Literarishe bleter · 1932-01-15 · 3 (15.1.1932) · p. Seite 40

ליסיערארישט בלעמער ג\מ. ג ן1402 יײט 40 זײן סצע;ײזזער ארבעט: אין רי צאקרײכע דעק^ראצ־ע׳פראייעקס; די •:אוערע עאםע סון ײדישן;*קטיאר אויף די בר״טע בלוסיסע שקיאכן סון דעטאקטיקן רוםקאנד. םוף 1920 — צוריק אין בוילן. און האקב־נעסאקס די פעסרעך און!*רויםנעצאזט זיך אויף דער *חזזויינץ. אין מאי 1921 — װארשע ״צענטדאל״־סעאמעד, דעד נײער עטאם אין זינמונט טורקאװם ׳עאפן. ד• ערשטע צי״ט װערן דורכנעװארםן א גאנצע דײ פ־עסן פון דעם אלטן רעפערטואר. דאם טעאטער ארבעט זיך ערשט אײן,;אר־װאם אריבער פון דער אפערעטע צו א דראםע,;־שטא;אך קײן קרעדיט בײם בעםערן עולם און פרעם׳ג ביז דעם 16 או־גוסט — א היסטןורישע דאטע פאר ז. ט. — ז״ן ערשטע נרויםע או-פםירונג אין װארשע: מאקײ&רס ״קארנער״. און םון דאן א; ר• נרויםע קײט פון זײנע ־צ״םטונגען אין װאר׳עע. (״ליבע א?ס דאקטאר״, ״שמינליץ״, ״רעװיזאר״, ״םאטקע ננב״). צװײ יאד ארבעט א•; ״צעכטראל״־טעאטער (טיט א קקײנעם א-בערײס, װען ז. ט. איז צוזאםען םיס א־דא קאמינםקא אױםנע־ טרעטן א-ן דער ״וױצנער טדיופע״) — דאן: ארגאניזידט אין ױילנע רעם קערן פון ״וױקמ״. א־ן יאר 1923 — צור־ק אין װארשע א•; ״צענט־אר׳,: ״7;עהא״ענע״, ״םערקערע״, ״ױנד־קער הער טיםו״ א. א. װ. — ב־ז טא• 1924. א•; דער צ־יט םאכט אױך ז. ט. רעם עי־שטן ײד־שן פײצם ״תקיעת כף״. פון םאי ביז םע&טעסבעד —;רױםע־ טורנע פון ״וױקט״ איבע־ פױקן. אן אמתער טרױטף־ צונ. וױנטער 25—1924 — אן ערשטקקאם־קער דדאטאט״ש טעא־ טער א-ן װיקכע. ױנטונט טורקאנו טאכט א רײ גדאנדיעזע אױפ־ פ־רזננען. 26—1925 — טודנע א־בער פױקן ם-ט קאםעראקע פ־עס;. 27—1926 — ״װיקט״ אין ״קאנדנםק־״־טעאטער: ״קא תחםוד״, ״װעקף״ א. א. װ. זומער 1927 — צװײטער םורנע פון ״וױקט״ איביער דער פױקישעד פראװינץ. 28—1927 — טורנע פון ״װיקט״ א-כער רומעניען. נרעסטע אנערקענוננ פון דער רומע־ נ-שער און דײטשישער פיעסע. 29—1928 — וױדער א װיקט־ טורנע א־בעד פיײקן. ז. ט. װערט טיד. גײסט-ק טיד. ער טוז האבן אן אפרו, רער־ פר-שונג. וױנטער 30—1929 פאדט ער קײן בערקין אויף םיקם־ סטוד־ען. ארבעט אלם רעזשי־אםיםטענט אין ״אוםא״ און בײם באריםטן דוםישן רעזשיסער סטריזשעװסק•. זומער 1930 — װידער א טורנע א־בער פויקן. סוף יאר — נאסטשפיקן אין קעס־ קאנד. פד־איננ 1931 — א פדוװ םון שאפן א דד־אטאט־ש טעאטע־ דו,־ך אידא קאט־נםקא אין װארשעװעד ״קאםינסקי״־סעאסער. טודקאװס או־פפידדננען ״הױז פון