Literarishe bleter · 1931-12-25 · 52 (25.12.1931) · p. Seite 964

52 ן399,) ליװנוראריפזס בלמסימר ײמ? 964 זײש םונג פון דער ײדישער םל״נבורדעואזיע אין ברען םון אונזערע קלאםן-שאאכטז״. ׳םוין־זשע ־אלט ח. נילדין, — םרענט ש. קליטעניק— אז 'יםע רעזגיק, פ׳נינבערג און ׳ראברושין זעגען איצט ד• זעלבע, װי דאן אין ״שטראם״־פעדיאד? פאר דער צײט חאבן דאך די פראצעטא־ רישע שרײבע־־אי־נאניזאציעם אפנעטון א קאלאםאלע ארבעט אױף א־בעדדערציען ד• ט־טגײעד, אויף א&רייםן זײ פון זײעז־ע קיאסן און אויף דערנעגסערן ז״ צו דעד פראקעטא־ישער ליטעראטור. װענן װאם פאר א צוױי ראגערן קען איצט נײן א ירײד אין אונזער איטעראטור?! א־ן אויף װאם פאר א נדוגט האט נ־אדין קװאל־פיצירט דאר־ ק־שן פא־ א צופאםאעד?, ער שרייבט: ״די איטצי״מונג שדײבט װענן מא־ק־שן דעם צופאםאער, אבער ג־שט ײענן דעם ײד־שן פרא־ אעטאר־שן שר־יבעד״. מאדקיש מאכט נרויםע אגשטרעגנוגנען — און ט־ט דערםאאנ — אויף דערנענטערן ז־ך צו דער פדאאעטארישער א־טעראוטויר. א־ן ז״ן אעצט װערק ״נ־שט נעדאנהט״ רי״םט ער אדאפ ד• מאםקעם פון א־גזעדע קאאסן־שונא־ם און צ״כגט אן א־ן א נרו־םן טאסשטאב ט־ט א באװגדערער איבע און װארעמק״ט די פ־נ־־ פון א ײד־שן ״נעזאטאזשג־ק״. א־גם דאזיקן װעד־ק טדעט טא־ק־ש ז־בע־ א־ויס װ־ א פארביכדעטער פון דער פ־אאעטאר־שער א־טעראטויר. װענן דעם ״צײ־יטן אאגער״ האט נ־אדין צו איגפארםירן אט װאם: ״ד־ ײד־שע איטעדאטור איז צום איצטיקן טאנ נאג׳ו נרו־ם: אזעאבע נרװםע ותרק, ײי קושגידאװם ״נענעראאע א־גיע״, נ־אדינם ״דג־עפערבו־" און פעפע־״ם ״פאאקאטן״ דעדאויבן צו אורט״אן װענן דעפ צוש-טאגד פון דער ײד־שער פדאאעטארישער א־טעראטור״. באי־־ק, נאד־גער, אאבערטאן, אבטשות, דאגיעא, ,־אבין און פיא־פיא אגרע־ע נרעםערע און קאעיגערע פראאעטארישע שרײבער ײערן אפ־או ג־שט רערםאגט. אפג־ם, אז ג־אידיגם ״דג־עפערבױ״ דעקמ אאץ אגן א־ז דאם באראקטעריםט־שםטע ײערק פון דע־ ״ד־שעד *־אאע־ טא־־שער א־טעראמו־. א;עפ־א פון פ־אטעםמ — דופט אוים ש. קא־טעגיק — רופט אריױס אזא פא>־םך־הפאוגנ פ־ן דער ־יד־שע־ םאײעט־שער פראאעטאר־שער א־טעךאטור. או־ך א־ן די נראבע רוס־שע ביכער װערט נישט שטעגדיק ר־כ־ ט־ק איגפארמ־רט װעגן דער ״דישעד איטעראט־ר. דא װעאן מ־ר ז־ך באגדעגעצן מ־ט :א פאר ב״שפ־אן: א־ן דעם 18־טן באגד םון דער גרוויסער םאװעטישער ענצ־קהאפעד־ע, איריױסנעגאננען אין 1930 ־אר, װערט דערצײאט אזא ״שײנע״ מעשה װענן דוד האפ־ שטײן: ״האפשטײן האט דורכנעמאכט א כאראקטעריםטישע עװא־ אוציע. אין די יארן פון דער אימפעריאאיסטישער טאחםה און פעברואר־דעװאאוציע א־ז ער ארו־םגעטראמן, װי אן או־סדדיקער פון נאצ־אגאא״םמ־שע שטימוגגען פון דער קאײגבודז׳נצאז־ע. שפע־ טע־ צערײסט ער מ־ט ז־י־.ע פ־־ערדיקע האפגוגגען איון שטרעבוגנען און עוװזולסו ויך אי\ די רײזו\ פו\ רי?