Literarishe bleter · 1932-01-01 · 1 (1.1.1932) · p. Seite 13

9 ליטטחוריפיט!לטפיטר ג\סי. וסס*> ו יײט 13 אז ער שטייט דא װירער. ײי סוטט ער אהערןי ויעוס רירט ער אויף איד םארשטיינערטע רו, װןזם איז םארגציװערט נעײארן איז יעאמז םון דער סעגנאיבערדיסער װאכט? טיט א זײטיסז בליס האט זי דעדזען, װי ער איז םאראומעדט, אםנעראיז, ײי יײז נרא־סרוי־יסער ישויבער איז צעפאטאט, און ײי זײנע הענט ציםערן, ציטערן םון צער. עד האט איר רעראאננט א פאס, ער האט גארנישט נישט נע־ רעדט, און זי יהאט םארשריבן מיט איר געוױינאעכער םיציגס״ט: ״נוםעד... די נאכט... אין עאטער... געשטארבן רי םרוי...״ עד האט זין־ אראפגעאאזן אויף א באנס, זיד ביטער םאגאנ־ דערגעװײנט. זי האט װײטער נעטון אי־ ארבעט, איז וױ םאר־ ׳שט״נערט געװען, נאר םון הינטער די נרויא־סע שפאסואן האט טין צײט צו צײט א שײן נעטון א פארצאםאטער םענטשאעכער װײטיס, און נאר עטאעכע אדעראעך םון איר הארץ האבן שס־א און האסטיס ם־טנעסי״אפט ם־ט זײנע אטעמס. נאכדעם האט ז־ דערפ־אט, ײ־ ע־ האט זיך אויםנעהויבן און איז ארוים. ׳ניפעטער, גײענריס אהײם, האט זי זיך נישט נעסאנט מוחא זײן: ״װי אזוי האט זי אים ראם אפנעאאזן? צואיב דעם האט זי א נאנצן אעבן זיך אויםנעאעבט אין שט־אן צער, כדי צום סוף אװעס־ צואאזן אים, און װער ײײם, אויב זי װעט אים נאך ײען נישט איז זען? איצט, װען ער דארף תאבן ײארעםסײט, װען ער דארף םיאן דעם םאאטער םון א םענטשאעך האד׳ן, אאזט זי אים אװעס םיט נישט?" — רער מענטש איז מײן נחרא — האט זי זיך געטראבט, — און מײן גורא איז אומרחמנותדיס. אויף מארנן אין סאנצעאאריע האט סען איר דעראאננט א פאם. זי האט אאנג נעבאעטערט אין איר נרויםן בוך, עפעם האבן זיך רי גאאנציסע באעמער נישט נעװאאט בוינן. צום סוױ האמ זי ם־ט צי־ טערדיסע םיננער ארײננעשריבן אזוי שאעכט און סאעססיס, װי נאך סײנמאא נישט םאר די אאע יארן ארבעט: ״נוםער... באכינען םון דעם טאג... באגאגנען זעאבםטטארד... אאט אזוי םיא..." דעם טאנ האט זיך איבערנעריסן דער םאדעם, װאם האט איר צוגעבונרן צום אעבן. זי האט נאך נעטון איר אדבעט, האט נאך םאדשדיבן, האט גאך נעסוסט מיט פוסמע אוינן םון חינטער רי שפאסואן. אבער איר נורא איז שוין נישט נעװען םיט איר. און די װאנט איז כםרר נעװאסםן סעגנאיבער דעם םענםטער םיט נאײכ־ ניאט, און נעאײנט איר אוםדערשיטעראעכן שטעטפא או־ר אעבן און טויט. אויף מארגן איז זי נ־שט געסומען צו דער ארבעט. אםשר צום ערשטן מאא םאר אאע יארן. טען האט זיך געחידושט, ײאם דער אויטאמאט האט זיך אויף א װײאע אפנעשטעאט. און אזוי װי מענטשן זענען אן אפשטעא געשטארבן, און םאדעניסטרירן די טויטע האט מען געםוזט, האט דער םארװאאטער דערװײא אויף איר ארט אײעסנעזעצט אן אנדערע. םיט א טאנ שפעטער, ערשט האאבן טאנ איז נעסומען זיך צו־ שאעפן די באאעבאםטע םון איר סעמערא, אן אאטיטשסע, אן אומ־ נאיסאעכע, א דערשאאנענע, טיט טרעדנדיסע צעוױיסטע אוינן, זיך אפנעשטעאט םארן שיאדא מיטן אויםשריפט ״טיש םאר נעשטאד־ בענע״ און דעראאננט א פאם דעד נײער באאיסטער, װאם איז דארטן נעזעםן. איצט האט שוין יענע םא־שריבן אויםן הארטן, נאאנציסן פאפיר די טויט־בשורה, םארשריבן נא״כניאטיס, אומדער־ שיטעראעך: ״נוםעד... אין דער נאכט פון... נעשטארבן די און רי... אין עאטער... םון םארניםטוננ." און נאך אט דער שורה זענען באאר צונעסומען נײע און נײע שורות, די זײט האט זיך םארענדיסט, און די נײע באאםטע האט אננעהויבן א נײע זײט, — אבער די װאנט סעגגאיבער האט אאיז נעסוסט שטרעננ, גאײכגיאטיס, אומרחםנותדיס, און בםחר געײיסאמ אאץ א<ן אאעםען אין