Literarishe bleter · 1932-01-01 · 1 (1.1.1932) · p. Seite 14

(־400.) \ ריוזעראו־יפזס ברסוזװר ו\\י. ׳ק 14 זײט ד. ס ש $ ר 3 ' /?נ ע ד? י / ײדישיסטז ז<ןויסל־־אנד צו מיטו פניו דער ערשטעיר — שרײבט זארעצסי — ״האם םאריודטײיט די ׳ו׳עםאז־מע און זיך געשסעיט אויוי ח׳ איטוואסאײם צוד״, און ײנר צור״זער (ד. טסאמי) ״האט געדרוסט אין די *זױגערוםענע ״איסע־ ־ארישע בלעטער״ א :עסראלאג אין א שװארצן רעסא (ך, ם, ן, ץ)״ — עא כן: ״װאם הערט זיך םיט ידי טעטפן!״ — שרײט אוים א. זארעצסי ציו ציסײאסאײן מיט א םאטאם םון א :אך :ישמ אאסײניזירסן סרומען צדיס... (אנב, האב א־ך יזיך רחאוסין :ישט נעריכט, אז א. זאױעצסי זאצ סזמען אננעמען מײן אויבנדערמאכטן סאײןרםעאיעטאנישן ״:עיסראאאג״ איבער די ״אוםשורדיס דערמא- דעטע״ •׳.זלאם־אותיזות פאוז־ א ײירסאעבן רבנן סדיש...). בײטוםיר וײזסר 3.- אײנער א ד. :עדמאן, װאם מוסרט (איז ״שטעדן״ פוז 11־טן :אװ.) די ״דיש־םריאצעטאדישע שרײבער, הצסאי רי (םעםער, סוױט־ סא, םינטשעײםסי, אראאנד א. אנד.) ״אינסעדעסירן ז״ך נאר װײניס םיטן גודא םון זײער איינעסער שאםוגנ :אכדעם, װי זײ האבן בא־ קוסען זײער מאסעריעצע באצויסוכג״ — הויכט אן זײן שסרא,,'־ ארטיקר מיט רעד םאצגגדיסער ״םילאזאםיע״: ״בײ אונז איז דאם בוך א װערסצײיג םון דער סאציאסיסטישער בויאוננ קי״נסאצ נישט םאדבונדן מיס סאסערציאנעצער אוויס־עכע־ נוננ(?). אין די סא&יסאציסםישע צענדער, צסשא, אין םויצן, בא־ זונדערס אין די י״דיסזע םארצאנן איז דער אויטאד םון בוך שיער :״עט דער נדעסטער אסציאנער (מישטײכס געזאנט!) םון זײן בוך. און ם׳איז, װי זײן ריצצחה סראנט: םארקויפמ זיך דאס בוך — א־ז גוס, םאדסויםט זיך נישט דאס בוך — איז םארװארפן די צײן אויף די באגסעם (פאציצעס — שסתסא!). •דערמיט דערסצערט זיך אויך דאם, װאס דער םארצאג (?) ״ביכער״ אין װארשע (נעורע־ זענער סצעצסין־םארצאינ), ײעצכער סרוינט זיך מיטן גאסען ״אצ־ װעצטצעך־ײדישער פאדצאג״ (??) ראזט ארוים ביכער, װימשאםט־ *עכע *ון בעצעטדיםמי׳מע סיס א ס״ראזש םון 500 עסי. נײ וױים םארויס, װי דעם ״שצימזצם״ — דעם שרײבערם מיינט םען — סזצ װעט סראגן, צי סען װעט סו״פן זײן בוך, צי ניין״. ״בײ אונז אבער (װידער אמאצ: ״ביי אונ׳ז און בײ זײ״...) — בײ אונז אבער — צי״ענען מיר וױיסעד — איינטערעםירמ זיך נײסט םעפער, װאם עם טוט זיך םיט זײן ״נחחיע״, אויף ׳װעצכער