישע ױננעאײט חאוצים. דער זײטיסער *יאם סרוסמ זיך אביםא. םיט דער צײט געאינגט עם אוין אנצוצינדן אין שטעטא א פײער. דער עואם ײעדמ םיטנעריםן םון זײנע םאאםיסע צױניםטי־ שע דרשות און דאס נאגצע שטעטא גײט אויוי רעדער. באויז צוױי זענען דערםון נישט צוםרידן: דוד טאיר רער םסובא, װעאכעד רוםט או־ם אין שוא ״שבתאי צבי, משיח השסר!״ און דער סטודענט :•אטיאם, װעאכער האט טענות צום צױניזם, האםאי ער רײםט אפ יי מאםן םון דעם סאםח םאר זײערע טאנ־טעגאעבע אינטערעםן. מיט א אײכטן הוםאר שיאדערט בורשטין די צױניםטישע ־•;נט, װאס נרוםידט זיך ארום דעם םאר״ן ״התסוח״. די חברות הנדאען זיך רארט טיטן ״אני םדברת עברית׳/ די ױגנעאײט חיאכן