Literarishe bleter · 1931-12-25 · 52 (25.12.1931) · p. Seite 966

(399) 32 רי99ר*וי*ע 3ל99ס\־ ץ) ויים 966 וו־אך צ> וואר סעאסער אױ מנסס ןןןן די ׳,זוילנער שרופע״ אונבזער דער אנ־ *ירונג פון נז• םזאה, ווןןס ה*ם ב״ אזעלכע שורערע :אדינגונגען באזויזן די דלמוע יאיז אויפגופירן א ריי װיסטיקע פיעסעש׳ געפינט זיך אינם אין א פאםאלעד לאגע• א ריי ארשיסטן זענען אײעק פון דער םרופע׳ און דער איםיםםי־ םער קאלעקםױו איז זדעפאלן. עם ווערן איגפ גע־ מאנט ווידער פרוײז אויםצושםעלן די ״ווילנער םרוסעי' און פארנוזענן איד קינסטלער״פע אר־ בעם• אין די נאענםספע גוענ וועם קלאר ײעו־ן צי אם דער פרווו גו רעסטאװרירן די ׳,װילנעי סרופע״ װעט זיך איינגעפן. ןןןן אין קאסינסקי־טעאםער ג״ען די לעווטע פארשטעלונגען פיון -,די פרוי פון דער נאכםי'• ם׳ווערם געגר״ם דודך בעדטא גערסטען א נײע פיעסע ׳,םענער םעגן אלץ׳'• ןןןן די באװוסטע ארםיסםין צילי אדלער׳ איינער איינע פון די ײיכםיקםםע םיםגלידעד פון דעם קונספדזםעאםער אין אסעריקע׳ די טאבםעד פ־נם ראריספן יידישן ארטיםם יעקב אדלועד, גאסםרא־ לירט איצט אין פאריז• ןןןן םיזענען צודיקגעקוסען פון ז״ערע גאספ־ שפילן אין פראנקרייך אין אין בעלגיען די בא־ ײוסםע אחםיסםן אידא קאמינסקי און זיגםוגפ םורקאװ• ז״ זענען אויפגעטראטן אין פאדשיי־ דענע שטעט סים ז״ער א ר״בן רעפעדםואר■ ןןןן די ״דישע ווילנע פײערט איצם דעם 0נ.־=ן געבוירנםאג פונם באר־דידיגענמ אכרהם סליעפ, וועלכער האט גרויםע םארדינםםן פאר דער פאר־ שפדייםונג פו ן דער יידישער ננוזיק אין ײילנע- ןןןן לאזאר קאהאן תאם פארפאסם א פיעסע -,די צען פון פאװיאק׳'׳ װאס איז געבוים אוין• געשיכםלעכע םאםער״אלן וועגן די ארויסנע־ גנבעםע צען ארעסטירםע פונם ווארשעװר פאװיאק. דאם שםיק באשם״ס פון 7 בזלדעד. אין די נאענםסםע טעג ווערט די פיעםע אויפגעסיחס אין לאדזער יידישן םעאטער ,׳סילהארטאגיע״ אונ־ םער דער רעושי סון םארים לאוספע. די חויפם־ ראלן שפילן שושנה און ס• לאנאע• ןןןן אין לאנדאנער ״דישן פאװיליאן־טעאטער איז אויסגעפירם געווארן רעםארקס ״אויפן םערב־ פראנם קיין נ״עםי'׳ אינםצעגיזירט און אויפנע־ פירם געװארן דורך איזידאר בויזעט• סיהאבן גע־ שפילם אין דער פיעסע בוזעס׳ זילבערבעדנ, באזשיק׳ שרחלע לאנדא, פאני רובינא׳ פרוי גאלדשטיין׳ פרוי באזשיק א. א• ןןןן דעך יעדלעפער קונםם־סאלאן, וואס איז איינגעארדנם געװארן דורך דער יידישער קונסם־ עזעלשאםם אין װארשע׳ װעחם שוין פארסאכם• די בילדער־אויסשםעלונג איז באשםאנען פון 185 קונסט־װערק: סאלעריי׳ סקולפטור און גראפיק פון פערציק יידישע קינסםלער• ןןןן צום 5־טן יארציים פון אסתר רחל קאסינ־ סקי האבן זיך זונםאג דעם 20־׳םן ה• ת• סאר־ זאסלם אלע יידישע ארטיסםן פון װארשע אויפז קבר סון דער פארשםארבענער• כ י דעדעקס^ד נ ח מ.