Literarishe bleter · 1931-12-18 · 51 (18.12.1931) · p. Seite 947

947 זײט ויפיגר^רימז גונז&יזר ו\\ז. זג ן398.) ביצינד :עסיל. די הײזער הןיבן בבזעט גייםט הײן פעגםטער צום דרױםן זירו״ם. נאקעטע, הוילע זועגט. עוןינםט אצײן נישט בזזגרייםן, פאד־ װ$ם דו ווערסט םאוצים אומדויק און דײן בא־ס װכט רעם אויפ־ שריםט אויױ דעד ײאנט: קאזשע מײמאנידום. דעם רמ״במם געםר... איז עם באויז צוםערים אזוי אננעדוםן, אדער איז עם דאם ארט, ווו דעד גרויםעד, כמעט אענענדארישער אומרויקער נײםט האט ז״ן יוננט םארבראכט? עם צײכינט זיך מיט הײן זאך נישט אוים פון אאע ארומיסע נעסאעך. באויז אײן ריויז טײאט זיך אויס. עס איז םרוינאעך־געא נעפארבט, ײי ם׳זענען נעםארבט אאע עדטעד, װאס שטײען אונטער דער אויםזיכט םון דער ״סאמיסיע אכטויננ צו נעבן אויױ די היסטארישע מאנומענטן״ אין ש&אניען. ם׳איז ד־ ם־נא־ נאנע, די אײנציקע ײדישע שוא, ײאם איז םאדבאיבן אין סאר־אװא. איד מאך אויה ראם טיירא און גײ צום אאמן, היאצעײנעם טויער. עם אנטפאעקט זיך םאר מ־ר א קאײנע פאטשיא םיט עטאעכע ארעמע באומען־בײטן און באומען־װאזאנעס. א ייונג םײדא שטײט אויױ די סני אדאפגעאאזן, רײניהט און באװאםערט רי באומען. ױ דדײט קוים אויס דעם קאפ בײ מײן ארײנקומען. נישט אוים־ הײבנדיק זיך, װײזט זי מיר אן דעם ארײנגאננ צו דער םינאגאנע. א יזאיעער, טונקעאעד חחר, םון ײעאכן עם שאאנט מ־ט אזויסיא פאדאאזנקײט און עאנט אויף די װענט זיעבען נאך פארבאיבן שפורן סון נעצידטע אראבעסקן און פארש״דענע אראביש־העבדעישע אויםשריםטן. אין א װ״נקא נעםינמ זיך א שמאאער ארויםגאננ, ײו עס וענען אמאא געװען טדעפן צום עזרת־נשים. די היאצערנע נא־ אעריע אין דער הויך ארום אײנעד םון די װענט וױיזט נאך דאס ארט, װו די םו־ויען זענען נעזעםן און מיטנעדאװנט. א־ך שטײ און חער זיך אײן אין דער ׳שטיאקײט. עם יאגט מיך ארוים אין חרויםן, אין דעם מײמאנידום־נעםא. איז דאם אאץ, װאס איז איבערנעבאיבן םון אונזעו־ גרויסקײט דא? זענען דאם אונזערע דענקמאאן םון דעם רײכן גײםטיקן יאעבן, װאים מ־ר האבן רא נעפאאנצט? ואא איך זיך טו־ײםטן מיט דעם, װאם אונזערע מאנומענטן זענען גישט קײן מאטעריעאע, קײן םחישע; אז ז״ער כח באשטייט אין זײער גײםטיקייט און דויערנדיקייט? זאא איך זיך בארויקן דער־ מיט, װאם דאם באוט, םיט װעאכן די ערד איז דא אננעזאפט, און די קרעכצן, מ״ט וועאפע די אוםט איז דא םוא, האבן אונז נעשאפן כחות, וואם זײערע ואםטן נערן אונז און שטאדקן, און האאטן אונז אויך דודך אאנגע יאדן םון נםױנות און פײן? איבער •דעם פאריתומטן, פאראאזענעם