פארברעכער״, ״אנקק םאזעם״. ב*זן םוף 1931 — דערפאקנדײכע נאסטשםיקן אין בעקניע און פ־אנקרייך. נײע קענדער פון יידישן ישוב, פון יידישן מאםן־ישוב. ענטוױאסט־שער קבקת־פנים. אקטע פר-ינט — ידער פויקיש־ײדישעד עוקם. נײע — פון נאר דע־ װעקט. א טריט אין ״אײראפע״. װענן פ־רן ודיטעד. נע־ונרעװען איז דער קעבנס־װענ סון ײדישן אקטיאד... רערװײק — צור״ק אין דער הײם. 15 יאד. א ױם־סוב םאר פרײנמ, א ייד״שעד טעאטער־ױם־טוב. 15 •אר פראדוקטייות, שעפע־ ד־שע. א בדכה פאר ז״ער סרעגער. אזן דעדנאך? — א•; װארשע א־ז קאקט. דערזױיק זיך אנ־ װאנדערן אױף דער פו־קישער פראװינץ. און;אך שפעטער? — ד• װעקט איז אזוי נרויס! אזויםיק קאמונ־קאציע־סיטקען: באנען, שיפן, אעידאפקאנען. װער וױיס, װז זײ װעקן אים נאך אינניכן פידן? צראדכזעדע חשדבע שריםטשטעלעד טעאטד־טדרפן ארן אדטיסטן! אקע אונזערע חשובע שריפטשטעקער, טעאטער־וטרופעם און ארטיסטן, וועקכע ר,אבן בדעה צו באזוכן אונזער שטאנ^ ודערן גע־ בעטן זיך פריער מיט איונז צז פארשטענדיקן. ם■•׳,־ װיקן זיך באמיען :ואראקיש און מאטעריעא זײ מיטצוהעקםן.?ולגװר־גזװזזלבואףוז א. 1. פז\ טולװז א#ו אי\ םגורי (נאקיציען) .48 .זא .21פסק 1גז*װ^2ת\81 ,נ^ז81 און אין די חעז־קעכע ביגע־םאסקעס, װאס זינםונט טורקאװ האט געשאםן דורך די 15 יאד פון זײן טעאטער־ארבעט. דאס יאר 1913 איז יאם 'אר םון דעצ־דידן זיך: א־נאגנצן זיך וױדםען דער ארבעט אין רי־אטאס־שער שוק (פריער אין דער רענ־רוננ־שוק, ראן אין רער יפוק פון הד־ניעװיעצקא, אונטעיר דעד ק״טוננ פון א. זעלײעדאזױטש). ד• שוק ענדיקט ער אין יאר 1915 (מ־ט אן או־סצײכענונג). םוף ■אר װערט ער אננאזש״רט אין ײארשעװער פױק־שן זזב־יג״ אונטע־ דער קײ־ טוננ פון <ע טאסארק־עוױטשן. װעי־מ פון דער קײטוכנ פון טעאטער ארױסגערוקט אלס או־פנײענדיקער שטערן און פון דער ארום־קײט ב־טער באקעמפט — אקם ייד. רי שנאה צו ױין ײד״סק״ם פאד־ ם־אוסס איפ רי ארבעט אין טעאטעד און ער װא־פס ד• פו־ק־שע בינע. פאר דעס דעמאלט־קן ײדיש•; מעאטער א־ז ער א פדעמדער טױס־ דאך במעט א א״ז ס מ־ 1. 1 ,אינמעײגענט״ ערעכיענט פו־עז ז כוען ױך אלײן ־. מו וען פא־ א י־ד־יען אקט*#׳ז גיעו אי־ט־ד ױכקעי״ע״. ״*רטיטצ־״ע ו אן א חײם. 1 *עו־ן נר האט ױך אננעהױב *עע?