Literarishe bleter · 1932-01-01 · 1 (1.1.1932) · p. [Seite]

פוײםיז;, י נײנסער יזןרעאנע פדײז 50 נר. דנזדא״גיע ףףץ^ףףך ך■ ץן־־קוסטדירטננ 1 װאםשדיפמפאד ־'כלעדאפי־ר ■■ פארהאג 3.קקעעק*ן,וזארשע טןןאפמןדאוןקונספ! םיד הונדעדט ג,מעח ״ליםעדאדישע פלעפער״ יםמועםן, עגטםערן אוץז #:קעט־עם, זעצבםטכאדאפטעדיםטיקעם פון כםעט אדע ײד־יםע שדיםטשטעצעד און קינםטאער, װעלכע זעגע; טעטיק אויף די םאריםײדענע געביטן םונם ײדייםן יםאםן. מיר הןובן זיך באטיט צו געבן נייםט בטיז דעם דרך־הםלך, נאד אויך די זײטן־װענן, ד• םנדעזשקערעו, װעקכע םירן צו די דאבידינטן םונם קינםטקע־ם װעיט. עם זענען םאד אונז װיכמיק געװען נישט נאר אצנעסײנע םך־הכרען םון תקופות, נ*ד אויך די אײנענע חיםבון־ הנםשם. װײצ בײדע אנטטדעקן םאד אונז די ׳עעםעדישע?ײדן־םרײדן םון דער צײט און דעם נעראנגצ םונם קאלעקטיװן און יחיד״טן ג״םט. אלע װעצן איצט מודה זײן, אז עם איז איצט נישט טענקעך צוצוטדעטן צו װאםעד ם׳איז םראבצעם אין אונזעד ׳םאםנדיקן?עבן אדעד צו װאםער ם׳איז קינסטצעד, אן דיעם קאצאםאצן מאטעדיאצ, װאם איז צעיעאטן איבער די 400 נומערן ״קיט. בלעמער״. באנצײך טיט די עיטעדע, שוין קאנאניזירטע שריםטיםטעקער און קיגםטצעד, זענען אין רי ״ציט. בצעטער״ געותן אצם יםטאם־ געםט םיצ ױנגע און ױננעדע דיכטער און קינםטלעד, װעצכע זענען םאר די אכט יאד אויםנעװאקםן און זיך םאנאנדערגעװאקסן אין דער ״רישעד קינסטצערישער װעצט. זײ זענען דעם צעזעד נאענט געװארן דודך װארט און ביצד. און ז״עד צאצ איז זײער גרוים. בצויז אין יאד 1930, צמשצ, זענען נעדדוקט נעװען אין די ״ציט. בקעטעד״ צידער און םאעטעם םון 49 ײדישע דיכטעד — םון זײ םון פויצן — 30 דיכטעד, פון אםעריקע — 13, דומעניע—2, דײטש־ צאנד — 2, םראנקרײך — 1, ראטנםאדבאנד 1. אין 1931 זע־ נען םא־עםנטצעכט נעװארן אין די ״ציט. בצעטער״ צידער און פא־ עכיעם םון 51 ״דישע דיבטער, װעצכע טײצן זיך צויט די צענדער: פויצן — 25 דיכטער, םאדײניקטע שטאטן — 12, קאנאדע — 3, ראטנםארבאנד — 3, רוםעניע — 2, אד־דישראצ, ד״טשצאנד, דרום־ אםריקע, בעצגיע, צעטצאנר, עםטרײך — צו 1 דיכטעד. — דער־ צ״צונגען און ארטיקצען ותרן יאר־יערצעך געדרוקט םון איבעד 100 שריםטשטעצעד און קיגםטקעד. ״ציטערארישע בצעטער״, א װאכנשריםט םאד ציטעראטור, טעאטער און קוינםט, האט זיך דאך נישט געיקאנט רערצויבן דעם צוקםום צו םארבצײבן בצויז אין אט די דאטען. טען האט נעטוזט שענקען אדט און אויסמערקזאטק״ט צו דעם, װאם עם טוט זיך-אויך אין אונזער קוצטור־װעצט, — אין די שוצן, ביבציאטעקן און אין די קוצטוד־אינםטיטוציעם. אין דאס רוב צענדער זענען די שוצן, ביבציאטעקן אגנעײיזן אוױי אײגענער איניציאטױו, אן קײן שטיצע און םובםידיעם םון די רענידוגגען און שטאטישע זעצבםטםאדװאל־ טוגנען. עם םעצן בײ אוגז אויך םםעציעצע פעדאגאגישע זשורנאצן, װאם זאצן זיך םאדנעטען םיט שוצ־פראבצעמען, האבן טיר נעמוזט םון צ״ט צו צײט אויםטײצן ארט אין די ״ציט. בצעטער״ םאר אר־ טיקצען װעגן אוגזער שוצ־װעזן. א באזונדערן ארמ איז אפנענעבן געװארן אין די ״ציט. בצעטער״ םאד דער בוי־ארבעט םון דעם ײדישן װיםנשאסטצעכן איגםטיטוט. טיר קאנסטאטירן םיט םרײד, אז די ״צימ. בצעטער״ האבן אין דעד גדיגדוגג און םאנאגדערװוקם םיר הוגדערט נומערן ״ציטעדארישע בצעטער״, פיר הונדערט װאכן פון נ־שט״אונטערנעבראכענעם דערשײנען םון א י־דישן ריטעראטור־ײאכנבצאט איז א ביז גאר װיכטיקע דערשײנוננ אין אונזער קוצטור־צעבן. און הנם טיר זענען דא א גונע בדבר, ראך דערצויבן םיר ז״ך צו זאנן עטצעכע װערטעד װענן די ״ציטערארישע בצעטער״ אין דעם הײנטיקן 400־סטן נוםער. עס איז איצט א שװעדע צייט םון טאטעריעצן און נײםטיקן קריזים, א צײט פון אפנעצאזנקייט און םארצװייפצוגנ, װאם האט פאחכאפט םענטשן, טוער און אינםמיטוציעם. עס איז נישטא קײן שםימוננ םאר םײערונגען, םאר ױביצײען. אבער דאך טאר טען נישט םארבײנײן איננאנצן אוםבאםערקט די דאטע פיר הונדערט. די ״ציסערארישע בצעםער״ האבן אנגעהו־בן צו דערשײנען צוריק םיט אכט יאר, — די יאדן נאכן נרויםן חורבן, װאם ד• װעצט־׳םצחטה און בירגעד־קרינן האבן געבראכט אויױ דער װעצט בכצצ און ײדישער װעצט בסרט. טען האט דאן זיך נענומען אוים־ צושטעצן םונמײ די חרובע ײדישע קוצטור־נעצעצטן, אין פארשײ־ דענע אצטע און אין נײ־אויםנעקוםענע ײדישע ישוב־ם האט טען נעגומען נרײטן באדן און סביבה םאר ײדישער קוצטור־בויאונג. איבער םארשײדענע םדינות און צענדער האבן זיך אנגעהויבן צו באווײזן שפראצוגנען, זיך ארויסרוקן טוער און שאפער, — איז נויטיק נעװען אן אוינ, אן אויער, װאם זאצ דאם אצץ אויפנעםען און אויםכאפן. איז נויטיק כעװען צו מונטערן, צו ,־וםן צום װ״טער־ דיקן בויען און שאםן. דאם שטענדיקע אפרוםן זיך שון די אײנצצגע, איזאצירטע, צעשפצימערטע, ד• שטענד־קע אויפ־ סונטערוננ האט םיצ ארויםנעהאצםן. נאך אין די ערשטע נוטערן ״ציט. בצעסעד״ םון יאר 1924 האבן טיד דײטצעך אננעצײכנט דעם וױצן ״צו פאדבינדן די פארשיירענע צעזײמע און צעשפ־״טע ײדישע ציטעראטויר־ און קוצסוד־קיבוצים״. און טיד זענען צו־ סרידן, װאם אט די אויםגאבע האבן די ״ציס בצעטער״ אזיםן בעסטן אוםן םארװירקצעכט. קײן אײן ײדישע צײסשרישט האט נישט בא־ קוםען אזא םארשפדײטוננ אין די םאמע םארװאדםנםטע װינקעצעך םון דער ײדישער װעצט װי די ״ציט. בצעטער״. װעגן רעם זאנן עדות די אצע בדיװ, װאם טיד באקוםען כסדר םון די םאטע עקן װעצט און אויך די צעבעידיקע נריםן םון די ײדישע ארטיסטן, װאם זײנער נע־ונד־נורצ םאדװארםט זײ אין די סאםע וו״טססע ײדישע ישובים. אוםעטום דערנרײכן די ״ציט. בצעסער״ און ברעננען צע־ בעדיקע נריסן װעגן דעם, װאם עם טוט זיך אין דער נאדער ײדי־ שער קוצמור־װעצט, און אװי ארום װערן םארבונדן די ״דישע קיבוצים דורך און םאר דעם שאםנדיקן ײדישן ג״סט. סיר האבן געשטרעבט םון אנהויב אן צו םארײניקן ארום זיך די בעסטע צימערארישע און קינסטצערישע כוחות. מיר האבן געײאצט, אז דודך די ״ציגג בצעטער״ זאצ קוטען צום אויסדרוק דאס, װאס עס ױירט און עם װ״טיקט אין דער ײדישער קינםט־ צערישער װעצמ אין די 400 נוטעדן ״צים בצעטער״ זענען פאר־ עםנסצעכט סויזנמער צירער, נאװעצן, ארטיקצען, אפהאנדצוננען,