Literarishe bleter · 1931-12-11 · 50 (11.12.1931) · p. Seite 933

זײט 933 די ײדישע ביבליאטעק און דאם ײדישע בוך רי באראנאװ־ביבליאזזנזן אי\ לאדז. ד• ב־בהיןוטעק א. פון ג. בןזדןזכאזו אין לןזדז עיאישטידנ! יסו־ן איבעד 10 •$,־, זי א־ז ד• :דעסמע און פאפויעדםטע ״ד־יצע ביבה־ןזטעס א־ן?ןזדז. צ$ול לײעזער -- אוישן 1־סן יאגואד 1931 חאט ד• י־בריאטעק שאדטאנט 931?עזעד. ם׳א-ז א־גטעדעסאנט: אויפן 1־טן יאנואד 1930 זע.ען געװען ברויז 591 רעזעד. זעכען א־ן 1930 צװעסומען :ײע 330 רעזעד. גזאביאלטר בזטנואזר בז\ רי לעזער — אדבעטעד — 540;%ס,מס,), א:;עיכטערטע — 103;17,7%,), הא:טװערהעד און פוחדים — 5;,0,5/1), ישירעד — 47;5,3%), שדײע פדאשעס־עם 100;18%). לזױז\ גמטולעכסי — טע:עד 505;״557), שרויען — 410;״457). לזינו\ עלוזער — שון 15 ב־ז 18 •$,־ — 150 רעזעד, שון 18 ביז 30 — 308 רעזער, שון 30 ב־ז 30 — 434, שון 30 ־אד און ערטעד ברויז 33 רעזער. װערכע ביכעד זע;ען;ערײערט;עװארן א־ן •אד 1930) לזיגז רי עובראכז.׳ ״דיים - 11.959;״437), פו־רײע — 13.909;״577)■ צוט 1־טן יאכוא־ 1931 ־אבן זי,־;עשוכען אין דעד ביבריא־ טעס — 3154;״01,57) ײדיטע ב־כעד, 1937;״38,57) פו־ר״עע ביכעד. צום 1־טן יאגואד 1930 חאט ד• ב־בריאטעה פאדמאגט 4391 ב-כעד, זעגען צוגעקוכיען ב־כעד שאדן ־אר 1930— 800 ב-כער. ד• צאר 11.959;ער״עגטע יידייטע כיכעד װערן;עטײרט רויט ד• געב־טן: דע,־צײרע::עז־דאטא;ען -- אדי;־:ערע - - 3.000 ביכעד, איבעדגעדעצטע — 5.050; פאעז־ע — 107; דדאפען - 350; סא־ צ־ארע ,יױםװטאשט — 057; פ־ראםאש־ע ־־ 107; :אטודוױםג׳עאשט 358; ר־טעדאטוד־קד־טיק - 334; הוגםט־מעאמעד ־ - 13,;ע־ יט־כטע — 374; זכדוגות 431; ב־אגדאש־עס — 90; דשײגארן ־ 81; שאד״טײדעגע - 31. שון ד• פוירישע 13.909 ביכעד זעגען גערײעגט געװאד;: בערע־ ט־־טט־ק אדיגיגער־ע — 1.787, א־יבערגעזעצטע — 11.199 בי־ בעד; פאעזיע און דדאטען — 59, סאצ־אהע װיסג״טאםט - 701, אמעמײגע װ־סג׳טאשט 103 ב־כ־ער. שון ד־ צ־םעד, װאס זעגען אכגיעי.עבן װע;ן ד־;ער־יעגטע ײדי־ יטע און פויר״צוע ביכער איז װיכט־ק צו באטערקן, אז;י״טט;עקוקט אװף דעם, װאס בכרר ועגען ב־כעד אין דעד פויר״טעד יטפדאך כע־ רייעגט;עװאדן טעד;13.909 קעגן 11.959 ײדייטע), איבעד זיריגי נעלע ־יד־יכע ב־כעד זעכען ש־ר טעד;ערייעגט;עװאדן: במיז ״דיק־ אד־;י:ערע בערעטדיםט־ק אג״טטאט 1787 פוירייכ־ע — 3000 ײד־שע; דע־צו קוטען;אך צו די 107 פאעז־ע און 350 דדאמ־ען. א־ן דעד פוירייטעד יטפדאך װערן אטײםטן;עשאדעדט ד■ איבעמעזעצטע בערעסדיםט-ק: שון 13.909 —;אעצע 11.199. בכר? װעדן דאמאגען, דעדצײרונכען שון דעד װערט־מטע־אטו־ יעטארק;ערי־עגט. אויך פון דער צאר גער־יעגטע בער־עט־יםט״ק א־ן דעד ײד״טעד ״טפדאך זעגען איבעדגנוזנוצסװז ביכער;ערײעגט;ע־ װאדן טעד װי אדיג־גערע: 5.050 א־בערגעזעצטע אגיטטאט 3.000 אדמיגערע. טען דארף דא אמטערשטרײכן, אז דער?