Literarishe bleter · 1932-01-15 · 3 (15.1.1932) · p. Seite 39

וייט 39 לױזוװ־אג בלט&יער ג\\ז. ג ר״רנ־עאםט אין זיינע םצעגייפע װעדק און אין ז״;ע ארסיסטי׳מע נע-םסארטן. אויב אין די סריערריסע יארן סון זיין ארכעט האטער געהאט טיטהערםער, ם־טישאםער אין דעם ״װיםט״ קארעקטױו, נ״ט ער דער נאן־ אר״ן און אױף איינענע סרייצעם סראנט ער ארוים די נאנצע קאססריצירטע םצענישע און אונטערנעמערישע אדבעט סון דעם טעאטעד. א װיכמיםער שותף צו ד■ *רע םצעגישע אויסטוען איז די טיכמיקע, טארענסםורע און קרוגע א־רא קאסינםקי. אויך אויף אירע צארטע, םרויאישע *רייצעם רינט די שװערע ראסט, אויך זי טראנמ טיט א װוגדערבארער עםשגות און נרויבן דעם שװערן קרייץ. אויסער אוטםענטשרעכע טי, אויםער צ״ט און ארבעט, ברעגגען זיי אויםן טזבח םון דעם טעאטער א<ץ, װאם זיי םאר־ םאנן, זיי פעקרען איבער םון זייער שטוב אין די משכנות־הייזער צירוננ, חםצים, טרבושים,■ טײערע אגדענק־ואכן, — אביער עם הערםמ נישס, ראם טעאטעד •װעדט צוזאמעעעבראכן. און װידער םוטט אן חםסםה. װאנרערוננען איבער רער פרא־ װינץ, גאםטשםירן. און םונםנײ כאײייזט זיך טודס$װ מיט זיין טיטשותף אין רעד אדבעט, טיט אידא קאמינםקי, און אינם םאר־ כאנגעגעם םעזאן פרװון זײ םונסניי און װידעראטןזר זיך צו שטערן אין דינםט םונם בעםערן יידישן טעאטער אין װארשע. אבער אין רעם ארגעמ״נעם ביטערן קריזיס און ב״ דער שװערעד אפאט־ע, װ$ם הערשט א׳־ום, און ביי רער נר״כגירטיק״ט צום יידישן טעאטעד טצד רע,־ שטאמ־םארװארטוננ און יידישעד נעזערשאםט, איז אוםטענרעך םארצודעצן די ארבעט. די ױביריי־פייעדונגען םונם פארדנסטםורן ארטיסט און רע־ זשיםער זיגמונט טורקאװ םארן אוים אין דער צײס, װען זיגסוגט טורקאװ טיט אידא קאמינםקי זעגען װאנדערעד־װאגרער םון ראנד צו נאנד, םון שטאט צו שטאט. זאכן די אויםריכטיקע ברכות םון זייערע םדיינט־םאדערער אין די ױביריי־טענ זיין םאד ז״ א דערמוטיקוננ. ראטיד האםן אניף בעםערע צייטן, װען ז־גמונט טורקאװ טיט אידא קאטינםקי זארן קאנען װידעראסאר םריי און אומנעשטעדט, טיט א נייעם אימפעט און נייעם םארנעם םארזעצן זייעד םצענישע ארבעט אין זייער ה״ם־שטאט װארשע, װו ז״ תאבן נישט איין םאיל באװיזן אזערכע מ״םטערהאםסע טעאטראיע ר״םטונגען. קער טשו״, ״שנתי צני־ און ״רעװיזאר״, װו ער האט זיך ארוים־ באװױון ארם ערשטקראםיקער אריגינערעד רעזשיםער און ארם אייננארטיקער, איטםעטםורער ארט־סט. אט די םארשטערונגען האבן דעם ױננן זיגמונט טודקאו.• נרייך אװעקנעשטעקט צװישן אונזערע בעםטע, ערנסטםטע טעאטער־ שאסער. און דערביי האבן סיר ארע נעםירט, אז דאם זענען ער׳שט די ערשטע םארמעםטוננען, אז עם דארםן און עם װערן קומען נאך װכטיקע, נרעסערע םצענישע װערק־װערטן, װערכע ער איז בכח צו שאםן. אבער די םאדשארטענע ראנע םונם יידישן טעאטער, די םפעציםישע באריגנוננע] םון אונזער טעאטעד־װערטר האבן אויך אט דעם טעטםעדאמענטםורן, ארבעטם־רוםטיקן זיגםונט טורקאװ נישט איין מאר מאמעדיער און גייסטיק געבראכן, און אזוי־ארגם איבערנעהאקט ז״ן וױיטערדיקן נאדמארן אנטײיקרונגם־נאנכ וױיר אויםער זיין שװעדע, אחרױתםורע, קאספריצירטע טעאמער־טעטי־ קייט ארם רעזשיםער און ארטיסט, האט ער נאך נעםוזט טראנן די א<ע םריכטן און פראנן םון א יידישן טעאטער־אונטערנעמע,־. נישט איין םאר איז ער נעםאלן אונטער אט דער שװערער ראםט, װעלכע האט א־ם מאטער-על איננאנצן צעשעדיקט. פארלידט ער דעם כח א\] מוט װייטער אנצוםידן םיטן סעסטעד. אבער עס ג״ט אװעק א קורצע צייט, און װידער באװייזט זיך זינםונט טורקאװ א באנ״םסערטער און אננעצונדענער, און פיט א םרישן איםפעט