Literarishe bleter · 1931-12-18 · 51 (18.12.1931) · p. Seite 941

4 זײט 941 לי(ן<ך>ויט<ן ברוזםפד גזזז. ו5 (־398.) ק םאװיעםישע שדײנגעד ייך, װ$ס איז נישט צוםרידן טיט די פריװי־לעניעם םון די ם*>ר־ אנטװןורטלעכע טוער, האלט היםטערישע העצערישע פאנרןום־ רעדעם. די פראבצעכיען זענען אײעםנע׳טטעצט נעװארן שאחי, אבער עם װערן נ־יפט אננעװ״זן יץין שום װעגן און אופנים זײ צו פאר־ ענטםערן. ראס היויפט־װערס גראדקאװם, װאם האט אים ־טטארס פאפוו־ רעד נעטאבט, איז רעד ראמאן ״צעמענט״. רי הויפט־טעםע — דאם צוריק־אויםיטטעאן אן אפגעילאזעגעם און פארװארםעגעם אין דער צ״ט פוגם בירגער־קרינ זאוואד. ד• דאזיקע אקציע ותרט דורבגעםירט אינם פער״אד פון םאטע אנהויב םונם נעפ און .וערט באדראט דורך אן איבערםאר פון ד• װײם־גײארדײער. עם ױערמ דא נע׳עירדערט ד• ארבעטע״טאםע, ײעאבע האט זיך אינם פעייאד פונם בירכער־קרינ אננעהױבן דעקלאםירן, און אונטער דער היעפעה םון דעם הויפט־העאד גילעב, א דעמאבאיזירטער ארטײער, און זײנע פ־ײנט װערט ד• טאסע צ־״ת ארײננעצוינן אין דער ארבעט םון אאזן אין נאגנ דעם זאװאד. בואט און קאאר מאאט גאאדקאװ ד• פאדטרעטן םון ד• בױראקראטן־האמוניםטן און רי באצױנג םון דער טאםע צו זײ, דעם פאדטרעט פון דעם אינדםינער קריםטי, ױאס איז בילב ונםש א־בעדנעגעבן דעם זאװאד, אבער אין נרונט איז ער א קאגטררעװאאוצ־אנע־ און באבאטאז״זניק. ד• צװײטע טעמע א־ז ד• פאםיאיען־דראטע םון נאעבן און זײן ם־וי ראיעע, א ם־ײע ם־ױ, װאם האט זיך אפנעזאנט פון םאמיאיען־ אעבן, דעראאזט א־ר אײגן קינד זאא ׳שטארבן אין דעם הונגערנ־ ד־קן ק־גדערה״ם, װא־פט אפ די איבע םון א־ר מאן, נישט נאר װען ע־ פרװוט ז• צור־ק אומקערן צו די טעפ און צום שאאםצ־מער, נאר אםיאו דאן, װען ער אנערקענט שױן א־ר פערזענאעכע אין נע־ זעאשאםטאעבע פרײהײט. דאשע האט מו־א םא־ איר איבע צו אנדרײען און אײקנט די איבע. דאם איז די טיפישםטע טעמע נאאדקאװם. די דדיטע טעמע א־ז די אינטעאיגענץ אין דער פארטײ; דער געװעזענער טענשעװ־ק םערנײ און דאם ראמאגטישע מײדא פאאיא מעראװא. נישט נעקוקט דערױה, ײאם נאאדקאװ האט װארהאםטיק נע׳שיאדערט רי דאזיקע םינורן, איז זײן נראדאיניקע םארענטםערן אט ד• פראנע ׳םױן צו איבערנעטריבן. נישט איננאנצן קאאר און פארנעפרט א־ז די ש־אדעדוננ םון דעם םארזיצער פון אױסם־רקאם באדיא־ן — אן אױםנעראםענער, א בױראקראט, א קאאטעד עגאיםט, װאס נעמט אונטער ז״ן יכוץ די צעפױאטע פארטײ־מיטנאידעד. אבער אין דער זעאבער צײט איז ער אױך א טיכטיקער אדמיניסםרא־ טאר, א נענ־טער פאאיט־קער. באדיאין א־ז באי ׳שום םפק א ט־פ א םאדיבערנײענד־קע־, און