ז ס י י ז י ל שםענדיקונג פיפ די טחבריס און צאלן קיין שוס םאנטיעםע נישט. ןןןן די געזעלשאפם ״קולםוי־ליגעי' אין וואר־ שע ארגאניזירם איצט א נייעם באר■ די אנפירוננ פונם כאר איז איבעגעגעבן דעם באװוסטן נזוזי־ קער חענעך קאן• ןןןן אין דער געזעלשאפט פאר לאנד־קענםעניש אין ווארשע איז פארגעקוסען אן אוונם סונס יונגן דיכטער יהודה ליס• א ײארט וועגן דעם דיכםער האט געהאיטן מ• קאנםארבינסקי• יהודה ליס האם געלייענם זיינע לידער און פאעסעם■ 011 סארק טורקאוו װארטם פאר דעד יידישער קונסם־געזעלשאפט אין ווארשע. *ארײאם זי ס״דם לתלוטין אויס די ״דישע שפראך. ער דערציילם אין ז״ן ארטיקל (אינם ,׳סאםענט״) וועגן די עפנםלעסע סארלעזונגען סון אט דער געזעלשאפם, װי אויך װעגן די פ״ערלעכע עפע־ נונגען פון די בילדער־אויםשםעלונגען׳ װאס קוסען פאר אין דער פוילישער שפראך. ב״ ה״נט צו טאג איז די קונסט, כסעם די איינציקע אינס יידישן שאסונגס־לעבן׳ ײאם איז נאךנישט פעםט און ארגאניש פארבונדן סיט וער ״דישער שפראך• איז מעגלעך ״דישע ליסעיאםור׳ ײדישע פדעםע׳ ״דישע שול׳ יידיש םעאטער אויםער דער יידי־ שער שפראך? אבער די מאלער׳ די קינסםלער שטעלן זיך פאר א יידישע מאלערײ׳ וואם איז נישם ארגאניש פארבינדן סיט דעס ״דישן רענעםאנס■ ןןןן אין פראג דערשיינט איצמ אינס סארס־ פאילאג א גרוים בוך (פון 400 זייטן) ״סאסא- ריק און דאס ״דנטוםי'׳ װו עם ווערס גענוי גע־ שילדעחם, אין 13 באזונדערע ארםיקלען׳ די באי צייונג פון דעם באוװסםן טשעכאסלאװאקישן פירער און פאליטיקער סאסאריק צו ״דן• עס קוסט אין בוך א גרויסע ארבעט פון ד״ר עדנסם ריכנאװסקי וועגן דעם קאםף פון סאסאריק קעגן דעם בלום־בלבול אויף יידן• חוץ אט רער ארבעט קוסען אריין איין בוך די אחטיקלען: היינריך קאהן — ״םאסאדיקם שולע פון חכםה און יידנ־ טום׳ין פרידריך םחובערגער — ״סאםאריק אוין דער צױניזם״ן יוםף פעניזעק — ׳,םאסאריק און די ״דישע טשעכןי׳ן אסקאר דאנאם — ,׳יידן אויף םאםאריקס לעבנסװעגיין יאן הערבען (דער באקאנםער משעכישער שריפטשטעלער) — ׳,סאסאריק ײעגן יידן און אנםיסעןסיפיזםי,; יאראסלאװ ציזאר — ״סאםאריק און די אםע־ ריקאנישע יידן״ן הובא בערגםאן — ״םאסאדיק אין סאלעסטינעי' א. אנד- עס קוסען נאך אר״ן אין בוך ערינערונגען איבער םאםאריקן פון םאקה בראד און עדוארד לעדערער• דאס בוך דערש״נט גלייכצייטיק אין משעכיש און אין דיימש• עס װערם אויך געםאכט א יידישע איבערזעצונג סון דעם װערק• ןןןן אין דעם ערשםן חעפט סון דער ליםײישער ענציקלאפעדיע, װאם חאם אנגעתויבן צו דערשיי־ נען אין קאוונע׳ זענען פארעפנמלעכט אויך נא־ םיצן װעגן יידישן לעבן און שאפן• די ױדאי איסםישע אס&״לוגג געסינט זיך אין די חענם פון ד״ר י• ראנינזאן *״ דער