Literarishe bleter · 1931-12-25 · 52 (25.12.1931) · p. Seite 965

*₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪£ 965 א■■ ד• רעװאצוציע״, אױה ק־פניסעם ״גאױוער ,*ועצנמדפינדוננ״. צ• א־ז טאיזע ד• מע׳טה םיט די ״יעיקםעם״ א :א־ײע נעעיכטע׳ צ־ זע:ען ד• אצע;עשיכסעס מיט ד• ײד״שע •עאװינ־סטז־כ־צ־גאנעפ, װאס האבן זיך איזד־עקעוועט א־בער ורים־זם-עע אדבעטעד, :א־ײע;עש־בסעם׳ אב־סצ וריטער קװעטשט אן :ארדאז אזיף;ום־גאװם נעדאנק װענן דעם, אז םאצײעשנע האט ק־פװם נענעבן װ• ברא:•?, און :ישט וױ א ט־פ־ז־־מע דעדש״נוננ. מ־ט דעד דאז־קער ״בראנ־ק־ טעאר־ע״ האט מען בד־עה צז פא־מ־גע־ן דע□ שעדיעבן באסײט פזנם בוך. דאם הײסט, צו זואם דע־ נעםיצדער, אז בםך־הכר דאבן מיר צו טון מ־ט א בדאנ־ק־בוך. ק־פנ־סעם װערק, װ• אצע אנדערע ק־נםטצעד־שע װעדק, אנטהארטן א-ן ז־ך קױםלזרבריפזט פארארגט גזיױטרװגבר מיפיזידטע דעדשײנונגען און ק״ן •שום ארינינעצ׳ע טעאדיע יזען דעם דאיזיקן פאקט :•שט אפפ־ענן״. דדאמאטישן טעאטעד״ רחצ האצצער, אמ ד• פ״נםוצע, באהארציקטע א׳רט־םט־ן, װאם האט די צעצטע פאד יאד אין אידע פארשײדענע ־אצן ז*ך אױם;עצ״ב:ט מיט א*ר פ״נעם טאן, אױפר־בט־קער האצסוננ און ט־םן א־״נדרינ־;ען א־ן א ראצע, האמ א,״ך פון דעד .־ארע װאריא;עשאםן א ש״ן, ר־רנדיס, טראנ-ע נעיטטאצט. א״ן זאך;אר — ז• דאדף פאד״ד־ש; א־ר יידיש רעדן. ביי איר פרעבטיקער דיקצ־ע, א־ז דער ״דייש םון א־ר ••.•״ן מװצ אן אננעצױנענעד, נעקױצצטעד. א־ן דעם שפיצן םון ד• א־בעד־קע אדט־םטן זענען דא א ר״ נומע מאמענטן. נוט אױ קוררענדעד אין דער ־ארע פון מעדנ־קאװ, שײאבער — אין בורצעװ. בודצעװ א־ז נ־שט אזא צעטדאנענער און מצמד-עע•־ מ־פ. נ־שט שרעכט אױ ה. נאטר־ב א־ן דער עפױאדן־דארע. ד• פ־עםע קוקט מען בױט גדױם ׳עפאנוננ. זי םארא־נסר־נירט. מאטענסנװ״ז ג״ט אדורך א שױדער איבעדן זאצ. אין דאס איז א נוטער ם־םן. דעד ייד״נוער דדאמאט״שער טעאטער האט זי״עד נוט נעטון, ײאפ ער האט אויםנעם־דט א ישט־ק נעשיכטע אױף דער ב־נע. מארק ארנשט״ן איז װערט א ״שר־כח. נוט, װאם מען האט אים װידע־ צונעצוינן צו ארבעט אויף דער ״דישעד בינע. די פיעםע װעט נעװים םאדאינטערעםירן, הן מ־ט איר שטאף און הן מיט איד •עפיצן, דעם יידישן טעאטע־־עוצם. י. רעכצײמס אויפטריטז איז פאלקןס-טעאטער זינט עטצעכע װאכן טרעט אויף אין דעם ״פא^קם־ט־עאטער״ (אויף םמאטיעע) דער אדטיםט יעקב רעכמצ״ט. עטרעכיע װאבן האט ער משמח נעײען דעם עוצם אין דער פ־עםע ״איציקצ ננב״, איצט שיינט אדאפ םון דער בינע פדייצעבק״ט דודך ז״ן ראצע אין ״יאנ־ קעצע בװאט״.;ישט װיכט־ק, אין ײאס םאר א פיעםעם עי־ שפיצמ, נאר עס איז סרייצעך, װען ער דערשיינט אויף