Literarishe bleter · 1932-01-15 · 3 (15.1.1932) · p. Seite 43

עקב פעסע?/עי?*יז)דק פאחזאס איז דער אנםאמבל-הונסט-טעאטער גדפאל־־ו? ״דער נעטיזנצערטער עוג״ (רעזסי: סניענאװ־מעסטא). :ישט נע־ הוסמ או־ף נעװיםע דעפעתטן, ה$ט די עננאיסע און יידי׳עע עיעסע (א חוץ רער ״אנארכיםטיס״־געםאטער ״םרייע ארבעטער״סטיםע״) אויסערגעװיינלעך ענסוזיאםמיש זיך אפנעץ־וםן אויױ דעד םארשטע־ אוננ. די צאא באזוכער איז שטארס נעװאסםן — אבעד נישט דער ערך נרעסער איז נעװאסםן רי ריוצאה איבער דער חכנסה. דא איז כדאי צו דערםאנען אײניסע ציםערן: אבאנעגטן אצײן האבן אײננעצאאט איבער ()300 דאאאר. די רוחכשניטאעבע אײנאםע האט באטראםן א־ום 2000 דא4א־ א װאך, בעת דער גרעסטער ײדישער אפעדעטן־טעאטעד אין שטאט האט אםט :עשפיאט םאד הוים 1.200 דאאאד די װאך. (זײן איצטיסן בצםצומר־סן יזיום ציט דער אםע־עטן־ און םעאאדראםע־טעאטעד הו־פטזעכאעך םון בענע־ פ־ס־םארשטעאונגען םאר פארשיידעגע חכרות און ארנאגיזאציעם, בעת דער בעםע־ער טעאטעד, אננעװיזן אויח דער סנאפער צאא הוי׳טורעאע ארגאניזאצ־עס, סוז ם׳רוב ז־ך האאטן אויף ״םרײװיאי־ סע באזוכער״). וױיטער: ד• א־בער 2000 דא־אר דעםיציט זענען נעדעסט נעװארן א־ן דער םארם םון אן האװאה — טײאװײז פון צװ״ ײד־שע טעאטער־םעצענאטן, און דער רעשט םון אײניסע ״פארםענאעכע״ שו־שפ־אער םון דער נרו&ע. אבעד ״ בעת הײנער םון רי שוישפיאער (18 א־ן צאא) האט םאר ד־ צװעאף װאכן צו־ גרײטוננ־ און שפיא־צ־יט נישט נעצוינן הײן אײן נראשן;אזשע, האבן ד־ בינע־ארבעטער (8 אין צאא) אװעסנענומען באויז םאד ד־ םיגױ װאכן שפיא־צייט א־בעד 3.000 דאאאר. — װאם ם״גט נאנצע 44 פראצענמ פון דער א־ינאטע. האט זיך ארו־סנעװ־זן די;ויטװענדיהײמ, אז — כד־ דעד טעאטער זאא סאנעז ם־רן ד־ אדבעמ — סוזן ארט באםײריענזט, נישט באויז רי שוייעפיאער, אײננײן אויױ האאפעראטױוע יסודות. און דאס איז נעותן סעגן די ״פרינצ־פן״ םון דער בינע־ארבעסער־ ־וניע. אאע םארהאגדאונגען אין דער ר־כטוננ זענען םון דער ״סטײדזשהענט־ױניאן״ ריסזיכטאאז צודיסגעװיזן נעװארן. א טײא םון דעד פ־עטע האט זיך נעשטעאמ אויף רער זײט םון די שו־שפיאער. אבער א־ן דער זעאבער צייט איז אין אט דער סרי־ טישער אאנע די פרעםע ארוים מיט ״טענות״: — די ״מארנן־ םרײהײט״ האט באאד סון אנהויב זיך אוועסנעשטעאט סו־ינעריש: ״דער נואם״ איז באצײכנט נעווארן אאס ״א שטיס סאנטררעזוא־ אוציע״ (הגם צואיב באצאאטע אנאנסן װערט אונטערן שאייעדא םון באדיטטן ״שטערגדא״ רעסאמענדירט דעד ערנםטער שונד םון די סאמערצ־עאע מעאטעדם), און בעת מען