Literarishe bleter · 1932-01-01 · 1 (1.1.1932) · p. Seite 2

זײט 2 ןסס4) 1 ריסטגאריטיט גרטמטו םפעציערע אינסערװױען סיט 8 ריי וויכט־ק-ע נישס־ײרישע שריפנד שסעצעד און קינםטלער האבן סיר דיערנענסערט די ײדישע אוז נ־שמ־ײדישע קינםטרעד־װערט. דערבײ דארף דערטאנט װערן ד• אדבעט פון דעפ ײד־שן פען־קלוב, װאס די ״ליט. בלעטער״ א־ז;עװען װ• זײן אפיציאו. אט די נײע ״דישע שד״בעד־אדנאניזאצ-ע, װאס א־ז פארײנ־קט אדום דעם אינטעדנאצ־ןזנאגן פען־יזלוב, ד,$ט געפונען ד• פוצע שסיצע פון די ״גיס. בלעטעד״. דורך די פאד־ שײדענע ארטיקלען און דורך די םפעציעלע פען־נײם, װאפ זענע; געחרוקט נעװען א•; די ״ליט. בלעטער״, אנטפלעםט זיך דעד כאדאק־ טער פון דער שרײבער־אינםמיטוציע, װעמען עפ איז באשעדט צו שפ־לן א וױכט־קע ראל אין דער ײדישער קינםטלער־װעלט. מיר װידמענען פיל אדס און אויפמערקזאסקײמ דעם ײדישן טעאטער און דעם ײד־שן ארטיםט. אויף הײנמ צו טא; איז דאפ ייר־שע טעאטער אײנע סון די וױכטיקפטע און רירעװד־קםטע שא־ פער־שע א־נסטיטוצ־עם אין דער ײד־שער װעלט. אפשר א ־ונדעדט טרופעפ שפ-לן א-צט אין די עמלעכע און צװאנציק פאו־ש־ידענע ״ד־שע נרעםעדע און קלענערע ישובי□. אמ די טדופעם םארײנ־קן װײט א־בער טויזנט או־מיםטן, אמ די אײביקע בלאנדזשענדע שטערן, װאס טרא;ן פאנאנדער דאם ״דישע •וארט אין די נאד־װײטםטע קלענםטע ײדישע קיבוצים. אט דער אײביקער ײדישער װאנלער;עפינט שמענדיק זײן װינקעלע אין די ״ליט. בלעטער״. מיד דרוקן זײער;ערן נדוםן װענן אט די װאנדעדעד, און מײ■ זענען צוםדידן, װאם די ייד־שע ארטיסטן ־אבן אזא אינטערעם צו די ״ל־ט. בלעש״ און ײאם זײ ־אבן די ״ליט. בליעטער״ ליב, נישט געקותמ אויף ד• •םורים, װאס א נישט־גינםטיקע רעצענזיע װענן זײ אדער, םארקערט, א צו־נ־נםטיקע רעצענזיע װענן א צװ״טן םארשאםס זײ אסאל. א לעננערע צײמ האבן מיר אין די ״ליט. בלעטער״ נעזזאס א םפע־ צ־עלע בײלאנע פון דעם •■דישן ארמיםטן־םאדײן אין פוילן, ײו עפ :ענען געװען נעדרוקס ־דיעות און ארטיתלעז פון דעם אנםירנדיקן ארגאן פונם ײדישן אדטיםמ. נאך עטלעכע יאר פאר דער נרינדוננ םון דער ביבליאנראםישער צענטדאלע פון דעם ײד־שן ײיסנשאםטלעכן אינםטיטומ אין װילנע, ־אבן מיר אייננעפידט א םפעציעלע רובדיק ״וײמ בינפר••, װו םיר האבן;עפידט א פינקטלעכע רעניםטראציע פון דעם אלעם, װאס רערשײנט אין דער ״דישער שפראך אין גא־ דער װעלט. סיר האבן נעהאלטן פאר װיכטיק צו פארנאטירן די ײדישע בוך־פראדוקציע, װאם איז צעיזייט און צעשפרײט איבער םדינות און לענרער. סיר האבן אט ד• ארבעט;עהאלטן פא־ זײער וױכמיק און ביז איצט לײ;ן מיד אויםסערקזאסקײט א. ף דער דובריק. װי״ל דאם דערשײ־;ען םון א בוך אין דעם אדער יעינעם לאנד באײײזמ װעגן דער לעבגם־פעיקײט און שאםוננס־מענלעכקייט םון דעם אדער אנדערן ײדישן קיבוץ. אויך אין אונזער שטענדיקער רובריק ״פו\ װאג צו װאך״ באמיען סיר