דער בינע, טוט א שטיף, א וװנק םיט ד• אוינן אדעד צאזט זיך נאר אין א טענצצ. ער אױ א באנאבטע־ און שטיםערישער ״יאט״ אויף ד• בינע־ בדעטעד, ד• בינע צעבט אויף מיט ז״ן דערש״נען. ער אױ אצ״ן צוםרידן, װאם ער סאן א שטיף טון, ײאם עד קאן אזוי צעטאנצן זיך, אז עם הויבט םון ד■ בענקצעך דאם;אנצע טעאטער. האמ טאקע דעד גרויםעד עוצם, װאס קוממ אין ״םאצקם־טעאטער״, שטארק הנאה, װאס אין ד• היינטיקיע נדויע, שװערע צ״טן, קאן מען אביםצ םארנעםן אן ד• טאנ־זא־גן. מען צאבט־מיט, מען םרייט זיך מ־ט די א״נםאצן, קונץ־שטיק און האםערדיקייט פון דעם צעבעדיקן, קװעקזיצבעדדיקן הוציאק רעכטצייט. מען פארגעםט אן דעם אינ־ האצט פון דעם ״שטיק״, אבי רעבטצ״ט איז דא אן אויפנעצ-ויכטע־ נעד און זיננענדיק־טאנצנדיקער אויף דער סצענע. צאננ ^עבן זאצ ער םא־ דער סרייד, װאס עד םארשאםט! צוױשן די ארטיםטן, װאם באמיען זיך מיטצושיפיצן מיט רעבט־ צייטן, האט אין ״יאנקעצע בװאט״ צונעצויגן ד■ אויםמעדקזאםקייט דאס צעבעדיקע שפיצן סון דער ױנגער ארסיםטין ראזא צעותב־ ראײסקא, — א טייערעד, נאמידצעכעד ״דיש און א גוט, פרייד״ק פנים און אן אומיטצבאדע םד״ד און הנאה םון דעם שפיצן. — ד■ אויםשסאטוננ — א גאנץ־פ״נע. נישמ צום םאדזינדיקן! נ. גז. ריגיזדאדיאס בלפאפד גװז. 52 ןפפב) ׳י ניענאנגען אין 1931 יאר. ש. נארדאן דערצ״צט דאדט א מעשה, אז קיפנים האט ״נאיװ אניםנענומען ד• רעװאצוציע״ אדער, אז ער האט ״נאציאנאצ־מהסנייעדיש אנגענוסען ד• ־עײאצוציע״. און דאם איז שײד קיפניםעם ביך ״חדשים און טענ״ אגן ידי איבעריקע דעד־ ציי'..ננען װעגן םארװאדצאזסע, פיאנעךן.;ארדאן רעדט אויך, אז קיפניס אױ ביינעקומען ד• שצום־עציכמ־שע װידקוננ און אויך ד• בעחנעצסאניישע און דיידינ־שע (בערנעצםאן און דיױין האבן אפיצו נישט נעינעבמ־קט אין קיפניסעם שאפינ;). ק״ן א״ן װארט װערט נישט דעדמאנט װענן קיפניסעם נאציאנאציסטישער, שאװײיסטי־ שעד אידעאצאניע, װאזם אױ נעקומען באזונדער צום אויסדרוק אין דעד מעשה מיט די ״שיקםעם״ אין ב׳וך ״חדשים און טענ״, עכ װעדט אויך נישט דעדמאנס, אז קיפנים איז םאר זיין נאציאנא־ צ״סטישער אירעאצאניע אויסנעשצאפן נעװאדן םון ״װוספפ״. ש. גאהדאן קװעטשט אן אויף קיפניסעס ״נאױון אויםנעמען * אזעף ײ איבם ״ײדישן ״אזעף״, פיעםע אין 8 ביצדער צויט א. םאצםטא• און פ. שטשענצאגו, באאדבעם םאד דעד יידישער ב״נע דורך מאדק ארנשטײן. רעזשיסעד — סארק ארנשטײן, דעקא־ ראציעם — ײ. װײנמרויב, מוזיק - העניעך קאן. ״דישער הראמאטישער טעאטעד (קינםטצערישער אנפירער מ. וױי־ בערט). אויםםירער: אזעף — י. מאנסרארף, נ׳ערשוני - ש. קאן, ברעשקא־ברעשקאװםקא ה. נאטציב, סשעדנאװ — י־ מאכדצבציט, םאורנקאװ — ד. ציכס, קראפאטקין — ה. האדמ, קאציאיע׳װ — ש. קאן, זיצבעדבערנ — מ. נאד־ באזש, םאזאנאװ — א. נייער, דוצעבאײ -- נ. צעמבעדנער, װאריא — רחצ האצצער, בורצעװ — י. קודצעגדער, פצע־ װע — ה. הארט, זובאטאײ — י. מאנדצבציט, מעדניקאײ — י. קורצענדעד, ראטשקאײםקי — נ. צעםבעדנער, שבו-־ער בידנער — ד. ציבט, דעװיאטקין — ז. הידשםע׳יד אזעף, איינער סון די;עהײמניםםוצע, מדאנישסטע און םערק־ װידדיקםטע נעשטאצטן אין דער רוםצענדישער ,־עװאצוציאנעדע־ באיוזמונג. םארעטע־ םון גאר נרויםן שניט. יאדנצאננ;עשפיצט א צײײענדיקע.־אצע םון םירעד און םארעמעד. א סענטש סיט קאצא־ צאםן אײנםצום, זיך פאדפצאנטערט אין פראװאקאטארישע נעצן און אין דעם נעםערצעכן פצאנטער אר״נגעשצעפט ז״נע בעסטע חגרים, װעצכע האבן באצאצט םיט זײער צעבן. בד• צו םאדװישן די שפודן האט ער גצײכצײמיק גענדרט זײן ארבעט אויף צ׳וױי פדאנםן — אין דעד פארטיי און אין דער אכדאנקע. אדום דער פעדזאן אזע־ אױ נעשאםן א קאצאםאצע ציטעראטוד. דעד פאדשעד שטשענצאװ און דער קינםטצער אצעקםײ טאצסטאי האבן םאדפאםמ אמ ד• ר׳ראםע, וײ עם װערט נענעבן די טראינישע םינור אזעף צויט ד• נעשיכטצעבע מאטעריאצן. עם איז נעװען א שװערע אױפנאבע א״נ־ צודאטען אזא רייכן, סארשײדנארטיקן שטאף אין עטצעכע םצענישע ביצדער. אבעד די װיכטיקסטע שסריכן און מאמעכטן האבן מיר דא. מארק ארנשטײן האט די פיעסע אויםנעםירט נצאגדק איז עדרעך, אן א״בעריקע קונצן און אן םפעצ־עצע ס־עטע׳נםיעם. ער אױ;ע־ נאננען םיט דעם דעאצן און נאטוראציטנוישן װענ. נישט א־בעד־ נענ״־־בן און נישט איבערנעשפיצט. די אבדאנע־נעשטאצטן האט עד צו שטארק שאדזשידט און נעטאבט פון ז״ אידיאטן און פױאים, אין רז*ר צייס, װאם מ׳האט זיי באדאדםמ נעבן װי דודכנעסדיבענע, װי םאדיםטן, וױ םענטשן־אויסװורםן. ד• דעװאצוציאנעדן (בעיקד ביים נעריכם) זעען אוים צו ײננצש, ״ײדישצעכע״ םטאטיסטן איין א ײדיש טעאטער. אויך טשעדנאװ און םאװינקאװ האבן באדארפט אדויס קוםען װאניקעד, םוצער, ברײטעד, מאיעסטעסישער, נ־שט אז קינדיש און יינכצש. דערםאד האט אן אמתן נחת״רוח םאר־ שאםמ י. סאנםדארף אין זיין אזעף. עס איז א נצענצנד נעשטאצמ, ארורכנעפידט םון אנהויב ביזן םוף טיט םאישטאנד און אויסנע־ האצמן. םיי אין זיין שוױינן, סיי אין ז״ן דעדן, ם״ אין ז״ן םאי־ קויםן זיך און ם״ אין זיין ציננערישן ,־עװאצוציאנעדישן פאמאם אױ געװען מאם, שםיצ, ״אויםריבטיק״ט״, װאם האט נעמאכט א טיםן איינדדוק. אט דער ױנגעד ארטיסט מאנםדאיף האמ שוין נעשאסן ביי די ״ײיצנער״ םיינע םצעגישע נעשטאצטן. אזעף אױ א נ־יער, ײיכסיקער שריט אין דעד םצענישער קאדיערע םון דעם באנאפסן אקסיאד, םון ודעצכן מיד װעצן נאך םיצ נחת האבן. אויך