־בךאב; ־בעט נויט ייר א־ זײן צמחה שפילט ער אין •אר א־ן 1914 י פריער.;א׳ך •אר א צװײ ײד־יטע רײלעטאגטך דאן ״חה־םח׳/ העברע־־עער ער װאר־עע׳װ פארשטעלוננען פון א״נאקטעדס (מערסטנם א־בערנעזעצמ א־ן גע־ שר־בן דזרך א-ם אלײ;). װיעדט אז־ך ״צזגענוצט״ צו פארשמע־ קוננען אין פראפעם־אנעלע טעאסערם — אבעד דאם א־ז ״אויפן מאק״ (און ד• ״מאלן״ פרעגן נ־שט איבע־שטײנן די צ#זק פון 2—3). עם לעבט או־ך א קה־צע צ״ט א ד־אםאט־ש טעאטער א-ן ״עלױעום״ (אונטער דער ,־עזש• פון דוד העדמא;.), אבער עם האט נישט ק״ן אר־כת־יפ-ם. טוז פען אונטערשפ־לן נןזך א נעוױםע צײט א־ן א צװ״פקהאפטן רעפע־טואו, ב־ז ע־;ד־נדעט, ציוזאםען ם־ס ב. ניצבערנ, דן04 ״ארטיסטישע װױקעקע״ אין ״הזםיר״. טען שפ-קט א פ$ר חדשים — אײן און צװײאקטעדם — (זבער דאם טעאמערל האט נישט קײן קױפ. עם ר,ע<םט;ישט דער ק־ײז פרײנט, רי איבערבלײבענ־ש פון אכזאקיקן פ־ץ־קרײז אין ״הזמיר״, ראס טעאטע־ל גײמ אוים צ,יקיב דעור שקענטעד מאטע־יעלער לאגע. עס נעשעמ סוף 1916. עס װערט נאך נעשאפן אין ״עליזעום״ א פרוזו פון אסתר־ דחק און אברהפ־״צחק קאטינםקי צו שפ־קן ד־אםאמ־ש סעאסער, ער האקט קויס א חודש און דאן — יאנואר 1917 — הײבט זיך אן א נרויסער טורנע פון א טרופע ט־ט אסתר־רתל און א־רא קאכזינסקא אין דער שפיץ — און סיט ,־עם דאױקן טזרנע הײבמ זיך אן זינמונט טורקאװ פאקט־שע, אוטאונטינרבראבענע ארבעט א־ן ײדישן טעאטער. דאס נאנצע יאד 1917 און א העלםמ 1918 װאנרערט די טריופע ארופ איבער רער דעמאקמ־קער דײטשישער און עסטרײכי־ שער אקופאציע פון קאנגרעם־פוילן, שפיקנדיק א גרויםע צאק װערק פון ״דישן אזן א״ראפע־שן דראמען־רעפערטואר. אין םשך פון דער צײש טאקע פארנעטט זינםונט סוירקןנװ דעם אויב:(ון אין ־ער מרופע, דעדװערבנר־ק זיך אנערקענוננ פון די הס־יפ און פובקיקום. ױנ• ר.י19 האס ז. ט. חתונה מיט אידא קאטינםקא און דאן הויבט זיך אן די בשותפותדיקע ארבעט פון די ב־ידע קינסטלער. צװײטע העלפט 1918—19—20 — גרויםער טורנע איבער װאלין, אודיראינע, רוסלאנד, װײםרוסלאנד. סען שפילט טעאטער אפטםאל אונט׳ער; האגק סון קויק;; ם׳טרעםן פאלן, זוען מען א־ז ארנטער א פאר הערשאםטן אין משך םון אײן טא;; זײ מאכן דזרך דעם נאנצן נרויק פון טלחמה, בירנער־קרינ, אנארכ־ע אי1 פראגראםע;; הונגער, נישט־זיבע־קײט םיטן מא׳־נ:, דאס קעבן אין קאן — און םען שפ־לט טעאטער. אין דער צײט — א קורצער איבערײמ װערנד־ק פארװאנקט ק״ן כארקאװ, שפיקט טודקאװ א געוױםע צײט אין רוסישן טעאטער ב״ם באר־ממן דעזשיסער נלאנאקין. אבע־ אינניכן — אן א״נ־ קארונג פון םקוכה־טעאטער אין קיעװ, און — צוריק אויף דער יידישער בינ׳ג אין די װאנדערונגען װערט — אין ױקי 1919 — אין קיעװ;עבו־רן רות טיירקאװ און צוזאטען מיטן קינד שקעפט מען װ״מער