האט דעם ״נעפאגצערטן צוג״ איננאנצן איננארירט, האט מען מיט א מח־הדיסער זעאבסט־ צוסרידנס״ט אויםן פראמינעגטםטן אדט צעפױסט רי נאטיץ װעגן ״דער אנסאםבא סונםט־טעאטער — נעפאאצט״. אין ״טאנ״, װידער, װעאכער האמ די נאנצע צײט םיסי אוים־ ריכטיסער װארעמסײט נעשטיצט די נײע נרוסע, האט ב. צ. נאאד־ בערג זיך אנגעכאפט אן א פרױואנוך (מוזװװז מיט אײניסע מיט־ גאידער םון אנםאמבא און אננעסאאנט די גאנצע נרופע — אמאי םען װאגט צו באהויפטן, אז ם׳איז דוחס אין גוטע ײדישע פיעסעם. אן שום יעדער באצױננ צום נאנצן עסס ״סונםט־טעאטער״ איז נעװען דעי ״סארנן־זשורנאא״: נישט באסוםענדיס סײן בא־ צאאטע אנאנםן (אויטן םאראאנג םון דער )זסט־ארן־ױניע צואיב א פאך־סכסוך), האמ דער ״מארנן־זשורנאא״ מיט סײן א״ן ױארט נ־שט דערםאנט בײדע אויםירוננען (יא, יא, אזוי םידט זיך בײ או־נז — ײי אוטעטום הפנים...) — און ערשט אין סריטישםטן םא־ םענט, װען די בינע־ארבעטער האבן נעהאאטן אין דעדשטיסן די .נאנצע אונטערגעםוננ, איז ד״ר א. םוסדוני (ם־טן זעאבן אײפער װי אין די צײטן םון דער ה־דשב־ין־סרופע) ארוים םיט אן אטאסע און איננאנצן אפגעזאנט דאס אעבן דעם ױננן טעאטעד. נאך דעסזעאבן טאג האט דער ״ײדישער אנסאטבא סונסט־ טעאטער״ באשאאםן ז״ן איסוױדאציע. שטײט איצט וױדער דאס יידישע אםעריסע אן א בעסערן ײרישן טעאטער. איז םאראן װעאכע האסנונג םאר דער צוסונפט* דעד אטעריהאגער (ײדישער און עננאישער) טעאטער איז בײ זײן נאנצער סאדערנער אגםײיסאגננ דאך פארבאיבן א ״םטאר״- טעאטער. דאס באציט זיד אםיאו אגיף אזא ערנסטער אינססיטוציע םיט אן אטתױזינסטאערישן םארנעם, װי די ״טעאטער־ניאד״ און אויך אויף איװא אא נאאי׳ענם ״סיװיס רעפארטאר־־טעאסער״. די נײ־נענרינרעמע ״נרגפ טעאטער־סאספאגי״ ( רפרװײר םובסידירט םון רער ״טעאטער־ניאד״) האט דערוױיא אין אידע צװײ אויפי־ רוננען זיך אויסנעהיט םון אט דעם םכשוא, — װעמ אבער םסתמא האבן סצור־יפים. נישט אנדערש אויך האט נעסאגט זיך םארמירן דאם טעאטער אגיף דער ײד־שער נאם, ײעאכע איז םארט נאר א מינ־אטור־שפ־נא םון נ־ויסן אטעריסאנער אעבן. ם׳איז דערום סאאר נעװען, אז ײען םאר־ם שװארץ איז אװעס אויף דער עגגאישע־ ״בראדװײ״, װעמ גישמ אזוי אײכט זײן אגצו־ נײן סיט דער אאנג־יאריסער אינסטיטוציע סון א ײדישן סונסם־ מעאטער. באזוגדערם אין א יאר םון שארםססן מעאטער־סריזיס בכאא. בפרט אבער םארן ײד־שן בעסערן טעאטער, ײעאכן עס סוסט אויס צו סעםםן אויף א טאפאטן םארטײדיסוננם־פראנצצ רי דעפרע־ ס־ע בײם םיסאהאאס און ארבעסאאזיסײט םון אינטעאיגענטערן ארבעטער סון אײן