זיך אפצושפינלען דאם ײרישע קולסור־לעבן אין נאר דער װעלט אויף די געבימן פון ליטע־אטור, קולטור, סעאסער און קונםט. יעדע ידיעה װענן א נ״ער צײטשריםט, װעגן א נײער לי־ טעראטוד־זאמלוננ, א נײ־געעפנסעד ײדישער ביבליאטעק, װעגן דעם װאנדערן םון א ײדישן שר״בער, ײדישן ארטיםט, א נײע טעאטער־ אױםידוננ, א םײערוננ םון א שול — דאם אלץ ײערט אפגעשפינלמ א ן דער אפטײלוננ ״פון װאך צו ײאך״, װאם איז א נלענצנדיקער באװײז םון אונזער נרויםער שאםונגס־ארבעמ, װאם װערט נעםירמ בײ די סאמע שװערםטע באדיננוננען, אםטסאל צעשפליטערט, צע־ ־יסן, אבער םיט דעם אײן נרו־םן קא^נקטױון פאלקס־ײילן צו לעבן און או־םצולעבן זיך אין דער ײדישער שםרא־ מיר טדעטן איצט ארײן אין דעם נײנמן יארנאננ, מיר הויבן איצט אן דעם ערשמן נוסער םונם םינסטן הונדערט, — הלםאי זאלן מיד סארלײקענען — בײ זײעד שותרע באדיננוננען און בײ א נע־ נונ נעדריקטעד שטימוננ. אבער םיר גלויבן אין דעם לעבנם־כח םון ד• ײדישע פאלקם־מאםן און אין דעם לעבנם־כח פון דעם אלױעלט־ לעבן ײדישן שאפן. און מיט אט דעם םעסטן;לויבן זעצן םיד םאר אונזער אדבעט בײ דער איבערגעגעבענעד, סרײעד מיטארבעטשאםמ פון די שאםנריקע ײדישע שריפטשטעלער און קינםטלער, װי אויך פון ד• פרײנט פון ײדישן װארט, װאס זענען נענאנגען מיט די ״ליטע־ארישע בלעטער״ ד• אלע פיר הונדערט וואכן םון זײער כםדרדיקן דערשײנען. ״ װװו\ וזיױיר םון אט דער װונדער־אינםטיטוציע א נדויםן, נאר־נרויםן חלק. אין די ״ליט. בלעסער״ זענען געװען די ערשסע אדטיקלען װענן דער נויטיק״ט צו נרינדן דעם װיםנשאפטלעכן א״נםטימומ, און דערנאך זענען סיר שדיט נאך שדיט םיטגעגאננען םיט די טועד פון ײײא, און דורך די הונדערטער ארטיקלען,;אט־צ;, װי אויך דורך ד• פפע־ ציעלע ײװא־ידיעות געמונטערט און נערוםן צו ארבעט און מיט־ ארבעט טיט דעם יידישן ײיסנש. אינםטיטוט, ײאם האט באװיזן אין אזא קורצער צײמ אויםצװואקםן אין אזא דיזיקע־ מאםן־ אינםטימוציע. — מיר האבן םונדערװײטנם אויך;אכגעפאלנט נאך דער אדבעמ םון דעד ״דישער קולטור־געזעלשאפט אין אמעהיקע און װענן דעם װיכטיקן כסדר םיטגעטײלמ אונזעדע לעזער. און אזוי האבן םיד מימ א באזונדערער זאר; אויםנעכאפט יערן שט־אל פון האםנוננ, יעדן פרוװ אין;אר רער ײדישער קולמור־ײעלט און;לײך םאנאנדער;עטרא;ן יעדע בשורה װע;ן װאםעד פ׳איז אויפמוען או״= ר• אלע געביסן םון ײדישן שאפ;. און די עקםפעריםענטן, פ־וװן םון אײן לאנד, זענען צונוץ נעקומען פאד דעם אנדעדן לאנד. עפ זענען אזוי־ארום;עװארפן געװאדן בריקן םון אײן ײרישער ױעלט־ טײל צום צװײטן. יעדער אײנעד םון די פאדװארפ;םמע ײדישיע קולטוד־קיבוצים א־ז נעװארן ב״ זיך שטארקער, פעםטער, מען האט רערשפירט ד• שותםיפ, װאם טוען אין אנרערע לענדעד די יעלבע ארבעט, און עס איז געװארן גריננעד, ה״מישער. און בײ דע□ זענען סיר נישט געװען ענג־באגרענעצט. עם זענען נישט געװען בײ או;ז קײן אײגענע א.