שוא־דאך שװארצט ז־ך אן אײזערנער, דראענדיקער צאם. און באאד גישט וױיט םון דארט איז די קאזשע דעא סארטיאא, דאם קאײנע נעסא מיטן טונקעאן נעםויע־טן םארטאא, װו ם׳איז אמאא נעװען דאם געטא־טויער. אין די צײטן םון ײדישע ,־דיםות םאעגט מען ב״נאכט םארשאיםן דעם טויער, סדי ר־ ײדײטמ א״נ־ װוינער זאאן נישט קאנען ארויסנײן און זיך נישט אויםמ־שן מיט דער אאנעטײנער באםעאקערוננ. איצט איז נעבאיבן רער באויזער םארטאא. דער טויער איז נישטא. ם׳איז אן אםענער, אומהײמ־ אעכער דורכנאנג. זיי האבן זיך נישט אויםנעמישט... ןנזוח פו\ וןאפיסיל ןװוסי) װיכטיק פאר לערער און שילער! םאראאנ ״קואטור־אינע״, װארשע נאר ־ װאם רערשינען נ. מי־ער אלגעמײנעאוןײהגעשיכטע גריכנלאנד אוץ ח־ים אעו׳גבוך מיט 3 םאםעס און 5 ביאדער אין טעקסט פרײז 2 גיאדן. "\1ס1ז14-8נ1^״ .12)?6(}8 211108^31^1 .11 םמ 40 סם82^1 ,8׳װ323ז.3ז\\ ,6533 .0 .1£ ■י1 נײן אין דעד סר״ט. און װען די באאאדענע אײזעאעך טרעטן םאנ־- בײ, םוז מען זיך אװעקשטעאן אין די ארײננאננען םין די הײזעד, אדער זיך אויסציען אין דער אעננ בײ רער װאנט, כדי צו אאזן זײ םרײ רעם װענ. און אויך די םקײעו־ז זענען דא קאענערע און זײטיקעד. זײ זעגען תםיר װי אין שאטן באוהאאטן. סאדמאנן קוים עטאעםע אדאגזשן־בײמאעך און תטיד רי װײסע נאאזירטע קאכאעם־ פענק. און מיטאםאא קוססטו ארו״ם אויױ אן אםענער םאאזעטא. א קא״גער םחרישער םאגטאן שאאנט אין דער מיט סון דעם ארומ־ ריגגאענדיקן שטײנערנעם באסײן. זײנע װאסערן צעשפריצן זיך אין אאע זײטן אין סדי״אעכע שןירשקענריקע בײסשאעך. ארום שטײע׳ן די וױיבער מיט די אעדעדנע אדער ערדענע אראבישע םאעשעד, װאם זײ םיאן אן מיט ױאסעו־. א סך באנוצן זיך סיט אאגנע, אויס־ נעהויאטע באמבום־שטעקנס, װאס דיגען אאס רערן, דורך װעאכע דאס װאסער גיסט זיך פון סאנטאן אין סאאש ארײן. מעחםטע קאײטאעך זענען, װי אין טזרח, באויז או״םנעװײסטע שטיבאעך, איז װעאכע עם אמן, אויםן אראבישן אוםן, אננעאײגמ *וויח חער עחד, אדער הענגען סון סוםיט אראפ רי םארשײדענע סחודות. און נאך םאדנער דענען רי קאימע, הײמישע שטריקערײ־ ארער שנײחער־װאדשטאטאעך. זיצן אװח דער ערד אין א קרײז אויסנעזעצט די טײדאעך. רי ם״ם אונטער זיך. דער מיטן סון קרײז איז םאדסוטען סיט דער אויסגעארבעטעד סחורה אדער נעצימ, און אאע ארום ארבעטן, דורכטאמדיק םיט די הענט אײן און רי זעאבע ריטמישע באװענונגען. די ײז שימט ר>ויד און װי מיטאטאא װערט די שטאט פאדאאזן א\ן אװעקנעװארםן. ם׳קוטען אן די סיעסטא־שעהן, ארן אאץ און איעדער גיט זיך איבעו־ דער רי איז רער