Literarishe bleter · 1932-01-15 · 3 (15.1.1932) · p. Seite 45

זייש 45 דיסוסראריפזעמיסגזער וזוױ 3_ו־402\ יי ײאר אין הוגנער־שסרײק, זײן ערלעבער צער און שסערצםולער נעזיכטם־אויםדדוס — זענען א רמז אױז* א װײטערער אגטוויסלוננ. ם.גוטסי\, אלם נרינארי, איז נעשטעלט געװארן םאר א נתיסן נםױן: אן אלטער, צעבראכעגער נוף — א ױננע, רעװאלוציאנעריע ׳נשמה, נרײט צו אלע םרבגוח, װאם דער סאמח םארלאננם — און םארלאנסענדיס ראם זעלבע םון אלע; אן עדנסמע אםסעמישע נאטור. דערצו אזוי וױיניס ״מעיזסט״. האט דער שסיל זיך בא־ דארםט אויםדריסן אין צער אויםן םנים און נלאנץ איז די אוינן. טרײ איז ערלער האט עעסין זײן ראלע דערםילט — און אין דער םצענע, װי עד װארסט זיר אויף דעד ערד םאר שמערץ אדער װאדםט אוועס דאס ברויט אין רריטן אסט — און בבלל זײן ער־ שײנוננ און שטומעי באנעגענוננ םיט לעװינע נאר מיט די אויגן— דערמיט אלײן שוין האט ייד ננעםין םארדינט אונזעד אויסריכ־ טיקסטע נ׳־אסולאציע. נדינארי םארבלײבט א פערל אין גנעםינם יעםעדטואר. נישט װײניתער דעדטאלנרייד איז נעותז ם. בויװיר אלס םעטער: דאכט זיר א ,,םאדעטער״, איז דאר דער סחאנייעער אויםדרויו אין זײן סנים, דעד טיסער צער אין זי״נע אוינן־הײלן, דער נעבוינענער שריט נעװען אזוי עכט ־ מעגטשלעד, אז אונזעד נאגצע םימטאטיע האט עד נעהאט אויף ז״ן זײט. זײן ראלע בא־ טראכמ איר םאר איעע םון די שװערסטע. ם׳איז א ״ליד אן ײעד־ טער״, כמעט א נינון נאר. די רעזשי האט םארשטאנען אזוי צו דיםלאצירן אים, יעדעםמאל אויף אן אנדערן פלאע, אז אוים א שטוםער כמעט ראלע איז ארויםנעסומען א דינאםיש״מראנישע אסציע די נאנצע צײמ. בניסיני האט זײן אנ־םגאבע הונדערט־ פראצענטיס דעדםילט. א. באראצ\ איז אויסנעסומען צו זײן דער אײביסער ״אינטידי־נעגצלער״ ױםף, צנױיםלענדיס און עטיש. אויד וױיניס ״טעסםט״. אבער א מענמשלעד שפיל, ערלעך און עכמ. און װען א שוישפילער יזאז ייד אזוי אריינלעבן אין זײן ראלע, אז אדײנבײסנדיס אין דעם הארטן ברויט, זאל ער ״םאסמיש״ זיד אויםברעכן א נעזונטן צאן — איז דאס א מדרנה םון רעם כדן ״אויב גישט יאר העכעד״. ש. ברוע, ײאם האט אזא פעיסײט צו ״באראסטעד־דאלן״, איז אלס זיננער נעײעז יאר אביסל צו־ םיל םנושמדיס. אזא איז נעװעז צומינדעםט דער עדשמער פרעמיע־ רע־אײנדרוס. דעד ועלבעד ״ערשטער פרעטיערע־אי״נדרוס״ האט נעסאנט משלים זיין מיט דער אויםאםונג םיז נוסי דורר צ. פריר־ ראוד.