(וװפער פאר רגור עאוזװיפפיי גטנור אירטאלאגיגו, באזױװז די וצזזװוװ א\\ וזפלוװ פוווז ארבזוװזור־?לאוז אין אידער, װאם צ״כעגען ז־ך אוים מיט א נחו־סער טײםטעד־ שאפט פו\ נזארנז, װאם א־ז אויט רנור וזװרזזןנזזר או\ רינזוז ואוווסי צז די עלאװיננזנו װוגזנזנור\•־. דער שר״בער פון דער האפשגזײן־גאטיץ האט, אפגים, האפ־ שט־יגם ״ט־יםט־אג־שן״ פעריאד, זײן ײד־שע טאראסײקע, זײן א־ו־סטרעטוגג קענן דער פארטי־־אגפירתנ אין דער איטעדאיטור פא־עכגט פאר ״באזיגניען ד־ גצחונות און מפאות פוגם אדבעטער־ קלאם״, ״פאר קאמף פאר די קאטוג־סטישע אידעאלן״. דוד האפ־ שטײן באװיװ ויר צו פארברענען זײן אאטן ״זײד־נם שטעקן״, ד־ ײדישע ״טאראט״קע״, עד באםדט זיך א״נאײגעגען די קאמו־ ג־סטישע א־דעאלאגיע, אפער דער שרײבער פון דער נאטיץ אין דער גרו־סער סאװעט־שער ענצ־קלאפעדיע האלט, אז ד. האפשטײן א־ז שו־ן האננ געקומען צום קאומוגיזם. אזא אינפארכאצ־ע א־ז בפירוש שעדאעך, זי דעזאריענמירט די לײענעד און נופא דעם שד״בער. מיר רעדן שו־ן ג־שט װעגן דעם בואטן פארמאאיםט־שן טעו־ם: א־דער, װאם באזיגנען די קאמוג־סט־שע אידעאלן — דאם ה״םט, פ־אאע־ טארישע, קאטוגיםטישע אידע־, — זעגען ״לזיװ רנוד מװרזנןװזר אז\ ריװס זאנזזװ צז רי נןלאװיננזנז װזסװנזר\״. מיר האבן דא װידע-־נצו טון מ־ט די ״עװיגע״ געזעצן פון אויפבו־ען צ־טעראדישע װעדק. נישט בעםעד איז אױך ש. גאדדאגס א,־טיקל װענן ק פניםן א־ן דעם ם־טן באגד פון דעד ל־טע־אר־שעד ענצ־קאאפעדיע, ארו־ם־ יוציאנע־עד דאדיקאליזם. ער איז דאן אפנענאגנען פון דעי ־עװאאוצ־ע. א;רו־םן טעות מאבט אויך א. פאאאנסקאיא, װען ז־ קװא־ א־פ־צ־רט ״דור אוים, דוד א־־ן״ פאד א װערק פון א א־נקמ־ט־;־יעד־שן שרײב־ער. אין דעם דאז־קן ראמאן האט מארק־ש א־־םנע־ אאדן א נאנץ ני־וים פעקא נאצ־אנאא־םט־שע שט־מ־נגען. עזרא און מענדא זענען בשום אופן נישט קײן צװײ ד־־זת, װאם צענײען זיך,;א־ װאם קומען זיך צוזאכיגן. מענדא א־ז ז־ך דאך מוס־ נםש פא־ זײן זון. אין דעם זעאבן ושודנאא ״נאװי מ־־" פא׳־ סענט־אבער 1931 יא־ אײענען מי־ ס. אאקם א דעצענז״ע איבע־ פעפע־ס א זאמאוננ א־דער, וואס א־ז א־ו־ם א־ן רזס־ש. דאדט — קאאנט ש. קא־טענ־ק— ־וערט װעכן אונזע־ קאמוניםט־שן פאעט פעפער אט װאס דעיצ״אט: ,.פעפע־ם לידע־ דעגען אויף רער הע־׳פט ליריזן סז\ וררזזזזז״. א־ן ױײטע־: ״סאר פעסזור\ אױ רי ראויזןטי ,,ירזזנװן״ זױטװ זויױיוןנזר באדײװזר, זוי סאר ױזװעזױ<ו\ וײ\ ראויאזטר דארף אפט אין :עדן קע־ט ז־ך איבע־ פעפער צי דע־ דאז־קעד י־זשה, באטש דעד סאװטװיפזגזר ט־־א פזן זײנע א־דע־ א־ז װענן דעם, װע־.ן װאם עס א־ז באשע־ט צ־ ז־ננען א ־זננן פאעט אין א־נזעהע ״ע־.״. דא א־ז יערעם װארט א פע־א. פעפע־ צוזאמען מ־ט... ־עםענ־נען שטעאן מ־ט ז־ך פא־ א באזוגדע־ן זשאנ־ א־ן דע־ ־5•טעי־אט־ר: ״א־ד־ק פ־ן זב־־גות״. ־־ אסאציאצ־ע ,,־עםעגין״ קזמט בײ ק. ־5אקםן פין אזעאכע 1'־דע־־זאכלזגנעז. ײ־ ״א־־ איז אזז־גע װ־ א־־". ..