איר שאטן. זון. עפעם האט עד זיך נעםונען םאדאענן, האט ער עם שטיא אפ־ נעסורסאס, און זײן םרײד מיטן בכור איז אביסא םאדשטעדט נע־ װארן צואיב דעד באנענעניש מיט איר. זי האט װי םאר טויזנטעד אנדערע טאטעם םארעניםטרירט אויך זײן םאטער־נאיס, און בשעת־ םעשה האט איר א שטאך נעטון א שפיציסער געדאנס, אז ם׳האט דאך נעסאנט זײן אגדערש, און אז דאם סינד, װאם זי האט םיט אירע הענט אסארשט םארשריבן צװישן די אאע גײנעבוירענע, - - דאם איז איר אותסנערויבט לעבנסנליס, איר אפנעננבעטע אעבנס־ פרייד. זי חאט זיך נאך לאנג נעשפינאמ אין די שורצת. עפעס האבן זיך רי אותױת ארויסנעהויבן םון אאע אנדערע, זענען איר נע־ שםרונגען אין די אויגן, און נעשװינדלט םארן בליס. און םון אירע אוינן, װאס זענען שוין האצב אפנעטעמפט נעװארן אונטערן דרוס םון שװערן נלײכנילט, האט זי אראפנעלאזן א שװערע טרער אויםן אויסשריםנד ״נומער... בײ די עאטערן... נעבוירן נעװארן א ױננא... דאס זנ־שטע נעבורט..." נאפדעם יהאט זי דעם שײן םון די װארעמע מענטשלעכע אוינן םארשטעאט םיט שװערע שפאסואן, װאם האבן נעבאיאםסעט אומ־ דערשיטעראעך: אזוי טוז עם זײן. יארן זענען אװעס. זי איז אאץ אויםנעטו־יסנמער געװארן. די סענגאיבערדיסע װאנט האט אצץ אוטרחמנותדיסער נעדריסט, זיך נעצײנט װי א שאטן םון סרה־שחורה אויף דער נשטה. טאג־אײן טאנ־אוים איז זי נעזעםן אין איר ב?אען, נלאנצ־ס־אויםנעריבעגעם סלײד. די בלאנדע תאר האבן םאראוירן זײער סו־ישסײט, זענען אשםארביס נעװארן, האבן אונטעדגענלאנצט מיט שטאלענע פעדעם, און הינטער די ברילן־נלעזער האבן אױסגעהויבט זײער שײן ד־ אוינן. םון אינדערפרי ביז בײנאכט האט זי םלינס פארשריבן נע־ בוירענע, אויםנעשריבן םעטריסעס, און טאטעס און טאמעם האבן םיט סרייסלדיסע העגט נעכאפט די טעטריסעם, זיי באװאשן מיט םרײד, דערװארטוננען און האםענוננען, און ארויםגעםירט די סינ־ דערלעך אין לעבן ארײן. אזן ער איז װידעראמאא נעסומען. עו־ האט זי װי םארפאלגט םיט א מין אוטרחםנותדיס״ט םון נודל. זי האט םונדאםנײ א ציטער נעטון, נעסוזט לאזן די םארנאנגענהײט אויםצולעבן םאר זיך מיט נרויזאטער שארםסײט. ער האט זיך סםתמא נישט נעריכט אויד דער באנענעניש. זײן סול איז גאדנישט נעותן זיכער, בשעת ער האט נעבעטן די מעטריסע םאר זײן ױננל, און ותן זי האט דאם פאפיר אויםנעשריבן און דערלאנגט, נישט אויםהויבנדיס אירע אוינן, האבן די מינסלעך ליפן בײ איר נעציטערט און דער סאפ האט נעשװינדלט. איצט איז די סעננאיבערדיסע ײאנט םיט א־ד נאנצער שווערסײט ארויפנעםאלן אויף א־רע שװאכע פלײצעס. אז זי איז עלטער נעװארן, האט זי דורננעםאכט דעם לעצטן עטאפ: מען האט זי אריבערנעםירט צום ״מיש םון די געשטארבענע״. יעדן אװנט, נאך דעד ארבעט, האט זי זיך אויפנעהויבן פון איר הויכן טאבורעט בײם פולט, נעװאדםן א לעצטן בליס אויף דער םארשטויבסער שויב, היגטער ותלכער עם האט נעלאסערט דער נורל — די שטײנערנע װאנט, האט אויױ ניך ארו־םנעצויגן אויױ זיך די אלטפרענסישע בנדים, און איז אװעס צו זיך אה״ם. די נאםן טיט זײער אװנטיסן נערויש איז זי דורכנעלאםן אויף ניך, םיט דריבגע טריטלעך, זיך גארנישט אומנעיױהט האס זיך םאר־ פרײכט םון נעלאף און אפנעכאפט זיך ערשט בײ זיך אין הויכן סעמערל, װו זי האט אפנעלעבט אירע יארן אײנזאם און םארװארםן. אויף מארנן איז זי װידער אותס צו איר ארבעט, צו אירע נע־ שטארבענע און צום שאטן םון דער סעגנאיבערדיסער װאנט. אײנמאל, װען זי איז אזוי נעתםן אויף איר טאבורעט און םאר־ שריבן אײן נעשטארבענעם נאכן אנדערן, האט זי, צװישן די םענטשן, װאם זענען נעשטאנען אויף יענער זײט באדיער, דערפילט,