יז קײן שטיף־קינדער. א ״דיש בוך, װאפ איז דער־ שינען אין כארקאװ, איז געװען אזוי אנגעלײגט, װי דאס בוך, װאם קוסט פון דינע, א בוך פון סאםקװע װ• פון נױ־יאדק, װי פון װילנע. און אװי אויך םיט ד• ײיכטיקע סצענישע אויפטוען פון דעם ײדישן טעאטער, — אלץ־א״נם, װו דאם טעאטעד;עםינט זיך: אין מאםקווע, כאדקאװ, קיעװ, צי נױ־יארק, װארשע אדער בוקא־ רעשט.;ראנאײםקי אדע־ שװארץ, טורקאװ אדע־ מיכאעלס, םאמ־ בערג אדעד זוסקין, — נישטא דא קײן אײנענע און פרעסדע, קײן םײנע און דיינע. איז םען טאקע אין ״דישן ראטנםארבאנד שטאדק אײפעדזיכמיק, הלמאי מי־ צאצקעז זיך אזוי און ם־ר;ר״םן זיך מיטן קאמער־טעאסער און הלמא• םיד פארעכענען א־ן די אקטױון םון דעם ״דישן שאםערישן נעדאנק אויך דאם פאזיטיװע, ױאכ װערט דארט נעשאםן םיט ברײטער שטיצע םון דער סלובה. זענען דען נישט די ײונדערלעכע;דאנאװםקי־אויפידוננען םון;אלדםאדן, פרץ, מענדעלע, שלום־עליכם, בעדנעלםאן אויך נישט דאם אייננטום םון די ײדישע פאלקם־טאםן אין אנדערע לענדער? האבן מיר דען נישט דאם רעכט צו טײלן זיך מיט אונזער באנײםטערונג פאר אט דער טעט־קײט? - איז דעריבער דער צען־יאריקער ױבילײ םונם םאםקװער קאמער־טעאטעד;ישט װײניקער אננעלײגט;עװען פא־ אונז וױ דער 15־יאדיקער ױבל םון דער ״װילנער טרופע״, און ד• םינסקער ״צײטשריפטן״ זאיבעדהויפט די ערשטע!) האבן מיר בא־ נעננט מיט רער ועלבעד פרײד, װי די םילאלאנ־שע שריפטן םינם ײדישן װיםנשאםסלעכן אינםטיטוט. םיר האבן נערן יעדעס מאל םארנאסירמ דעפ װוקם פונם ײדישן שול־װעזן אין אוקראינע, ײי דעם װוקם פונם ײדישן שול־װעזן אין לעטלאנד. ד• לעצטע יארן האט זיך נעשטארקס דער אינטערעס בײ דעם ײדישן לעזער צו דעם װעלט־שאפן. האבן ד• ״ליט. בלעטער״ גע־ שטרעבט צו באפרידיקן אמ די נאטירלעכע פאדעדוננ. דודך איבער־ זיבטן, אפהאנדלוננען אױ ד• װעלמ־ליטעראטור דערנענטערט נע־ װארן צום ײדישן לײענער. םאר די אכט יאר, װאס די ״ליט. בלעטער״ דערשײנען, זענען םארעפינטרעכט נעװארן בײ פארשײ־ דענע נעלעננהײטן ארטיקלען, אפשאצונגען װעגן די װ־כטיקסטע ותלט־שריפטשטעלער, נעשריבן דורך ײד־שע און;ישט־ײדישע קריטיקער. און מיר האבן זיך;ישט באננוגנמ בלויז םיט א- טיקלען װ<זג\ די ײעלט־שרײבער. די ״ליט. בלעטער״ האבן געמאכט דעס ערשט;, נעװאנטן שריט צו געבן ד• לעזעד פאר;אד א ביליקן פרײז די קאפיטאלע װעדק: ראםען ראלאנס ״זשאן קריםטאף״, ד• װערק םון קנוט האםסו;, לעװ טאלםטאי, םאקםיפ;א־קי, טאמאפ םאנס ״צויבערבארנ״, ד■ װעלט־נעשיכטע פון הערבערט װעלס, די ,ױערק פון רעסאדק, אגניעװ און אנדערע. אזוי ארום זענען איבער טויזנט דרוק־בוינן פון ײעלט־ליסעדאטור אין נ״ע םפעציעלע א- בערזעציננען אין די טויזנטער עקזעספלארן ארײננעבראכט;עײארן רעם ײדישן לעזער. — םיר האבן גל״כצ״טיק אויך נעזוכט א לע־ בעדיקן קאנטאקט םיט דער אױסערער קינסטלערישער ײעלט. דורך