Literarishe bleter · 1931-12-18 · 51 (18.12.1931) · p. Seite 949

9 949 זײט לי5פ1141־יט5 3ל58<ז3 3981 51 .5X1.) זזז.זןן ע ד;; י ן ק ' ש פװ באנקיר גוםטאװ מעיער, שריפטשטעלער גוםטאװ מעיריע*) ״אװורגװ־הברסי. נוםטאװ םעיער, דער ׳שוין באריטט־געװאדעכעד באלעבאם פון דעם געדט־אויםטוייע־נאנטןזר, װעלכער איז ב#*ך א רײ פארשײדענע נעד־נטאעכע םאנהציעם ארײנגעפאאן אין יאנואר ד. י. אין תפיםה צואיב פאד׳שײדענע נעאט־נע׳םעפטן, װאם זענען אונזעדע אעזעד נענוג באקאנט, און װעאכער איז נאך א רןנאפן דרײ־ חד׳טימדיקן ארעםט ארויםגעאאזט געװארן אויף דער םרײ באויז צוא־ב דעם, װאם אונזער נעועצנעבונג האט נייטט דערװ״ל שיין נענויע אנװ״זוננען בנונע צו דעמדאזישן מין ״טדאנזאקציעם״ און האט מיט מזל אבעד מיט גדויםע ׳םװעריהײטן, זיך אדויםנעדרײט פון דעד געדעכט־קײט, האט זיך דעראויבט די חוצפה אנצוקלאגן אין נעדיכט װענן עדךבארײדיקוננ ד• דעדאקטארן םון די צײטונ־ נען, װאס האבן גע׳טריבן װעגן זיינע גע־טעפטרעך אויפן םמך פון ד• א־נפא־מאצ־עס, װאם די מאכט האט צונע׳טיקט. אזוי האט מע, אויך נעמאאדן דעט פאדאנטװארטרעכן רעדאקטאר פון אונובר ציי־ טוננ, אז דע־ העד מעיער האט א־ם אננעקאאנט אין נעדיכט פא־ עדן־בארײדיקוננ רויטן פאדאנראד 491 פון ש. ק. ם׳האט זיך נע־ קאנט אויםװײזן, אז ד• מענט״נן פון דעם געװיםן טין, װעלכע האבן קוים מיט נדױסע ׳םװעריקײטן זיך נעראטעװעט םאר דעד זיבערעד דעמאקלעם־׳טװעדד - װעלן זיך יטט־ר און בא׳שײדן באמיען זיך צו באזײטיקן פון נעזעל׳עאםטלעכ; לעבן. אבער דערװײל מוזן עק־ ז־םטידן אויך אזעכע פײנע לײט״. און װען דערנאך האט אויך דער אפעלאציע־םענאט םונם יטטדאף־נעריכט א־ן רער אנקלאגע םון די אםיצירן בודינער און העלער, נאך דעם פדאקורארם ׳עטאדקער רעדע, נאך םאר׳טארםט דעים עריטטן אודטײל קענן מעיערן און נעפםקנט אומבאדיננט אפצוזיצן ד• 14 טעג אדעםט, האט םעיער ׳טוין נעהאלטן דעם ענין םאר פאדעפילט. ער האט זיך אריבערגעצוינן ק״ן מינכען. אבער בעת דעם זיצן א־ן תפיסה האט זיך אין אים דעדװעקט דער חשק צו שרײבן. זײן האס צום טעמפן, םארעק׳שנטן בירגערטום, בםרט צום ״פאליצײראט אליטש״, איז נעװארן פדאדוקטיװ. עד האט נעזען פדאנ רורך רעד פריזםע םון בלוטיקעד םאטירע, און די םיסטיק םון רער דאזיקעד שטאט האט זיך בײ אים אםאציא־דט מ־ט אירע לעכערלעכע טיפן און קאמ־שע פאדשוינען. אזוי ארום איז דעד באנקיר מעיעד צוליב זײן פדאצעם געװארן א גדויםעד דייטשער שד״בעד. אבער דאך האט עד זיך אפגעזאגט פונם צונאםען מעיעד, װאם דאם ק. ק. ערן־געריכט און דאם ק. ק. קרײז־געריכט האבן אזוי באשפינן, און עד ה״סט םון דעמאלט אן: גװזנואוג וזעירימ*). פו\ רייפעז *) נוסטאװ סעיריננ איז אויך דעד מחבר םון נדויסן זועדק ״דעד נולם״, װאם איז שטארק באדימט נעװאדן. דאם װערק איז א־בערנעזעצמ א־ן םיל ש׳פראכן און אויך אין ייריש. אין בידערמאנס^ םאדלאג אדן בדכד&כדלדכב קריגס םען #לע ײדישע ביכערסון פוילן, ריס• לאנד, ארגענטינע און אמעריקע, אויך די אלע ײדישע *ײםשריםסן, װי אויך אלע נײםםע ענגלישע אין רוםישע ביכער ציםעםיקע ירײזן. א ד ר ע סז 6זס81 ]1סס8 8'ת3ו11י161)81 [•סספ86 182 .