• טאסע א האלב־נערירטער טטודענמ ־ רעײאלוציאנער — אבעד נישט סײן סתם־משונענער, ניכער א מין דאםטאיעװססישער אידיאט; יעדנםאלם װען ער דריסט אוים די טיםסטע און מעינטש־ ■*עכםטע אםשר נעדאנסען אין דער גאנצער לײװיסישער דראםע, יא — לײײיסן אלײן. ז־ענען דאס דאר די בארימטע 8^1ס1ו1.. — ,"^מ^סז^זח! ליכטיסע מאמענטן, וועלכע דארםן ״אײנםאד־ ׳מענמשלען־״ איבערנענעבן װעדן. װי םרידלאנר האט זײן נוסי אויםנעפאטט, אזוי האט עד אים נעשפילט — און םארשפילט. נוסי איז גישט תנחום. דאם דארף סרידלאנד נעדענקען. ער מוז זיד איבערברעכן און איבערבוינן פונסט דעםזעלבן בוינן צוריס צו־ װענם, וועט ער זיר נעםינען אויף דעם ריכטיסן װענ. דאן װעט אים שוין זײן אדטיםטישער טאלענט אונטערזאנן, ײי אזױ צו םנרםען און צו סנעטן א ראלע, װאם םארמאכט דאם שטיס און איז איד םינאל. און פון דעם םינאל, םון א גוטן םינאל העננט צומאל אפ, אז דער דערםאלנ םון א נאגץ שטיס — פון דעם בעםטן שטיס איז איר םיגאל. ס׳איז כדאי צו דערטאכען די דעסאראטערן מ. פוװירנז און ד. פזגװדנור. ם׳איז נעװען א נליסלעכע רעזשי־אידײ און םאלעדיײ אויםםירוננ די טודמע אויסצובויען אין רער םארם סון א דאלבן אראנזש םיט א באוװעגלעסער סראנמזײט. די אינערלעכע אײנריכ־ טתנ, דיי םארבן או ןדי סליידער האבן געשאםן די אילחיע נישט גאר םון די צײטײײליסע, נאר גישט װייניסער אײביסע ״סײטן״ אין דער טראנישער מענטשלעכער געשיכטע. די נלאבום־םארם האט םיםבאליזירט די ״פאירסי״טלמע״ װעלט. דערםאר האבן ײר די גדויע תםיםה־םארבן נ״שט נעליינט אויםן הארצן אזוי שטײן־ שורעד — נאר בעננאליש באלויכטן דעם אײביסן טענטשלעכן גע־ דאגנל םון דעד נרויער װ״רסלעבסייט צו רעד ליכטיסער אײביסײט און שײנסײט. רעװאלוציאנערן — װאם טער רגחנױתריסער און אײדעלעד — *ון זײ זענען עם געװען. לויט רעם אײגדדוס האט זיר אםט םאר־ װישט האס בילר םון שפיל־שטאגדפרנסט צונעגומען םון די ״םאד־ ברעכער״, וױיל נאנצס״ט ציט שטענריס שטארסער *י ייר, װי האלבסי״ט און נעבױנגסײט. אבער נישס נאר דערין האט נעשםעסט דער םוז־. ם׳איז נעײען נישט אזוי ז״עדע באנדיטססע הועױת, װי מענטשלעכסײמ װעלכע האט דורכנעבויערט די הארטע םאר־ ״,־•.נכער־הויט — און האט זיר ארויםנעריםן אין אזא םולער פראכט און שײנסיט װי, למשל, אין דער ריוכסערץםאלידאריטעט — און אין דעם דערשיטערדיסן סאנץ, װעלכער האמ אין א םד םאמענטן איבערנעשטינן דעם בעטלער־טאנץ אין ״דיבוק״. דער מענטשלע־ בעד פראטעםט און רעוואלט אין אים האט אונז אויםגערודערט. אבער כ־שט וױיניקער דאם שפיל. א. װענז?י\ אלס זאזולי: מעססין ר.אט .װידער באװיזן, אז ער איז א סינםסלער בחםד העלױ;. אור־פריםיט־װ און םײנםמע אינמואיציע האבז זיד אין אים םינטעטיש צוזאמעננענאסן, כז־י צו שאםן א םולע און םאד־ ענדיסטע ״םינור״. ס׳האט אין אים אלץ נעשפילט. יעדער אבר, ־עדער נערװ: פים און אוינן, פלײצעם און סלײדער־שמאטעם. װי א;עפענםעטער לײב — אזוי איז נעװען זײן נאננ און שפיל. און אז אויף דעם חנא םון א ״באנדיט״ צאפלט א סעגטשלעכע נשםה— דעם אמת האט ער אדויסנעבראכט אזווי נאגץ און מעגטשלעך, אז בעםער דארף מען נישט. נישט יוױ״ניס האט אים פארהאלםן זײן טרײער זארטנער