Literarishe bleter · 1931-12-18 · 51 (18.12.1931) · p. Seite 940

(398} 51 ליגיװוגזריפזי ^לי6י5ו 1\\ז. 9 זײט 940 פון ים״ גײט טען םארבײ נלײכגייצטיק, סײהן סען װײסט טוין סון פריער דעם װערט םון אט דעם שריסטשטעלער. צװײטנם: סםור־המעשה. םפוד־המעשה אין א װעדק איז פוגםט װי דער אויםשרייער א־ן דרויםן םון א טעאטער. — םומט ארײן און זעט די םארשטעלונג! בײ ראבאין אין די װערס זעגען זעלטן מעיםות פאראן און אויב עם שגיראט זיך יא דא און דארט עםעם אזוי׳נם, איז עם ארומ־ נעװיקלט מיט אזוי םיל זײטיקע יזוגסטרארנאמענטן, אז דער עיקר זעגען די לעצטע. רריטגם: פראברעטען. פדאבצעמען אין א קונםטװערק זעגען, װי זשיראגטן אויף א װעקםל, װעלכע האלטן אין אײן דערמאגען, אז דאס װעקםר מוז אויםגעקו־פט ווערן. בײ ראבאין זעגען די אלע דר״ אויםנערעכגטע זאכן װײניק בגמצא. זײגע װעדק זעגען, װ• יםייגע ׳עטיטוגנםםולע מאלערי״ען װענן;יעװײגלעבע זאבן, װעלכע בלויז מענטשן מיט פײנעם און ראפינירטן געיעמאק קאגען אפיםאצן און פון ז״ געניםן. אמתע קוגםט־געגיםער זעגען א יקר־המציאות אפילו בײ די אומות־העולם, בפרט בײ ײדן, װעלכע לײגן :אך אלץ דעם טראפ אויף דעם ״װאס לאזט עם מיד צו הערן״. דאן איז דא נאך א סיבה, — און זי איז אפשר די סאמע װיכ־ ט־קםטע, — פארװאם ראבא• איז גישט אזוי פאםולער, װי ער װאלט לויט זײן טאלאגט געדארפט ז״ן. אים פעלט איגגאגצן די םעיקייט צו לאזן הערן םון זיך. פאדאנען קיגסטלער, װעלכע זעגען געבענטשט אויסער טיט גדויםן ׳עעפערישן טאלאגט, אויך טיט דער פעיקייט, אז דאם, װאם זײ טוען, זאל שטעגדיק ארוגטעדיםײגען פון אלע װעגט איגם עםנט־ לעכן לעבן. איך האלט עם גישט פאר קײן חסרון. א מעגטש מענ און דארף אפשר האבן רעם כוח צו קאנען אויספאקן זייגע פעקלעך פאר דער עפנטלעבק״ט, אויב גאר אין זיי איז פאראן נענוג איינן האב און נוטם. א. ראבאים פעקלעך האבן אין זיך א היפש שיינעם פארמענ, אבער אים פעלט אינגאנצן די פעיקייט זיי אויםצופאקן אזיי, אז זײ זאלן זיך שטענדיק װארםן אין די אויגן. ער דערצײלט, — איז נישט קײן מעשה, גאר א בילד. גײן, אויך קײן בילד איז דאס נישט, עפעס סער סון דעם איז עם. עפעס, וױ א פערז פון א םיין ליריש ליד איז יעדער זאץ, װאם ער רעדט ארוים. — איך בין אמאל אין א זומערדיקן לבגה־אװנט געפארן אויף דער ברויגעד שקאפע ב״ם ז״ט פונם אל&ארפא פעלד ,איז יעדעם טאל, װאם איך האב געצוינן דאם צויםל או־ף רעבטם, האט זי דװקא עקשגותדיק געדרײט דעם קאפ אויף ליגקם״. אט אזוי טוט ער א דערצייל, און די לױלקע איז שוין צוריק צוױשן זײגע ליפן. קײגער פדעגט א־ם גישט צוליב װאם האט ער דאם אײגנטלעך דערצײלט. טען קוקט אויף די דינע שנירלעך רויך, ײאם ציען זיך און שלענגלען זיך פון זײן לױלקע, פון ז״גע ליפן, דורך די בדייטע נאזלעכער זײגע און מען שטעלט זיך שוין אלײן פאר ראס איבעריקע. איך האב אים אמאל געהערט דערציילן וועגן א קו, איז דאם געותן אוטנעפער אזוי: — די רויטע קעלב־קע קו מיטן װײםן לאטקעלע או־פן שטערן א־ז געשמאגען און געקוקט אין דער שג״איקער װײטק־יט. ו,אט זיך אויםגעדאכם, איז :ישט :אאי־ א־דע אויגן קוקן, :אר אויך דאס װייםע לאטקעלע אידם קוקט אין דער ׳םנײאיקער ײײטקייט. אט אזוי