Literarishe bleter · 1932-01-15 · 3 (15.1.1932) · p. Seite 44

'־׳ט?4 רױועו־אדיטװו ברססיסר וגװ 3 וגס*) *. ׳ש. י? ד י ס / ח? $ ב י ב אין דעד ״הביםה״ ודאעגירט. דאם אנמוטען פון א ״סרישן כמנטש״, דערצו :$ך א ״דײנעם און נאנײםטע־מן׳/ סון דניאצ, האט באצויבטן די שרום־םצענע פון ער״-־ט; אתט אלם איבעדגאנג צום צװײטן טיט א שםחאא םון ־.־גגטרעכגיײט און רײנקײט. דעד זעלבער שםראא האט ז־ך געצויגן א־בעדן גאגצן צװײטן אםט, דער טאניז םון די -אינד־סן איז נעװען א ם־סבאא־שער דעװאאט פון דער נעםייגיםטער טעגטשאעבער נשט־ קענן יעדן מין פון ״עײטן״ און ח־וין. פאני איייביטש האט םיט איר טאנץ־אידײ באװיזן א גחויסע דאזע טון זעאבםטשטענד־םע־ שעפערישהײט אויף דעים נעביט און א האפ־ נוינגםפואן רטז או־־ די טענאעכק״טן, װעאבע זענען אין איר םאר־ בארנן. דאן רער זיג פון די שטרײיזער, די באטרײאוננ פון די נעפאננענע דעװאאוציאנערן, דער אאץ־שטײננדיקער נעזאננ םון אינטערנאצ־אנאא, די םוזיק פון דעד סארסעאעזיע, האט אוי׳ך דא ביװעס־אנן צו דערהויבן דעם צוױיטן אקט אויף אזא הויך, אז דעד חר־מער אקט, האט ער נעטענט זײז ׳אר אזוי גוט און שײן און איגהאאטם־ד״ר — איז נישט מער נעװען אימשטאנד ייר טיט דעים צװײטן וױ־גישט־איז אויםצועאײבן. דער דעװאאוציאנערער נעזאננ און דעד פדײה״סם־ר־אגנ אין די טענטשן האט זיר צונוים־ נענאםן אין אײן פאעמע פון םענטשאעכער התנאות. ס׳איז נעײען אזא איד און אזיוי נעזונגען, אז עם מוז שאפן װונדער. דאס איר פון דעד באסרײטעד מענטשהײט. האט נעסוזט דער דריטעד אסט, װאם אויט דעם א״נהאאט איז עד נעװען שוין א ׳דידה סון די סענטשן און סעשים, הנם ט־פער אוין אינהאדטס־ײכער און מראניש־אײביקעד, — םאדבאײבן היג־ טערשמעאיק איין השפעה און שפיא־א״נהרוק. הנם אויר דא זעגען נעװען ע־שנמאאםיקע אײסטוגגען. און — הנם ם׳איז אין אים נעװען א חוץ נורגיענהאפטע איבזןףאעבוננען, אויד א װונדערבאר דעחהויבגדיק ביאד, װוגדעראעך און אוסםארגעסאעד, װען די אאײןחפארםשפטע, םון אײנעלע חברים, רעװאאוציאנערן רייםן זיך מיט אאע כחות םון דער תפיסה ארוים צו העאםן זײערע חברים־ באהערשעד, װאס נעפי׳נען זיך װידער אין א סכנה. זוען די רעזוא־ אוציע איז אין םכנה, שטעאן וײ אװעק אאע זײערע חשבינות, סײ־ ניוננען און םפקות אין א זי״ט — און אויםן װידער אויף די בא־ ריקארן. ם׳איז נעװען אײנע שון די שטארקסטע און דערשיסעדנסםע — אויב נישט די סאמע דערשיטעדםסטע אין דער נאגצער דדאםע און שפיא. אבער אויף װאם ט׳טוז דאך אנװײזן אאס א חסרון, איז דער םוף פון רער דראמע. װען מ׳אײענמ דאס בוך, איז נאוטיראעך אאץ אזוי קאאר און פארשטענדאעך — דעד