א שמײן צ־ א שט״ז״. . נעפונעזע פ־נקעז״. . נר־ז־ע״ — צענט־א^ע װערק פי־ז דע־ ־יד־שע־ פ־א־עמא־ישער דיבטינז. ־אקפ װאר־פט אויד או־ף פעפע־ן -אס, װאם ע־ האט צ־ ט־ן מ־טז שסעט־'. י׳אלס וױ־ם אבמ־ :־שט, אין א־ז זי־ אפ־אי :״עט מ״י־ח צ־ װ־םז, אז ־־אדע פעפע־ א־ז א ־אגנע צ־יט;עװען דע־ אײגצ־קע־. װאס ראג־ ק־נסטאער־״ז ־יבט־ק :עא״זט ראם שטעטא־פ־אבאעם. ע־ ראט אז־סנעמ־טז אאע ־יעגע א־גקאטש־שע נעש־״ען: ..שטעטע4ע. שמעטעאע שטא־ב״. א־ן א*ע ־עגע ־עבט־אפא־טזג־סט־שע פ־־װז צז פא־א־ד־שז. א־־עאי׳י־ ז—ז דאס שטעטעי׳ע, א״גה־טז דא־ט דעפ ״םפעצ־פ־שן נעװ־בט פ־ן ד־ ״ד־שע מאסן״. *אקס האט א־־ד ג־שט פא־שטאגע?, איז פעפ׳עי־ם ..זב־װות״ שטאמען פ־ן דעם, װאס פעפער באטראבט ־עדע רעילש״נוננ נע־ ־ס־בסאע־. האט ע־. אמשא, צל ט־ז מ־ט — רגיעפע־בו־. דעינזאנט ע־ ז־־ װענן מאזעפען, נאגטעז. במ־עאג־צק־ן. װאם האבז אמא4 געבושעװעט ב״ ד• דג־עפעה־בדענז: ע־ דע־מאגמ סר־פאא־ע מ־מ ד־ דע־ט־ונקעגע אזן צעפ־יג־קסע ־עװאאזצ־ע־קעמפע־. צ־ הג־עפע־- ב״ האט א־־־ א ש״יזת ד• פא־יזעה קאמיגע מ־ט א־־ע העאדז. פעפע־ן א־נט־ג־עסידז פוגײאנעז ־עטאמ־גן זאבן אין װזה־ן נ־שז זײ. דאס איז זיבע־ א נ־ונט־שט־— פװם דיאי׳ערט־ש־מאטע־־א־ 6־סמ־שן מעטאד. דאס אאץ האט גישט באמע־קט י׳אקם. זעט אויס. אז מי־ דא־פן;א־ קעמפן;־שט גא־ פא־ אגע־קעגעז ד־ ע״טעדע ״דיש־ע פ־אייעײא־״ג־ע שדײבע־. :אד אזיך פא־ איגזעדע א־צט־קע. און דא א־ז צים פאאץ צו באמעדקז, אז אויד יאשע ב־אגשט״ז האט נא־ ג־שט א־אפנעגזמען ז״ז פאג'שז. א־מנעאומפעיטן טעז־ס װעגן דעם. אז פעפע־ א־ז דע־ א־״סה־־קע־ פיגם א־ביעטער־ פ־יע־־שן צ־זאמעגשי׳וס״. א־ן זש־־גאא ..װוקם״ — א־נאן פ־ן דע־ מאםקווער אזן ־ום־ ־עגה־שע־ אסאצ־אצ־ע פון פ־אאעטאר־ש־ע ש־־־בע־ פא־ ־יא־ 1931 ־אט מ.;•אדין אפנעל־ד־קט אז א־טיקא אוגמערן קעפא: ,צװ״ ייאנע־: א־ן דע־ ״ד־שעה איטעי־אט־־". ש־־ן דאס קעפיי פו־.ס א־• טיקי׳ ־עדט װעינן דעם. אז ח.;״1ד־ז חזרט א־בעד א־ז 1931 ־א־ ־עם א־טז. בא^שן אין אנט־פאדט״א־שן י׳אזיוגנ אה־ג־אנסת־ט װענז א ב־־נער־ק־־נ א־ן אזנוער א־טעיאטי־. אזן ח. ג״אד־ז א־גפאדמ־־ט טאקע ד־ ־־ם־שע פ־א־׳עטא־ישע א־טע־אט—:עזע^שאפטי׳עבק״ט ותנז דעם. אז נײ וןײוװיזן\ װאנ האבן מיר א־ן דע־ ״ד־שע־ א־־ סע־אטי־ צוױי אאנע־ן. אין א״ן אאנע־ נעפיגען זיך ד• הבהים קויצ־; —אװ,;־אדין און פעפע־, און אין דעם צײײטן — רוװזיזן, סױױ־ בברג או\ ראברזט־ר דערבײ א־ז עס ־עזגיק מיט ז״ן באדימט־כעװארענעד . קאאד־ע״, פ־נינבערנ מיט די ,שמ־אמישע- אידער אין דאבד־שין מ־ט ־־ טמ־אמ״ז!• שט־טיננען. און או־םן ארט װערט אװף גיך :עמאבט אזא או־םפ־ר: ״אט זענען ד־ א״טמאטװון א־ן רער שא־