דער מצוכה־פארצאנ (כײסט זײענדיק, הײםט עם, ״םאדבונדן מיט סאמער־ ציאנעצער אויםרעכענוננ״״.) האט אװעסנעשטעצט א פרײז 1 ר. 45 סאפ. ח. פינםשעװםקי, װי םיינם איר, אײער בוך ״פיר םא־נמעם״ מיט דעם וױצדן פרײז 3 רובצ, װאם דער מצובה־םארצאנ האט אװעק־ נעשטעצט אויף דעם, איז א םך םאר׳טפרייט נעיװארן? ״ח׳ סײיטקא, איר וױיםט, אז אײער בוך ״ציאם און אעסר־ק״ צינט נאך אין א צאצ פון 900 עסז. אויף די םסצאדן םון דער נע־ ותזענער ״סניגאםפיצקע״ א. א. װ. א. ד. נצ. בײפזםיר \\וזפר 4.- דער אויפדוף צו אצע יידײםע םעקציעם פון ד• פראצעמאר״טע שרײבע־ װענן דעם ערשטן אצםארבאנדישן צונויםאיד םון ״דײםע םראצעמארישע שרײבער (זע ״אסמיאבר״ פין 8־טן דעצ.) דיוייט ז־ך אן אט װי: ״טיתרע הברים! דעם 30־טן דעקאבד ותט אין מינםס זיך עפענען דער ערשטער אצפארבאנדישער צוזאמענפאר פון ײדישע פראצעטארײ׳-ת שר״בער. דער צוזאמענפאד ותמ פארצײכעגען א נרױםע היםסארישע דאסע אין דער נעשיכסע פון דער ײדישער פדאצעטארישער צ־טע־אור־באװענונג :ישם בצויז אין םאװעסנפא— באנד, נאר אויך אין די צענדער פונם סאפיטאצ-זם (װידער אמאצ— אן אויססוס אויפן ײדישיסטישן אויסצאנד). און װייסער אביםצ: ״דער ערשטעי־ צוזאטענפאי פון די ײד־שע פראצעםאר-שע שרײבער סוסמ זיך צונויף אין באדיננונגען פון ף\לפופפ\ריפ\ װ\ר3\ א\\ צפפאלװג, \\אם האפ ארזוזגפראפפ די ב\ר\פ\\א\פ א\\ פרײנ• נישט;עסוסס אױף דעם סאצאסאצן וײקם םון דעיר ײדיש־ םראצעטארישער סוצטוד אין םאותט״רוסצאנר — שסיתן :א׳ך עד־ הײם ד• •עצאנצער־שע פדאצעטסוצסניסעם כדט ד• פנ־כיער־ אױס־;עדי־י״ט צום ײדישיסט־שן אויסצאנד, װבנדיק צױכ אדער טאדר סצד ז־יערע ב־וס־שט־פארביםענע שונאים פונם ״ײדיש־סט־שן :עמ-״זעכץ״. ם׳באקוכ׳ט ז•־ דער אײנדר׳וק אז ד• י־ד־שע בויער פון דער םאצ־א־־םט־שע־ ס־צסויר אין סאותט־ףיסראנד צײדן נעבעך אויף א :־שט־הײצבארער פאדםאצנוננם־מאניע, װאם צוו״גנט זײ ארע וױירע זיך אומציסוסן אויף הינטן, װער מ״מ שדעק און ות־ ם״ט שנאה. בײ אײכ־סע פ־ן ז״ וי״ ד• עצטערע) א־ז עס, מענרעך, ד• שדעס פא־ דעד אײנענע־ ײד־ש־סמ־שער פא־נאננענהײט, בײ ד• אנדערע (בײ ד־ ׳וננע־ע) איז עס, מעגצעך, פשומע באר־מעדײ.