םארשאאםנקײט אין רי קיאע םאטש״אם אדער שטיבאעך. טיר און אאדן זענען פארהאקט און םארהאננען. אאץ זוכט שוץ םון חער ברענענדיקער, נאיענדיקער היץ. אאץ באענחט און שיטערירט אין רער רױיסער איבטיקײט. די או״סגעקאאבטע הייזער שפיאן ס״ט זײער שײנענד״קער וױיססײט. אםיאו די קאימע אײזעאעך, װאם שטײעז איצט שאומעחנריסע, רי קעפ איז רי װענט אימנענװ׳עט, זענען איצט םארװאנדאט אין נאאדעגע, באאגקענדיקע םאעקן. און װידער נעטט אאץ אן א נישטרעאאן, צויבער-ארט״קז אויס־ זען. װידעד <ײ איך וױ איז א \ױ״םז חאום, א חאום אין מיטנסאנ. און וױז־עד ג״ב איך זיך איבער דעם באוחן אמסט״נקט, װאס ם״חט טיך איצט אין דער געץ און פאאגטעו־ םון ידער וױיסער, צעאיכ־ טיקטער קאאיםךשמאט. סון צײט צו זױיט ניט זיך ערנעץ א םאררוק א שטאר המטער א םאתו־אטעװעט סעגצטע־א, עם נאאגצן ארויס א פאר םאדװונדעדסע, םרעמדיקע אוינן. אבער דאס םארשטארסט נאך מער רעם אימזצ־וק סון חאום און וױיטקײט. אט די נידעריקע, וױיסנעקאאדטע היחאעך זענען אמאא נעװען וװגדעדאעפע, ם״ן־נעצידטע װומערטער. די שמאאע, זון־באנאםענע נעםאעך האפן אמאא נעסחרט צו װענן, איבער װעאכע עס האבן נעצוינן רײך־געיזאײחסע מיט נעװאנטן נעשמוקטע נײער און קומער. די שטאט האט םארנומען א שטח סון צעז מייא. זי איז נע־ װען םוא מיט הוגדערטער מאםסז, באאעבטע מארק־פאעצער, טײערע כעדער און באקװעמע מאגזיאס — אי״נסאו״הײזער סאר פרעמדע. זי איז נעװען די םארקערפערמנ םון אריענטאאישן עקסטראװאנאגץ. אין רער צייט, װען נאנץ אײדאםע איז נעװען םארז-וגקען אין סמ־ צטערניש און װ״אדקײט, איז זי נעווען רעד צענטער סון קײםט און נעאעחנטקײס. אידע קאאיםן האבן םארשווענדט אוצרות אויםצו־ ביויען זײערע םאאאצז — סאאאצז םון רו, סאאאצן םון באומעז, 9א- אאצן םון נעאיבמע. זײ האבן געםאאנצט שמעקנדיקע נערטנעי םיא מיט די טײערסטע סרוכטן, און אײננעריכמ קאארע טײבאע- סוא מיט ידי סדאכטיסםטע םיש. באוח םאר דעם פאאאץ, װאס אפדאד־דאהטאן דעד נרויסער האט יעאאזט אויםבויען םאר זײן באאיבטער שקלאםין אז-וארא, האט טען באנוצט 10 טויזנט קעםאעז, װאס האבן אין טשך סון יאח נעסירט די טײערע מאטעריאאז, ױאס זענען םארברו״כט נעײארז אויזי רעד נעביידע. ם׳אח נעװען מער וױ באוויזע באנײםטערמנ אין די װעחטעד סון דעם בודישן *זאעט: רערצײא טיד גישט ווענן רעם הויח סון באנדאד און זײן שטראאג־ דיקער סראכט. אװב ס״ר נישמ סערס״ען און כמע מיס זײערע פיי'־ צאאיקע וװנדער, וױיא ם׳אח אויױ דער עדד נישמא נאך אזא ארט. װי קארדאװא.- און װי אזוי אח עס? כ׳נעםין זיך סיסאמאא אין א שכקך,