Literarishe bleter · 1932-01-15 · 3 (15.1.1932) · p. Seite 42

ריסינורליריעוע ברעסיזר ןץמ. 3 ו02^ זיים 42 ¥ סון דעד טאנישער םעטדיס״. אינטערעסאנט, אז אױן־ אין דער זאםלוננ געםינעז זיך צוזאמעז מיט איבערדיכטוננען םון היינע, יערמאגטאװ, פון איעיקע תםיילוח און זמירות — אויך א •אר םאבלען תרילאװס. אין מאנכע םון זיעע אידער און סו&אעטן װײזס ער ארוים אן עכטן דיכטער־טעטפעראמענט, א תורצת״ט און אויט־ ־יסלעכיןײט םון םטיל ארן אויך אן אדער פון א םאמירײמר. אין דעם ערשטן פעריאד פון דעם נאלרפאדעגיטן טעאטער האט ער אויך פאדםאםט א רײ טעאטער־שטײז, און אײנם פון זײ, ״רשי״, זאל האבן נעהאט גר,וים דערפאלנ (זע ז. זילבעדצװײנם ״טעאטער־לעקםיסאן״, ז׳ 16). צום סוף פון זײן הסדמה צו די ״משאי מוסר״ דריקט סאצע־ :ערענבאנען אוים די האפעכונג, אז עד א״ז בלזיז דער ערשטער, אבער נישט דער לעצטער. זײן האםענוננ איז מסוים נעווארן. אמח, עס האט זיך אים נישט אײננענעבן צו פארװידקאעבן זײן פלאן װענן איבערזעצן גאנע ק־יאאוו אויף ײדיש. אבער גאר אין א סורצער צײט נאך דעד דערשײנוננ פון זײן ביכא ײד־שע פאבאען, הײבט זיך אן א ׳נ״ער אויפבא• פון דעד ײדישער איטעראסור מיטן ״סוא מבשר״, מיט מענדעאע םוכר םפרים, םיט אינעצסין, מיט אברהם;אארפאדענען א• א. װ. א. א. װ. זאא זשע אויך דער שוין איננאנצן פא׳־געםענעד :אמען פון ש. קאצענעאענבאנען דערמאנט װערן, ווען מ׳רעדט װענן די ערשטע נדינדער פון דער נייעד ײדישער איטעראטור. ער האט עם נעװיס פארדינט םײ םיט זײן באצױננ צו ףעד אעפעדיקעד שפראך פון פאאס, םײ מיט זײן ארבעט נופא! פ. ם. אין דעם ערשמן-טײא פון דעם ארטיסא אין די ״איט. באעטער״;ומ׳ 2, זענען ארײננעפאאן אײניקע נדײזן. סודם זענען רורכגעאאזט ד• נעמען פון א. פעטשעניק, װעסען די ײװא־ביבאיאטעס חאט צו פארדאנקען דעם יקר־המציאותדיקן עקזעספאאר םון אעםינם םשאי־ א־בערזעצונג, און פון אברהם זיײנפעאד, װעאכער האט סנדב געװען דער ״ײא־ביבאיאטעק דעם אײנציקן באקאגטן עקז. פון חײסא הורװיצעם ײדישן קאאוסבום־בוך ״צםנת פענח״. דער אויטאר םון דער ערשטער ײדישער קריאאוראיבערזעצוננ (נישט רעכענענריק טדדכי סוכאסטאװער) הײסט ׳נישט קאצענעאבאנן, נאד קאצענעאענ־ באנען. װען דו, טיין פרײנד, דיע זאכען פײנע, װיאסט שטעאען אף מבינות דײנע, זאאסט דו אוםזיסט דיך ניט בעזינען, חסרונות נאר דאדט צו געפינען; דען פריהער מוז מען גוט פא<־שטײן, װאם דארט איז נומ און פײן און שײן, און;אך דעם דארף זײן גוט בעסאעדט; צו װיסען זײעיר הויכען װערטה. (״דעד אדאעד און דיע ־וןי׳) אויך אײטעראעך שטײט ד• אויםנאבע אויף אן אוםדערגרייכ־ אעכ׳ער ה״ך פאר יענעד צייט. דאם פאפ־ד איז קאאר, די אותױת סדוכעות דײטאעך, ד• אדטאנראפ־ע מער־װײניסע־ דורפנעסדאכט און אײנהײטאעך, די מאדעדנע פונקטאציע — ערשט פון אים אײנ־ געפידט. דער או־םאײג איז גאר :אעגט צו דער םאדערנער אדטאנראפיע אונוערער, הגם :אך נישט פרײ פון