עזער םון ״ד״ט דיעגט אויף אדע געביטן פוגם טענטשרעכן װיםן. דע־ רעזעד םון פו־רישע ביכער אין דעד ײדישער ב״בריאטעק אמטערעם־דט זיך בע־קר ט־ט איבעדזעצוגגען. בכרר א־ז אין יאר 1930 גער״עגט געװארן: בערעטדיסט־ק — 80 פדאצעגט, םאציארע װיםג־עאפט 6 פדאצע־-ט, פאעזיע — 0,5 פדאצענט, אנדערע אםטײמנגען — 7,5 פדאצעגט. ־צו דעם באידיכט םון דע־ ביבריאטעק איז צוגעגעבן א באפער־ קונג: ״שאקטיש איז דער א־בערגעװיכט םון ד־ רײענעד אין דער ביבדאטעק רטובת ײדיש. רער גרעסערער צאר נערײענטע ביכער אין פויריש;עמט ז־ך דערםון, װאם פו־ריש װערט אסטער געטױשט װי ״דיש, װײר דער רײענער־ע?עמע;ט אין פויריש רעקרוטירט זיך םון דעד שירעד־ױננט און םרויען. אזוי, רמשר, װערט א בערעטרים־ טיש װערק אין ײריש רורכשניטהעך געה״ענט 3—4 מאר א חורקכ בעת א פויריש בוך 3—4 א װאך." 400. לינזנװארינוזנז בלנזנונור וזװ. ספ \ד39) חאשעק נופא, אננעטון װי א צירק־טענטש מיט ברײטע נע־ קעםטהטע הויזן און מיט א קרײן םארביקן קעפעלושר אויםן קאפ, חאט עד אויםנערוםן ״דאם;רויםע וװנרעד םון צװאנציקםטן יא־- חונדעדט״, אז בײ א־פ אין דער בודע :עפונען זיך חמט, װאס זענען ״אזיפגנזטנזאוטז װװיװיזזנזוזינז״... ע.ירם האט;עיעיט מיט דדייעד נדײצערם. מען איז אד״ן אין דעד בודע סקבר־פנים ז״ן ד■;עפנדטע חינננ ד• נע&נרטע הינט האבן נעשטינקן, און ד■;עשדאכע חאט שאדכאפט דעם אטעם ליי די נ־מעריקע, װערכע זענען, ארויםקומענד־ק שון דער אנדערער זײט, אויםנעמונטעדט נעװא־ן מיט א םמאםק םון א שמאטע, באניעצט אין מוטנעם .־ענן־ װאסעױ... דאס אד״ננאדן רעם עײם, צונעמען ד• גדײצערפ און טחי־־מת־ם זײן די שאדחרשטע מיט דעד נאסע־ שמאטע חאט;עסון דעד שטישעדישעד האשעק... ענדרעך חאט זיך דערװ״םט ד• פאריצײ און מען חאט אדעם־ ט-רט חאשעקן.;אר אײדער םען חאט איפ ארעםטירט, חאט האשעק או־ך שאמארט די פאריצײ מיטן קאמיםאד בתוכם און דעד ־מס־ שעד בודע א־ײ;;עמע;דיק ב״ ־עדן שון זײ אימטריטמערט, כד• זײ צו ״באװייזן״, אז ד■ ח־:ט זע;ען פאקטיש ״רעבעדיקע״... או־ך זײ זיע־-ען;אט־דרעך ארויםנעקוםען שא־חרשטע און חאשעק חאט ז״ :רויםמוטיק אװפגעמונטערט מיט;אםע שמאטעס א־בעד ד■ פנימעד, בד• זײ וױדעד צו בדעננען צום באוװםטזײן... חאשעק װערמ גערוםן אין פיריטעד. אבעד אויך די םיריטע־ישע דיכםס צײט חאט חאיםעק כישט םאדע;דעדט. חאשעק