דײנמענטשאעפער אוים־ ק־אננ און פינאא סון דעם קײטן־גיעראננא. אבער ״מעאטראאיש״ איז נ־שט נענוונ בדאט ארויסנעארבעט נעװארן דער סוף, ער זאא פוגקט אװי קאאר זײן און דעאבסטפארשטעניחאעך, װי ער איז ״■'יטעראר־ש״. אויך דער םוף — טרויערמארש־׳נעזאגג איז געװען צו שטיא, ער זאא דערשיטערן אוןי רעראײזן. דעזשי אדעו־ שוי־ שפ״אעד — אדער בײדע צוזאומען װעאן מוזן גאר אטאא רעװידירן דעם םוף פון דריטן אקט און אים אויםנאײכן סיט דער גאנצער אזיו• נעאונגענער א״ניע םון שפיא. און זעאטן־װען איז דאס שפיא געװעין אזוי נעארננען ױי דאם־ מאא. ט׳האט געשפירט א םין שוישפיאערישע אמביציע צו נעבן דאם בעםטע און טיפסמע. באזוגדערם נאיקאעך איז געװען די ־אאן־באדעצוננ. נעװים האט מען נעפיאט א באשטיסטן אונטעד־ שיר צװישן די צװײ גרופן: פאאיטישע און קרימיגעאע פארברעפער. ד■ ח־ײ פאדברעבער זענען אוויסגענאםעגע, אויםנעפארםטע, אפ־ נעשטעאטע, פאדענדיסטע ״טיפן״ אויט דעם אינהאהט. זענען זײ עם אויך אויט רעם ״שפיא״. זײער אוחפגאיבע איז נעזוען א םן־ איייבטער, און דערפאר נעאונסענער, איידער די אויםנאבע םון די רעװאאוצ־אנערן, װאם זײערע גאסורן זעגען קאספאיצירסע, אימ־ פואסי׳װע, רעפאעקםיװע, — פראבאעמאטישע נשםות, — נישמ ט־פן, נאר *ראנמעגטן. די ראאן םון די ״באנדיטן״ האבן בא־ דאו־םט זײן סער גשמױתדיקער — און זײ זענען עס נעװען. רי ה. לײװיישם ״קײםך׳ ם׳איז נעװען א טעאטער־ױם־טוב װי זעאסן װען. ייום״טוב אויף דער ביגע, ױם־טוב אין פובא־קום. ם׳האט נעטאבט אן אײג־ דדוק, װי א ט־ן קאנקודם: דע־ דיכמעך, דער טארער, דע׳ד טאנץ, די סח־ק, דעד שו־שפ-אער — ד■ דעזש־. אן אײדעקע קאנקורענץ פון אאע קעגן אאע — און פ*־ אאץ. און א־בער אאץ — די רע־ זשי. הגם ט־ר האבן כטעט דעם רעזשיסער :־שט :עזען און נישט נעשפירס. ד• וױיך־צארטע נאטור פון ב. וזעוזװוערױססי ױײםט נ־שט פון קײן אײזעדנער דיםציפאין. זי האס גאד אזוי ציו זאנן פאחטײאט די סק־צן. נענעבן אגצוחעדענ־שן, דמזים. דאם איבזזר־־ קע, קינדעראעך, נעהעדט שױן צו אײך אאײן. ם׳איז דאך אין ״הב־מה״ ד• תקופה פון ״אינעוױיניקםטעד .־עזש•". און שוין דאס דד־טע מאא זעאבסט־ידעזש•. און יעדעיסמאא פדויב״דט אן אנ־ דעדעד זײנע כחות. קודם איז עס געװען פרידאאגד, דאן װינ־אר— איצט סשעטעדינםקי. בײ אזא אינעדאעכער רעזשי קאן נישם זײן קיין דײד װענן אן אבםאאוטן אײנהײטאעבן װיאן און דודכזעצוגנ פון װיאן דודך דעם •עדעםמאא־קן חס־ ־ דעזש־םעיר. נעוױס, די הויכע טעאטעד־קואטחר םון די ״הבימה״־ק־נםטאער און זײעד א- נעדלעכע קינסטאער״בע ד־םציפאין און דעאיג־אדטעט א־ז א סך בײה־אפיק אין דעם פדאצעם םון א פרײװיאיקן