אומגעםער רעדט א. דאבאי, און אט אזוי אומנעפע־ שר״בט ער. גישט די םיטואציע א־ז דעד ע־קר, :אר ד־ שטימו:;, װאס זי רופט ארוים. דערפאר באגוצט ער זיך זייער תלטן מיט טעמעם, װאם זענען פאר זיך אל״ן אן עלין. אים איז עם גישט נויטיק. פשוטע שטיקעד לעבן װערן א דאגק דער באהויכוננ פון זײן אטעם פארװאנדלט אין קוגםט. ״איך דערצײל״ הייסט אײגם פון ראבאים ביבעד. אין אט דער :אמען איז זײער כאדאקטעריםטיש פאר זײן װענ אין אוגזער ליטעראטור, װארום גישט װאפ איז בײ אים דער עיקר, גאר װי אװי ער ד־עדצײלט איז װיכטיק. דאבאי דעדציילט אויף א גאר באזונדעד אופן. עפעס א ביז גאר באזונדעדער חן לינט אױסגעגאםן אויף יעדן זאץ זייגעם. א חן, װאם נגבעט זיך אומבאסערקט ארײן אין אוגזער הארצן. דערװא־ רעסט אונז און טאכט דעם גאםען פון א. ראבאי אײנן. ד. ה. נישט קײן פארליתגער און גישט קײן דעדגער, קוסט אים דערפאר קײנמאל נישט אוים אויפצוסרעטן אויף קײן בינע און טהאי טעמא באנענגט עד זיך קיינמאל נישם פנים אל פנים מיטן ײדישן לײענעד. פון דער נאטוד א מענטש אן אינזיכיקער, געסט ער ק״נסאל קײן אנטײל נישט אין די פארשײדענע קולטור־באײענונגען אין אונזער לעבן. אין דער היים, און אפשר אויך אמאל אין ז״ן שאפ, װען ער קאן זיך אפר״םן אויף א װײל סון דער ארבעט, בליקמ ער מסתמא אדיין אין דעד פרעםע און פאלנט :אך, װאם אזוינם עם קוםט םאר בײ אונז. דענסטמאל הערן סםתמא אויך נישט נאר זײנע אויערן, נאר עם הערן אויך זײנע אויגן און דער עיקר זיין לױלקע. א שאד גאר, װאם די ארומיקע דארטן, םארשטײען נישט אזוי גוט די שפראך םון זיין לעלקע, װי מיר. ערשט דערשינען קאדיע מאלאדאװםקי גײען שיכעלעך אװעק, װױ די װעלט האט כאד 8ן עק ןוזטפװזרנזך אי\ פטרװ.) כ דאבאי איז נישט אין אן ערך װײניקער באקאגט, װי ער פאר־ דינט עס. לויט דעם אײננארטיקן טאלאגט זייגעם, װאלט ער געדאדפט פיל סערער געליתנט װערן, װי ער װערט נעליתנט. םארװאם איז עם אזוי? איך האב םיל סאל געסראכט װעגן דעם, און מיר דאכט זיך, אז די םיבות זענען םאלגנד־קע. ערשטנס: די נעמען פון זיינע װערק. נעטען םון קונםטותרק זעגען, װי שויפעגםטעד פון;עשעפטן, ותלבע ציען צו דעם קונה. זעגען די שויפעגסטער ראשיקע, קאלירפולע, צװיננען זײ דעם קונה אפצושטעלן ביי זיי, און די שטילע גייט םען פארב״. בלויז מעגטשן מיט אן אויסגעםײגערטן און ראפיגירטן גע־ שמאק זעגען ביכולת צו דערזען שײגקײט אין דער שטילקייט. געסט, לסשל, דרײזערס ״אמעדיקאנער טראגעדיע׳/ — װער פון די אםעריקאנער לײעגער האט דאס בוך גישט נעלײענט? דער גאמען איז אזא, װאם ציט צו, אבער שערװאוד הענדערסאנם: ״שװארצער געלעכטער״ איז א נאמען, ותלכער פאריגטערעסירט נישט, עם איז א בוך פון גרויםער, קינסטלערישער באדייטונג. דר״זעדם ״אסעריקאנעד טארגעדיע״ איז בײ פיל טויזנטער אויםן טויל און העגדערםאנס ״שװארצער געלעכטער׳/ װעדט געלײענט בלויז םון אײגצלנע. קאן' דיער ײדישער ליתנער זיך סארנינען דורכצולאזן אזעלכע געסען, װי בערגעלםאנם ״םידת הדין׳/ אשם ״קידוש השם״, אפא־ טאשום ״פוילישע װעלדער׳/ אדער לײװיקם ״נולם״? עם זענען :עפען, װעלכע כאפן דעם ל״ענער ב״ם האלז, אבער די געטען פון א. ראבאים ותרק: ״איך דערצײל׳/ אדעד ״א פאס