נאאדקאװ האט אין זײן ראמאן נישט נענוג בואט א־ויםנעוױזן זײן אײנענע באצױננ צו אים און ני׳שט די באצױנג פון דער פארטיי. אומגעאוננענער םון אאץ אױ דער טײא, װו עס ײערט געיט־אדע־ט די ״פארטײ־רײנ־קוגג״ — דער אױטא־ באאויבט נ־יטט און פארורטײאט נישט די נישט־ריכטיקע האנדאוננ םון דער קאמיםיע. דאס דאזיקע װערק האט ארויםגעדופן א אײדנשאםטאעכע פא־ אעמיק אין די א־טעראטור־קרײזן. אױט דער ׳טארםקײט פון דער טעמע אױט דע־ קאמפאיצירטקײט און םארשײדנאדטיקײט פון ד• ט־פן, אויטן פאטאם פון דער קאנםטרוקצ־ע אױ ראס אײנער פון ד• בעםטע פראאעטאר״טע .־אמאנען. דאם װערק א״דט אבע־ צואיב א רײ דעםעקטן, װאם זענען פארבונדן מ־ט ד• אאנעמײנע אײגנ־ יטאפטן פון נאאדקאװס פאעטיק. ד• נדונט־פרינציפן פון גאאדקאוום קינםטאער־׳טער טעכניק װעירן נענױ פארמואידט א־ן ד• װעירמער םון אן ארבעטער אין דער דעידצײאוננ ״מיטן באוט פונם הארצן״, װעאכע זענען נעװענדט צו רעם ׳טר־םט״טטעאער: ״עפן פאר ד• מעגט׳טן רי יאטערדיקע נע־ יטווירן םון ז״ער אעב;, קאאפ זײ... אנטפאעק םאר זײ די נױויוז־ גטועבוב ב״ידער, עיסיארקע מענט׳טן און זייער העלדױניבײסו, דער־ צײא זײ םארכאםגריעע רענעגדענו װע׳נן מענטיטן, װאם זײ זעען נ״טט א־ן זײער אעבן... האב נ־שט מורא פאר גוגגואװז״... גאאדקאװ יטרעקט זיך טאקע גי׳גיט פאר נוזמאות, צופאםנדיק און באנוצנדיק זיך מ־ט זײ, ב׳טעח ער ׳טיאדערט אפיאו דאם רעאאע, טאנ־טענאעכע. הײנםצײטיקע 111 םיאדאד גלאדקאװ םיאראר װאםיאיעװיטש גאאדקאװ איז אײנער םון די פאפו־ אערסטע פראאעטארי״טע בעאעטריסטן איגם ראטנםא־באנד. ער אױ נעבוירן אין יאר 1883 אין א פויערישער םאמיאיע. אאם 16־יעריקער בחוד האט ער םאראאזט דאם דארף און נעקוסען זוכן אדבעט אין שטאט. די שטאט האט דעם. ניריקן ױנגן םויערן־זון אױםנענומען נאר גישט־םרײנטאעך און עס תאט זיך פאר אים אנגעהויבן א םדדה םון הוננער און איבעדװארםן זיך םון אײן פראפעםיע צו דע־ צװײטער. ער האט נעארבעט אין א דרוקעךײ, אין אן אפטײק־ סקאאד, געװען א אעדער. אין שטאט אױ ער ארײננעצויגן נעװארן אין דער רעװאאוציאנערער באװעגוגנ און א־ז פאר ז״ן טעטיק״ט אדעםטירט און פארשיקט נעװארן קײן םיביר. דעבייוטירט האט ער אין יאר 1899 אין ׳דער פראוױנציעאעד פ־עםע (״קובאנםקיא ײע־ ראסאםטי״). אין זײן ערשטער נרעםערער דערצ״אונג ״די איזנא־ער״ (1912) שיאדעדט גצארקאװ דאם אעבן םון די פאאיט״גי־פאר׳ג״קטע, װאם װערן נעפײניקט און צעם־עסן פון די םפקות און זובענ״ג•; םון א נײער ײעאט־אנשויאוננ, דאם אעבן פון מענטשן, װאם גע־ פינען זיך אין א צושטאנד פון עקםטאטישן אויםברױז און נייםט•־ קער ידיחה. די זעאבע