םיםארבעםערזפא** •ון נחן גרינבלאם און דייר ח• ג. שאפירא• ליטעראטור אױ הויד־יםור ןא דער היינמיקער גוםער ״ליט• בלעםער״ איז דער לעצטער פון יאר 1031׳ — אכטער יאדגאנג פון די ,׳ליכג בלעםערי'• םיר םרעטן אריין אין דעם ניינםן יארגאנכ דער ערשםער נוםער פונם נ״עם 1932־טן יאר איז א יוביליי־נוםער, — ם׳איז דער 400־םער נוםער פון די ״לים• בלע־ םער״• סיר האבן באקוסען צוגעשיקם ס־ועציעל פארן יוס־טוב־נוםער לידער׳ נאײעלן, ארםיקלען פין ׳. אפאמאשו׳ בעדמא גערסטען׳ ד• םשאדני. א• ליעסין׳ ה• ליױויק, ק. םאלאדאװסקי, איציק םא־גער׳ יעקב םעםמעל׳ אהרן צייםלין, י• קיר־ סאן׳ סלך ראװיטש׳ ז• ר״זען׳ מ• שיםעל• סשה שאלים• ןס1 םיאיז פארגעקוסען א באראטונג פון דער פילאלאגישער םעקציע פונם װיםנשאפטל־עכן אינסטיטום אין קיעװ• צײישן אנדערן איז אנ־ גענוסען געװארן א רעזאלוציע װעגן דער לאמי־ ניזירונג פונם ״דישן אלף־בית• די באדאמונג האט באשלאסן: 1) גלייך צוסרעטן צו דערמעא־ רעטישער באארבעטונג פון די פראבלעסען, װאכ זןנען נוגע דער לאטיניזירונג פונם יידישן אלף־ בית. 2) פאדשטארקן די פראפאגאנדע זועגן דער םעטיקייט איבערצוג״ן אויף דעם לאטיינישן אלף־בית• 3) רעקאםענדירן די יידישע לינג־ װיסטישע צייט־שריסטן, זיי זאלן זייערע אויס־ גאבן שוין אנהויבן צו דרוקן טייאו״ז סיט לאםיינישער שריפמ• פןן די םעג קוםמ פאר אין בערלין א בארא־ םונג פון פארשטייער פון יידישן ײיםנשאפטלעכן אינםטיםוט אין ווידנע סים פארשמ״ער פונם דובנאװ־פאנד ביים יױוא ײעגן דער יידישע־ ענציקלאפעדיע• די באראטונג האט געזאלט פאר־ קוסען צוריק סים עטלעכע ײאכן׳ אבעד צוליב די װילנער אנטי־יידישע עקסצעסן און דעם פא־־ װונדן פון ס• װ״גד״ך איז די באראמוגג דאן נישט פארגעקוסען. ם• װ״נרייך וועם אין דעי באראטונג זיך נישט באטײליקן• ןןןן אין ניו־יארק איז אין עלסעד פון 64 יאי געשטארבן דעד דיכמער דוד גאלדשט״ן• אין יאר 1916 האם ער ארויסגעגעבן א ביבל לידער ,׳װינטעי־בלוםען״׳ ער האט אויך פארעפנטלעכמ לידער אין ״פארװעחטם׳' און אין ״צוקונפם״• ער איז אויך געווען טעטיק אין דער ארבעסער־ באװעגונג• דער פארשםארבענער חאמ געשטאטכ פון יאגיסטאײא, םוװאלקעד גוב. אין אסעריקע הןףט ער געליטן נויט און דחקות. ןןןן םיאיז דערשינען אין קלעצקין־פארלאג א בוך פון נג בררשטין ,׳איבער די חורבות פון פלוינעי' קאפיטלען פון בוך זענען געדרוקט גע־ װארן אין די ״לים• בלעטער״ און אין ,׳ח״נמי'. אינם בוך װעדם געשילדערט דאס לעבן פון די ״דן אין דער פוילישער *־אװינץ אין די יארן 1923—1926• ןןן דעד ״דישער פען־קלוב אין װאושע פאד־ נעסם זיד איצט סיט דער פראגע װעגן פאר־ זיכערן די טאנטיעמע פאר די ״דישע דראםא־ סורגן• לעצסנס חערשם אין דער חינזיסט א חאקרוח• די םרופעס שפילן אן ק״ן שום פאר־