־ אהא, זעט :אר, ד&ט, וױ מ־ר ײאקסן און נעדייען, אײך אױף צו צהבעיש... (װאר״גד־ק, א;ב, אויף סאספ-מענטן און םכי־כות...). אין בײדע פאצן אױ מען ״דא־טן״ תמיד;עשפאנט או־ף רעם ״צמד יאמרו הײדישיםטן מחוץ צארץ..." דע־ דאזיסע־ ״צמה יאטרי״ איז באםת נעװארן א מאניע, װאם ות־ם שױן איבערנענעבן בירושה פונם עצטערן דור (איבער־ געבויטע פ־אצעטסוציג־לעם) צ• דעם ױננע־ן דױי(באײתע פ־אי׳עט־ בעניקעס). כ׳ותצ דאס איצוםסר־רן מיט אײניסע נאדאסטעי-סטײעע בײ־ שפ״צן, װאס א־ך האב ארױםגענומען פון דעד ״דיש־םאװעטישע־ פי־־עסע סאר ד־ער צעצטער צ״ט: בייפופיר וװופר ו.• דער ביבציאמעקער םון בארכאותר סצוכה־ביבציאסעק;.;אדעצ שדײבט אן ארטיקצ (א־ן ״אסט־אבד״ פון 8־טן ױני) װע;ן דעד צ״סײיראצ־ע פונם םאדצאנ ״סוצטור־צינע״, װעצבעד אױ איבעדנע־ :א:נען צום אווסרא־נישן צענטרא־פטײ׳אנ. אינם ײדישיסנדשן אויםצאנד האט ד־ דאזיסע (רײן־טעבנ־שע) פאם־דו:: נישט :עסאכט, קאנטיק סיין שום אײנדרוק און סײנער האט ותנן ז־.נם;ישט נעהאמ;עשריבן, אבער כ. :אדעצ, כדי זיך נופא אינטערצונעבן אבייםצ אנט־אױסצענדישן פאטאם און שצאנ־ צערישן א־מפעט — הויבט אן דעם ארסיסצ זײנעם אט ווי: — ״די מ־מ־ע ״ײט״א״ האט געוױם שוין צעטראגן אין דעד :אגצער וױעצט די ״סריײעריסיע״ ידיעה, אז די ״קוצסור־ציגע״ אױ ציסװ״דירט. די ײדישיםטישע בטצנים פון אויסצאנד: פײזיצ, טשאירנ• וחבריה שרײבן שוין נעװ״ם (נאר ״געװים״! — ד. טש.) דרײ־ סעטערדיקע :עסראצאגן, װײצ פארט דער צעצטער שאטן ױיעדער באסש צויסן :אםען :אך איז בײ אד;ז אוי;טער:עגא::ען... (םארא עברי!) געװים דערצײצן זײ ותגן די העצד־שע מעשים פון דער ״סוצסור־צ״גע״ א. א. װ. א. ד. נצ." אפנעזאגט דעם דאזיסן כ׳אכיאהאצן פםוק װענן ״אויםצאנד״— האט ז־ך כ. :אדעצ אצײן א נעם;עסון מעשה ״או־סצענדער״ פאר די ״העצד־שע מעשים״ פון דעד ציקװיד־־טער ״סוצטור־צינע״ און אצײן סאסע אנגעשריבן א ״דרײפעסעדד־סן נעסראצאנ״, װאם בעט ז־ך טאסע א־בערגעדרוסמ צו ותרן אין... יד־ ״צ־ס. בצעסער״. בײפופיל וװויפר 2.- א. זארעצקי — דער ײד־שעי■ שפ־אך־ און ארטאנ־איב־ע־ ־עפארמאטאי-ײיצ אויספועצן בײ מ. צ־טװאסאװן — רעדאקמאר פון ״עמעם״ (ת ״שסערן״ פון 19־טן;אװ.), ער זאצ סוף־בר־םוף ציסװ״דירן אין ״עמעס״ די שצאם־אות״ות (ך, ם,;, ף, ץ) — (דע־ אעצטער טע־מין א׳יז דורך דעם ײדישן סוצמור־צתו״פאר אין אפר־צ 1928 פ־קסידט :עװא־ן אויף דעם 1־טן יאגואר 1932) —;עפי:ט;•שט א. זאדעצקי קײן אנדערע װעגן און מ־טצען או־ף אנצישרעסן מ. ציסװאקאװן, וױ שצאגן איפ מ־ס ציטאטן פון ד• אויסצע;דישע מ. וױהדײך און ד. טשאת*.