מ .5 .0 אמס׳וי דעם 18־טן יאנואר 1902, צו זיין 34־םטן געבוירנמאנ, האט מען ארעםטירט דעם הער װביטר — זיעם באלעבאם םון א באנק־ הויז אויח דער ױננמאנגאם 14, אין פראנ. דער דאזיקעד אדעסט האט ארויםנערופן נרוים אויפזען, סעיער איז נוט באקאנט נע־וען אין די פראנער נעזעלשאפטלעכע קדײזן, דעד ע־קו אין די קרייזן פון די רודערער און םפיריטיםטן, ער םלעגט זיך באמיען ארײנצו־ ברענגען אין אט רי קרײזן דעם װעלטלעכן גײםט, און דעדפא־ האט ער געהאט אנהעננער און קעננער. און אט האט ז־ך א־ן לאננע, גאנצע עמודיםדיקע באדיכטן באװיזן יד״עות װענן זײן א־עסט. פאדשטײט זיך, אז דאם האט א־ן דעד נעועלשאפט געש־אפן דעם אײנדרוק, אז מ׳האט אים דעמאסק־רט, װי א נעפעדלעבן אװאנ־ טוריםט. ם׳א־ז אויך נעװען באקאנט, אז ד־ געדיכט־פאנקציעם. װאס ד• צײטוננען האבן באיבדיבן און די שידיט, װעלכע מ׳האט אננע־ נומ־ען קענן םעיעד;, האבן געהאט א ש־ײכות מ־ט א געװיםן עדן־ ענין, אפשד נאד א נקםה־אקמ — דאס האט געזאלט זײן ד־ ס־בה פון דעד אויםפאדשוננ, װאס האט זיך אזוי גוט אײננענעב;. מע־ע־ האט, נעסלעך, זיך געװענדט צו דעד ק. ק. קאדםום־קאםענדאנטו־ ם־ט צװײ מעלדוננען: א־ן אײנעד האט עד באש־ולד־קט דעם אוי־ בערלײטענאנט קארל הבוער, אז עד האט עובד געװען אויף זײנע רעכט אלם םעקונדאנט און באװוםטזינ־ק אנגענעבן פאלשע יד־עוה. אין דער צװײטער האט ער באשולדיקט דעם הו־פטמאן בװ־יװװ־, אז ער האט נעמאלדן דעד פאל־צײ װענן אן עדן־ענ־ן, װאם אױ דעדװייל געװען םאדהאננען. בײדע אפ־צ־דן האבן באשולד־קט מעיערן אין עדנבאלײדיקוננ, און דאם קדײז־נעד־כט האט אים פא— משפט אויף 14 טענ ארעםט, װאם מ׳האט או־םגעטוישט אויף געלט־ שטדאף. םע־יער האט אפעלירט און צונענר״ט נײע באװ־יזן, אין װעלכע ער זאל האבן נעםאלדן װענן א געהײטען נעשפדעך צװיש־ן דעם פאליצייראט אליטש• מיטן הויפטמאן בודינעד. אין צען טענ אדום האט מען מעיערן אדעםט־רט צול־ב חשד אין שװינדלער״ען. אין די באריכטן, װאם ם׳האט פאנאנדערנע־ שיקט צו די צ״טוננען, איז נעװען געמאלדן, אז טעיער זאל האבן נעשטעלט דעם םפיריטיזם אין דינםט פון זײנע נעש־עפטן, אי ע־ זאל האבן ארויםגערוםן נײםטעד, װאם האבן נעראטן די קרובים צו שפילן אויף דעו־ בערזע, אז ער זאל זיך האבן אננענעבן פאר דעם בײערישן קענינם אן אוטנעזעצלעכן זון, און אז עד האט ד־ דעפאזיטן און די װעקםל־דעפאזיטן פון זײנע קונדן :־ש־ט־ פא־- ברויכט לטובת זיי, נאר לטובת זיינע א־ינענע נעשעפטן. צװײ און א יהאלבן חודש איז מעיעד געזעםן אין תםיםה; אין טשך םון אט דער צייט האט מען אויםנעהעדט א־בער 300 עדות און אויםנעםארשט אלע זײנע האנדלם־ענינים, םײ אלם שותף צו דער באנק־פירםע ״מעיער עט םארנענשטערן״, םיי אלם זעלבםט־ שטענדיקן באנקיר. אין רעזולטאט םון דעם אלעמען האט מען גלייך אםנעשסעלט די אויםםארשוננ און דעם 2־טן אפד־ל 1902 10 א ז־י־ נער פארטיטאג האט מעיער פארלאזט די תפ־םה. מעיער האט זיך איצט אייפעריק גענומען צו דעד אדבעט — צו רעאביליטידן זײן האנדלם־נאםען און צו דערװײזן, אז עד א־ז אין דער אםתן אן ערלעכעד םוחר און אז ער װיל קײנמאל נ־שט ז״ן קײן אנדערער. ״עס האט זיך ארויםנעװ־זן — ש־דײבט עד צו ד• פאריזער צ״טונגען, — אז םײנע ביכעד זענען םולשטענדיק ־נססנ פ און אז זײ זענען םולקום אין ארדנוננ, אז איך האב י־שט נעצוינן ט״ן חױנה אויף קײן שום אנדער װענ, װי נאר דורך םיין םולשטעכדיק םאלידן באכק־געשעפט״... אבער די נעזעלשאםטלעכע מײנוננ איז שוין נעװען צו אים ם״נטלעך געשטיםט, נאר עטלעכע צײטונגען האבן אפגעהרוקט זײן אויםקלערוננ, און בינו־לבינו האט די שוין״לאננ אונטערנענאננענע צייטוננ ״די פאל־טיק״ אפגעדדוקט דעם 22 אפריל 1902, אנשטאט דער דערסלערונ:, אזא נאנדץ: *) פון זײן נײ בוך ״פראנער פיטאװאל״.