דײטשסזןריזמען, אבער זײע־ װ״ט םון דער אומבאהארפענער באאטישער ארטאנראפ־ע פון די ײדישע ביכאעך פון זײן צײט. אן אמתער פיאנע׳ר אין דער ײדי־ שער איטעראטור! װעד זשע א־ז דער דאז־סער ב־זאהעד אוטבאקאנטער פ־אנער פון דער ײדישער פע־זנקונםט? איך װיא אננעמען, אז דאם א־ז דער דעאב׳עד קאצעגעאבאגיען, װאם איז מיט א 25 יאר שפעטער אויפ־ :עס־עטן מיט א צײײסן ביכא, שוין דאםמאא אן אריגינעאן ״ױדישע מעאאדיען אדער פאאקם איעדעד״ (װיאנע 1887, ז״ז 86+11; א־- בערת־וק א״ט ״איעדער־זאםאוננ — אויסנעװײאטע איעדער אונד טהעאסער־שטיקע״, וױאנע 1914). אויך װענן דעם אעצסן ש״י קאצענעאבאנען (רש״־) (זע אעססיקאן חנ) האב איך אײדער נישט נעקענט אויםגעםינען סײן גענויע ביאגראפישע פרטיס, הנם אויך ע־ האט זיכער פארדינמ אויף א גרעםערער אויפמעדקזאמסײט םון זײנע בני הדור פאר זײנע אידעד, װעאכע זענען נעײעי א נרויסע דערנדײכרננ, בפדט מצד זײער פא־ם. ״און באמת — װעא איך ציטירן זיך אאײן — צײבענען זיך ק׳ם אידער או־ם מ־ט א :אנץ רעגאמעםיקן פערזנבוי, א נא־ זעאטענע מעאה בײ די ייד־שע דיבטע־ פון יענער צ־יט, אײדער פרוג האט נאך אננעהויבן צו שרײבז ײדישע אידער אויט די ככאים ר ח 7 ר,. ק א ד / / ע ש ע ס ' ■0 7 א שטרב איןחשררכדיקן װיכקל האבן זײ נעםיטעדט דכורהס באאע אויגן טיט שטיאער, מיט צערטאעכער איבע, ביז ם׳האט זײ נישט פארציקט דער פריער ביךהשסשוח, ײאם האט געאויעדט אזוייפן ראנד פון חשװנדיסן טאנ. און אז עם פאענמ אין אאנגע און אין טונקעאע געכט דער קא״נער נאפסאאםפ מיט א בינטא שטו־אאן א׳ויםקערן דעם אומעט פון דער שטוב, פאעגט דבו׳רה שרײבן טיט איר געאער, אויםנעדארטער האנט א״בעםברױו פאר ײנגע טײדאעך פונם רארף. און אירע מחשבות זענען נענאגנען ׳דעם װײסן םוד אנטקעגן מיטן װעג, װאם אח געאאםן װי א נראעד װאאף צײישן פעאדער נאקעסע א׳ון ברוינע און האבן זיך אומנעקערס ראן פ׳ון דער שװעא צו א פרעטדן נאיק צו איר אײנענער אוםעטיקער נאכס, װאס קוטט װ• שטענדיק שװער און אאנג און שאאםאאז און רעדט — און רעדט צו איר מיט װערטער קאאטע םונם װאיעגדיסן זוינט דודך די אעכער סון דער אאנמר שםוב. צײישן םעארער נאקעטע און ברויגע איז דער װענ געאאפן, װי א װאאף םיט אויסנעשאאנקטן אײב און נעכאעפמשעט םיט זײן שמאלער צוננ דאם באוט צעגאםענע םון אםיענדיקער זון, װאם ׳האט נעװיזאזשעט אויף רענן און שטורם. און םינעף שמאאע, קאײנע בײטאעך, װי דארע םינגער פון א בעסאערישע׳ר האנט האבן ארומגענומען שטארקעד ױנהם שטיבא, כדי ם׳זאא נישט אנטאויפן מיטן װיגט. עס איז בײם פענצטער פון איר טאטנס שסוב :עאענן ױנהם באאגרע טאכטער דבודה, באהאאטן אין די נרויסע, אומעטיקע אוינן האם גאנצע דורשטיק־אומרויקע אעבן, װאס איז פון אי.־ע צװײ;עאײמטע, ײגנע פים אגטראפ/. דודך דעם וואאד, דעם שיטערן און אויםנעקראכענעם זענען צוגעקוםען גענטער צו איר פענצטער די קאײנע נאסעסע בערנאעך, װי ברויגע סארנעם אין דער צײט םון הונגער