ז־ך אונטערװארפן פון ״נאײבע״ צװישן זיך איונטער אײנעם פון ״זײ׳/ אבער װענן א שקאאפ־שן אויספאלנן דער דעזשי קאן שוין רײן פםיכאאאגיש קײן רײד נישמ זײן, הגם אאניש װאאט עס נעװען םארשטענדאעך און צומאא נויטיק. אבע־ ם׳אױ נוט אמאא צו מאכן אן הפםקה א־ן דעם שטרעגנן קאטעכ־זם. נעבן א נרעםערע צ• קאענערע פרײ־ הײט ־י אקטיארן, זײ זאאן אאײן פ־ובירן מאכן אײגענע שדיט אויף אײנע׳נע פאדאגטװאדט־נ;. ד• ־עזשי איז וױיט נע׳װען דערפון זײ די או״םנאבן צו ״צעקײען״. זאאן זײ זיך אאײן ברעכן צ■ שא״־םן די צ״נער. יהאט מען נענומען דאם שטיק װי עם נײס און שט״ט. און א־ך האב נישט נענונ װערטער פון דאנקבארקייט, װאם מ׳האט דאםסאא זיך נישמ פאדמאםמן צו ״קאדענירן״ דעם אויטאי־, אדיינאײנן אײװיקן טיט זיינע ״קײטן״ א־ן דעם ״םוױם״־ בעטא פון דעד כאומרשטער סצענישעד נויטװענד־ק״ט. טשעסע־ ר״נםקי איז געװען דאשית כא טרײ דעם טעקסט ביז גאר. אפנעהיט דעים א־נחאאט, יעדן געדאנק און װאדט. זיך און ד• שפיאע־ נישט געמאבט אײבמ די ארבעט רורך אױםשנ״דן אדער צושניידן דעס טעקםמ. ראםםאא נישט אונטעדנעװארפן די ״איטעדאטו׳ר״ איונטעד די נעזעצן פון ״מעאטדאאיק׳/ נאד דעם נאנצן טעאטער־אפאהאט :עשטעאט א־ן דינםט פון דער אידײ. אײגנעשפאנט דעקאראצ־עם און שפ״א, טאנץ און מוזיק א־ן דעם דײט־ און סרױמף־װאנן םון דעד דיכטוננ, פון דעם דיבטער. דעד אקטיאר דארף זײן רער אוים־ דריקעד און פאדקערפערעד פון דער אירײ — קואטו׳ר־סרענער. ד• טדײשאפט פון דעד דעזש• צום ד־בטע׳־ און זײן װערק װעט דעד ד־בטער װ״םן װי אפצושאצן. ד• רעזש• איז נעװען סקיצנהאפט. און גוט אזױ. האט דער שױשפ־אעד ־ע־שפ־ידט פרײהײט און אחרױת — און גוט אזזי. איז ער אויף ז־ך אאיין :עװען צום דוב אננעװיזן —. האבן ז״ נעמ־זט באוױיזן, װיפיא זײ קאגען צוזאמען. און ־עדער אײנער פאר זיך. האבן זײ באװיזן, אז ז״ קאנען א םך, נאר א ם־ ער האט זיך נישט נעקאנט שט־צן וױ אין ד• ״מאנזמעגטאאע אנ־ סאסבא־שמ־ק״ אײנער אױף דעם אנדע׳רן. פארשט״מ זיך, אז ם׳זענען נעװען םדרנות. אבער די מדרנות דענען;עװען נ־שט אזו• אפהענגיק פון דעם שו־שפיאער, וױ פון דעם בוי פון הראכיע און םון דעם װיאן פון דער יעזשי צו באייבן םרײ דעם טעקסמ. םיר האבן זיך נאך נ־שט צונעײי״נט אדעד אפשי נאר אפנעוױינט, אז א דראםע פון פינף אקטן האט איר הױכפו׳נקט אין .דעם ד־־םן און א דראסע פון דריי אקטן אין דעם צוױיטן. שפאנוננ נײט אין דעי פאדם פון א האאב־קדייז. דער עדשטעד אקט איז דעד א־ויפנאנכ. דער דדיסער דער אראפנאננ. דער צײײטער — דעד ״.}פ־ץ־באר:. בפרט, אז אויך אויט דעם אינ־ האאט איז רער צװײטער אקט געװען רײך באשאנקען און פרי־