נאר פון חער ״צװעלםטער שעסםפירישער נאבט״, ר. ביאמױ אלס סאװארזניסאף: זײן זיצן און נײן, האל־ טוננ און רעדן, סארטן־שפיל און רעװאלט־סאנץ האבן ייד נעהאלסן אויף דער זעלבעד מחרנה םון סיגססלערישער םולסוטהײט. ם׳אח אן אננעגעם געם״ל בח נאוי: מיט יעדן גײעם שטיס םילט מען ב״ יזלאצסין א שריט םאהוים און א נײעם שםייד אין זיין סיגםטלע־ י־ישן באו־אסטער... בארװאואװ אלס זײדע איז נעװען אן אסטיא־ ־ישע נלאנץ־לײםטמנ פון דער חעכםטער טחרנה, א םרײד םאר דעם אויג און אויער, הארץ אין נעמיס. ס׳האט די נאנצע צײט אין אים געםילט די שוישפילערישע רייםסײט און דערםארתנ. א זאםטיסער כאראסטעוחסיפ. םון אן אגדער מין זענען נעװען און האבן געמוזט זײן רי ־אלן םון די ״רעװאלוציאנערן״ דא איז נישט נעװען כטמז סײן האנדלוננ — אםילו שפאצירן זענען זײ נישט נענאגניען, װי די ״כאגדיטן״. רי דתאטיס האט נעמוזט זײן אז אתעדלעדע און ז״ד אויםחריסן נישט אװי אין רעדן ארער טון, װי אין נעזיכמם־ אויםדדוס, טאנםאל, אוימבליץ, האנמ־חרוק. די רעװאלוציאנעדן אין דער תםיסה סאנען דאר נישט האנדלען. זײער האנדלונג בא־ שטײט אין שװײנן — רעדן צו ביסלעד, סרינן זיד, אםפערז זיך, התנער־שטרײס. דא לינן די שװעריסײטז. דא אבער לאסט די אוים־ :אבע נובר צו זײן די ״סמאמיס״ םון דער םיטואציע און ײ אנ־ ם״לן סיט דעד ״דתאמיס״ םון דער האםגתנםפולער צוסתםמ — מיט דעם נײםגדבלומ םון זײערע םארוױיטיסטע אײרעלע נשמות. דאס שװערםולע םראבלעם איז אויף אן אויםנעצײכנטן אוסן נע־ ״ייזט געװאדן. ש. פױוןנת־ אלס לעװינע: נרים —ײי א פארטרעט סין א װיססאר טשערנאװ, שמ־טע — םעטפעראמענט, באװענוא— װי די עכטע רעװאלוציאנערע אתמעלעענץ. אױף זײנע פלײצעס איז נעלענן ראם מײסטע ״רעדן״. און חיד זענען יערעס מאל רי ױערטעד נעװען אננעסולט טיט זאםט און איניחאלט. יעדעס ױארט א טיף־דורכנעסראפסע און אויםנעוױ״טיסטע איבערלעבוגנ. ם׳האט אים נעמוזט גלויפן, אז פון אנהײב ביז צוס סוף איז ער נעװען י-ײײ יײז עי׳לעד צו דער א״דײ םון רער רעװאלוציע. און שײן און דערהויבן איז ער נעװען אין דער םצענע אין צװיישן אסמ, ייען ער אנסװיסלט זײן מער חלום וױ פלאן, םער וױזיע װי רעאלי־ ױעט, װענן דער באםרייאתנ םון רוסלאנד דוח־ אן אויםשםאנד םון םיביר, אױסנעםירט םון דעם סליתעם הײפעלע פאמואנלטע ■־עװאלוציאגערן. זײן פארסנער תיאל, װי א סין םון ־ער ױתט־צײט, אח איפערנענעבן נעװארן רדרן־ י. אביםד.• א יתנער סרו״מער, אן אי״ד׳ל הארץ, א נאױוער רעװאלוציאנער, א תתדישע נשסה. אביטל האט םארשטאנען די אלע רענתנען צום אויםחײס צי ברעננען אין א הארמאנישער םארם און דעדנרײכט א םארדינטן רערםאלנ. די םצעגע סיט לעוױנע אין צװייםן אסט. ספעציעל אבער, װען ער םארסײדיסמ זיך, אז ער האם נעגעסן אין זײז איתצל־ארעסט, נישט װיסנדיס, אז די חברים יעםתעז ייד שוין