האט ז־ך;ישט נעקאנט אײנרעבן א־ן דעד סאידאטםקער דיםציפרי;. ב־אװעד סארדאט ״שװײק״, — א־ז א פע־זאנ־פיצי־טע;דאטעםקע שון ז״ן רינסט;ופא. אדאנק זײנע חריפותדיקע אײנפארן, װאם חאבן;ערויכטן םיט א קדעפטיקן הומא־, חאט עד תמיד זיך ארויסנע־ דד״ט פון ד■ שװערםסע סיטואציעס. חאשעק חאט אזו• רא;נ ״נעקעמםט״ און פא־טײד־קט דאס ״מבע שאטעריאנד״ ביז ער איז אדימנעפארן א־ן דעד דוסישעד;עםאנננשאשט,;ישט באנוצנדיק, חרירח, קײן אימצ״קע קויר... םײ אין דער קאזא׳־מע, אויפן ש־א;ט, און אפ־רו אין ד• ״אקאפעס״ חאט חאשעק;עדױבעדט זײן טיפ״טע רירקע און;עשר־בן ־ומא־ ־עםקן... אין דער ,־וסישער;עפאנננשאפט, װאנדעדנד־ק םון שטאט צו שטאט מ־ט פא־ט־עם;עפאנגענע, חאט האשיעק זיך באקאנט םיט א;ײעם אומיאקאנטן רעין, װאפ חאט;עהאט א;רויסע חשפעח אויף אים ארם מעכטיכי און קמסטרער. עד חאט מיטגעמאבט די ־וס־שע רעװאמציע. :עכוםען אן אקטיװן אכטײר אמם רעבן פון ד• געפאנגענע, בע־קר בײ זימע טשעכישע ראגדםרײט. ער חאט אפירו אין קיעװ ,־עראנירט א צײטונג אונטע־ן :אמען ״טשעכא־ ס־,־;װאן״. חאשעק דערוװםט זיך װעגן דעם צחאמענכדוך פון דעד ארמעד עםטדײך־אונגאד־שער מאנאדכ־ע, װעגן דער נרמדוננ פ.־ן דער טשעכאםראװאקישעד דעפובריק א,ין ער הויבט אן אין ״טשע־ כאפראװאן״ א פראפאנאנדע (בעת דעד קעדענםקי־דענירוננ) פא־ דעם טשעכאסראװאקישן יעגיאן, װאם חאט זיך דאן נעשאםן אין ־וםראנד פון ד• טשעכ־שע;עפא;;ע;ע. ־אשעקם או״פגעטונטעדטע פאטדיאמ־שע אדטיקרען האבן שטאדק נעװירקמ. ער װערט אויך אדײננעצוינן אין רע:;אן. אבעד ער ענדערט ניך זײן מימוננ, און װינ־ט א באר׳שעוױק. חאשעק אנטוישט זיך אבעד אין בארשעװיזם און אין יאר 1923 קומט ער צודיק קײן *ראנ א גערו־טערסעד, ם־טי־עננגדיק מיט זיך זײן צײײטע פדוי, גרעפין ארעקםאנדדאװא יװאװ, ד־ טאבטער פון א געװעזזענעם רוםישן;ראף... ד• טשעכישע רעגידונג האט זיך באמיט צו נפארנימיקן אי־ נרויםן חומאריםמ ש*־ ד• ארע עװמת און צרות םון אפאר. פען חאט אים גענעבן א אנגעזעענעם פאםטן אין מיניסטעױױם פאד נעזינטהײט ארס ע־שטן סעקרעטאד. אבעד האשעק, רער :ישט־ דיסציפרמירטער באהעמע־מענטש, חאט פארנאברעםיקט זימע שאדאנטװארטרעכע פונקציעם, ייז מען האט א־ם םון דעם אמט משרח נעװען. די טשעבישע שריפטשטערער־משפהח האט םאררוידן א ורויםן חבד, ײאם זײן;רײכן אױ רעת־עתח;אך;ישטא. חאשעק איז;נײען קאמפריצ״־ט און;ישט םארשטענדרעך פאר דעים ״םאראן״. דע־שאד איער שוין נאר םארשטענו־רעך שא,־ן פארק, — םאר די ירײטע מאס;, אדאנק די בײדע ביאנדאםן און דורך דעם םירם, ײאס איז, וױ שוין נעז־אנט, די םיבה פון דער נרויםער םחרוקת.