עפאכע סון רעאקציע, ד• זעאבע שטימוננען און זוכענישן װערן אויך נעשיאדערט אין זײן ״אאטער םעקרע־ טארקע״ (1927). אין דער דאזיקער דערצײאוכנ װערט גע׳ג״אדעדט דער קאמף פון די רעװאאוצקאנערן מיט דער טורמע־אדמיניסטראצ־ע, חשדים אין פראײאקאציע, א פרװו צו אנמאויפן, פײנ־קן און שאאגן די ארעםטאגטן, םעאר־געריכטן איון צעשיסונגען. די געװיינאעכע מאניר םון גאאדקאװם שדײבן, — צו געבן אין היפערבאאישע ביא־ דער די עקםטאטישע איבעראעבענישן און א״דנ׳גיאפטאעכע אמ־ פערײען און נעשפרעבן — ײײזט זיך אין די דאזיקע דערצײאונגען ארויס אין דער פואעד מאס און װערט בארעכטיקט א דאנק דעם קרעגקאעכן גײםטיקן אעבן פון די;עםאננענע אין ד• צאירישע תםיםות און סארשיקונגען. אין די זעאבע טענער, מיט א מאםע באשרײבוננען םון דער אכזדױתד־קער און װיאדער שפיא םון אײדנשאפטן, איז אויך אננעשריבן זײן פיעםע ״װאטאנא״. ״דאם םײערידקע טעריד״ באהאנדאט די טעמע װענן בירנעד־קד־ג אויך קובאן — אבער אין םאמע צענטעד געפינען מיר װידער די ק־ענק־ אעכע איבעראעבענישן םון צװ״ פרײנט, װאס זע׳נען ז־ך נעװא־ן רם־שתאים: דער קאזאק־באאשעװיק גמירא און דער אפיציד אגדרײ, װעאכער קװענקאט זיך און װײם נישט צו װעמען צוצו־ שטײן, צי צו די רויטע, צי צו די ײ״םע און שט״ט סוף־כא־םוױ צו צו די אעצטע. אין דער דאזיקער נ׳רויסער דערצײאוננ איז םאראן נאך א״ן העאד, דער באאשעײיק און קאמיסאר גאא־א - א הא־- בער םיםטיקער און אידעאאיסט, װאם האאט אין אײן היסטעריש־ היציקן טאן טענהן װעגן דעם ״םקיטישן״ אין דער רעװאאוצ־ע. די רעװאא׳וציע װערט דא מראקטירט אין קאסמישע (א שקװאד, אן ערדציטעדניש, א מבוא) און מיסטישע (גאאנאטע) ביאדער. רי איבערנעאאדנקײט םון ד• שיאדערונגען װענן די כאעראײ פײנ־קונ־ נען, אכזרױתן, טויטן מאכט נאך אימהדיקער דעם קאאאריט פון דער דאזיקע־ דערצײאוננ. אין דער ״ש״כורער זיון״ שיאדערט ע־ דעם קאנפאיקמ צװישן די סאציאאע (ניבער פראפעסיאנעאע);רופעם און םארשיידענע אפנוינן און שאטירוננען אין דער קאמפאדט״. די פראגע ײענן איבע און אעבן םון די פאדטמיטנאידער און קאמ־ ױנן, די שװערע באדיננוננען םון אעבן און דערצױיננ פון דער ױננט אינם פעריאד סון דעם װירמשאםטאעכן אױפבוי. ד• אאע מאמענטן זענען נענעבן אויםן פאן פונם אעבן אין אן אפרו־סאנטא״ע אױפז דדום. װי אאעמאא זענען בײ נאאדקאװן ד• פראבאעמען פארשארםט, די העאדן אויסםעדאישע, די נעשםרעכן און דיםקוםיעם נע־ױעזע. א קאמױנ־םט־אקטיײיםט אײםערט א מײדא, און םדיװט ױך זי פא״ נײאאטיקן, און אז זי א־ז א־ם מוחא און דערצײאט אים װענן אי־ איבע, ניט ער זיך א״בער דעם חברים־נעריכט. דער איבעטער מאר־