ט־עט עד װידעראמאר צו צו דעד םאיאנטװאדטלעכער ארבעט. און אט א ני״ער נרגור פון דעם אפנעשטאדבענעם ״װיקט״, און א נייער םצענישער פארטעסט סון ז. טורקאוװ ״דאם צענטע נעבאט״, ״װערף״, ,אין א גארח ראנד־, ״אוצר״. עם באױייזט זיך םאר אוגז א ניי־באנייטער זינםונט טורקאװ, אגן דאסםאר — טיט א ברייטערן פארנעם און טיט א גייעם אויםשװוננ. די ארעםע יירישע בינע־בחעטער םון דעם םאדחושכטן ״קאמינםקי״־טעאטער לענן םרוצים אויף, עס צעשטדארן זיך הערע, בגגטע םייערן פון נרויבן, סון האםגוננ ב״ אים און ביים בעסער] ״דישן טעאטער־ עזרם. פרעכטקע, ױם־טובדיקע, זיננענריקע םארשטערונגען, גע־ מאכט םון דער ברייטעד האנט, א שםע םון םאדבן און געשטארמ;. עםעקטםורע ספעקטאקרען, מאדערניזירטע יידישע שפיל, העראישע נעשטאלטן, םאלקסטיםרעכע נאױויטעט אגן פםיכאראנישע פאר־ טיםטקייט, — און איבער אין אלעסען זינטוגט טורקאװ, — רער איספורםױוער קינסטרער, װאם ברעגנט סיט זיך לעבן, צאפר און ס ו ד ס א _ו ו |צװ\ ל\ ױ\ריק\ ױבילײ פ\\ \ײ; וזע&ייןיױז א\יף רוור ייר. ביגוס נישט קיין נענויע ביאנראםיע: עסעם קרעפט זיך נישט צו דעם אימפורם־םורן, באטת־ױגנן זינסוגמ טודקאװ םינדערװיכטיקע םרטים. ם׳איז אן ענין אויף יארן ארום. איך ניב נאר א םאר־ צ״כענוגג םון אגטװיקרוננ־עטאפן, שטריכן צו א ביאנראםיע אין אויםערסטן־םאר. סצענישע נײגוננען קאן םען נעםיגען ב״ זיגסונט טורקאװן אויך אין די קינדער־יארן: װען עו־ האט ארוסגעשםר״זט אויף א דאך םון א הויכן הויז, כדי מענטשן זארן זיך אפשטעלן, קוקן, דאם ברוט זאר זיי געגריװערט װערן אין די אדערן; װען ער םרענט זיך אױםשסידן מיט םאדזשע און םטראשען אגרערע קינדער און נאך א םך א סך אזערכע םיסנים, אין ײערכע סען קאן געםינען, אויב טען װיר, אנזאנן םון א םצענישן שטעדן. מיר װערן זיך אבער אויף די םיסנים גישט אפשמערן, אויך נישט אויף רי םאר־ שטע<וגגען און דעק<אסאציעס — א<ס נימנאזיסט, נאר צוקוםען צו די םאקטישע ביגע־אנהויבן םון זינסונט טורקאוו. זואם איז יא כדאי צו םארצייכעגען: זינסונט טודקאװ האט געײארט װערן א מאלעד אגן סקורפטאר. נעװען אין דער װארשע־ װער צײסנער־שור (גרײכצ״טיק סיט רער דראסאטישער שזר), אדוסגעטראגן זיך מיט א םארבן־בדעט, פענזלעט רי״װנטן; םיט רײם, ניפם — םיט לאגנע האד און ױנגע מא<ערם םון יעגער צײט (ערב דעד װערט־םרחטה). שםודן םון יענער צײט םי<ן זיך אין צ ח ק ג ר ן ד ב ע ר נ / (( ' ל נ ע ז י ג ם ו נ ט עם איז שװער צ\ גרויבן — נישט־קעגענדיק זיגסונט טור־ קאײן נענטער, — א< דער סעגטש איז אלט םך־הכר 36 יאר (נע־ בוירן דעם 1396 67x1 — אין װארשע), און אז סך־הכר איז 16 יאר, װי ער איז אדײן אין ײדישן טעאטער. אזויםיר האט שוין דער סענטש צו םארשרײבן אויף זײן אקטױו. אן ערך 3.600 םא׳־־ שסעלוננען, 250 ,״אלן, קנאםע 60 אויםידונגען — א-ין דעם א היפשע צאל אזערכע, װאם האבן ארויםגערוםן א נרזיםן אפקלאננ. איז עם דען גישט א קאראםאלעד חשבון פאד 36 יאר רעבן און 15 יאר ביגע? הונדערסער סויזגטעד קיראסעטער רייזעם, טויזנטער שטעט און שטעטרעך, כםעט א<ע <ענדער םון ײדישן ישוב אין אייראפע (פוילן, ראטנםארבאגד, רוםעניען, רעטראגד, בע<ניע, םראגקרייך)— ראס זעגען אויך ציםערן אין דעם חשבון. פ״ן און צרות, יםורים און גויט, שראםראזע געכט און הוג־ געריקע טענ — דאם זענען זאכן, װאם םארגעםן זיך. באגי״סטעו־וגנ, אנעףקענוגנ, דאנק, ענטוזיאזם, ״ראדבער־ קרענץ״ (גישמ קיין צוםאל די געסגםים<עך), אפלאדיסמעגטן, — אױך דאם םא׳דקרינגט סיט דער צייט אבער דאם ארץ איז דאך שוין אזוי םיל םא< נעװען אין די 35 יאד, םון װערכע 16 זעגען ײדיש טעאטער!