זײט, םון דער צװײטער זײמ װידער די שפארעזר ד״הײט םון טעאטער־ני״עד בכאא, װעאכער סאויבט אפ די ״סוס־ סעסן״ םיט אן אא׳ףטער פארכאפנדיסער ״אריענטאציע״ צו בראדװײ (שװארץ אאײן האט מיט זײן אװעהנײן ״פארעננאישט״ א װאםער צען פראצעגס םון פעסערן ײדישן טעאסער־גײער...). און דאך האט אט די נײע נרופע ״ײדישער אנסאטבא סונםט־ טעאסער״ — טיט איכטיסע האםנונגען און סםתםא אױםריכטיסער כװנה — געײאנט צו ארגאגיזידן זיך אין א סינסטאערישן סאא־ פעראטיװ, װאם זאא זײן אימשסאגד אויםצובויען אזא װיכטיסע טעאטער־אינםטיטוציע. די איניציאסארם, א גרופע עאטערע און ױנגערע שוישפיאער, אאע דערםארענע אין דינסט ארום בעםערן ײדישן טעאסער, האבן זיך נעשטעאט אײן אויפנאבע: אן שום פ־יװאטע, געשעםטאעכע פנױת העאםן דערהאאטן דעם אײנציסן בעםערן ײדישן טעאטער אין אטעדיסע. צו דעם צװעס האט מען נעזאאט אויםסאײבן דעם בעסטן ײדישן און װעאטהרעפערטואר, אײנאאדן גוטע דעזשיסערן, טעאטער־סאאער, מוזיסער — אאץ דער־ הויבענע פאעגער, װאם האבן נאר נעװארט רעאא״זירט צו װערן. אבעד ״רעאאיזידן״ מײגט אין אטעריסע: פױאוםך. *ון דא האבן זיך אננעהויבן די ערשםע שװעריסײטן: סאמיטעטן (םון אנםאמבא־טיטנאידער און טעאטער־אנהעגנער) האבן זיך א אאז געטון איבער נױ־יארה און אהוםיסע זוטער־פאעצער — מען האט צוזאמעננעבראכט א םומע (אין םארם םון אבאנאטעגטן און מע־ צעגאטן־טתגות), נענונ אויף צו םאראדדויםן א טעאטער און בא־ צאאן די ערשסע הוצאות. אין אײן סאי״ניסײט האט טען םארנעסן: רעפוזרפואר. אין אײאעניש דודכנעבאעטערט א צענדאיס פיעםעם, האט םען זיך אפנעשטעאט אויף אײװיסם ״גואם״ און נענוטען (אין אײאע־ ניש) דעפעטירן (אונטעד ענאן ברעכערם רעזשי). און דאך האט די צונרײנצגגם־אדבעט נעװיזן האםערדיסע רעזואטאטן: די צאא אבאנענטן האט זיך םארנרעםערט, רי איטפראװיזירטע ״סאנצערטן״ (טוזיסאאיש־ײאסאאישע אװנטן) האבן נעצוינן פואע היחער. איז נעױאסםן די אויסזיבט און דער כצט םון דער נרופע. אגרערש אבער זעגען נעװען רי רעזואטאטן םון רי פארשסע־ אוננען. ״דער נואם״ (די שװאכםטע םון אײװיסס םארשײדענע װערםיעם) האט נישט געהאט דעם פואם סאר טאםךבאזוכער. דער אנםאמבא, גישט דערצוינן אויף באאנסן םערז־ריטם, אונםער א רעזשיסער, װעאכער באהערשט גישט די שפראך, איז רערדריסמ נעײארן אונסעד םטושטשדיסײט, און ס׳איז ארויסנעהוםען א ״גוס־ נעםי״נטע״, אבער באוטאאזע פארשטעאוננ. דעם עואטם נעטיטער חאבן גענומען זיך אפסיאן, דער דעםיציט איז געװאססן — דער אגםאטבא איז נעװארן נערװעזער. חאט סען (װידער אין אײאעניש) װװעקנעשסעאט אױואנאװם