Literarishe bleter · 1931-12-11 · 50 (11.12.1931) · p. Seite 929

זיים 929 רינזווראריפתברסוסימר ו\װ. 90 ח־39.) פ ע ד שסאגיונ*) םעגס און פאעטישע אוסרוייזי״ט צוזאםען סיס סריםטילעוכער טים־ טעריעזער םארחצומטקײט און טונסעלע שאטנהאפטיקײט, באםצינצט סיט ײדישער באיציקעד חריםות, טיםע צוטדות און אײביקן דןזריעט :אך וױםן. עם טויכן אויף אין דיר די אאע איםםאזאנטע םינורן םון ״ד- שע דענקער, פאעטן און שטאסםםענער, װאס האבן באצירט יענע נאענצנדיקע עפןזכע םון אונזער אעבן אין •צםאניען, און חאבן נא״כצײטיק נעהאאםן צו שאםן דעם רום אח גדויסקײט םון קאר־ ראװער קאאיםאט. עס װערן ײי רעבעדיק םאר■ ד-ר די אאע שטד״טן און קאםםן, די אאע זיגן און נידעראאגעס, ײאם דאם םא,~שײדג־ איטיקע םורישע, ײדישע און קײםטאעבע אעבן האט דא געהאט צו םארצײכענען, ביז קארראװא האט דערנרײכט איר איצטיקן םעפד אאס שטאט םון שאטנס און זכרונות. און דאם אאץ םיאט ד־ך אן מיט םרײד און װיימוט, בענקשאםט און טרויער. ם׳איז טונקא, װען מיר קוםען אין שטאט א־ײן. םיט א סאר־ נעם ציטער און אײננעהאאטענעם אטעם באטר־עט איך דעם שטו- ביקן פאאץ םא׳- דער קאײנער, שטיאער באן־סטאנציע. איז אזוי נוט נעײען, װאם איך בין אננ־עקוםען אין קארדאװא בײנאכט. ס׳איז דער אײנציקער און אידעאאסטער װענ זיך צו בא־ גענענען מיט רער אאגג־נענארטער שטאט. כ׳ײײס ׳נישט פון נאך קײן אנדעד אדט, װןים זאא זײן םער צונעפאםט פאר נאבט־באנע־ נענישן און װאם זאא יהאבן אסאיבטםטן דיך צו דערװארטן א־ן איר נאכטיקן אויסזען װי קארדאװא. םען זאנט אויױ דער אאהאסבדא, אז אירע בויע־ האבן אוים־ נערעכנט איר נאנצן פראכט און עאענאנץ ׳זײ זאאן שפירן און זיך אנטפאעקן באויז אונמעד דעם שײן םון אבנה־איכט. א םך אםתער אבער איז עם װעגן קאדדאװא בבאא. םיר ײײזט זיך או־ס, אז דאם אידעאאםטע איסט, װאס פאםט זיך סאר אי■־, איז דאם נאבט־איבט, און דאם ײםתע אעבן אירם איז דאם נאבט־רעבן. דאם אעבן פון באהאאטענע שאטנס, װאם כשוםן און װערן ־עא4, װען דאם אנ־ דערע, דאם ״אסתע״ אעבן פארשטיאט. זי האט נעטוזט זײן אויםערנעװײנאעך שײן, די שטאט, װען א פארפאײצטע םון דער באענדנדיקער זון איז זי נעאענן, םוא םיט ברויזנריקן, בונטן און קאאירפואן םזרח־אעבן. נייםס אומז־סט דע־־ ציײיט םען, אז װען אן אםבאםאדא־ פון אן אױםאענד״צע־ םדינה האט דאם ערשטע מאא דערזען דעם צױבער פון אי׳רע פאראצן, איז ער פאר איבעדאשחננ געםאאן אין חאשות. אבער דאם איז נעװען אסאא, אין די טעג םון איר נרויסקייט. היעט איגט זי שטיא םא־- זוגקען אין רי חאוסות םון דער םארנאננעגה״ט, און אין טיפער בענקשא׳פט הע־ט זי זיך אײן אין זיך אאײן. ה״נט אעבט ז• א אעבן פון שאטנס. םימ א םאדנעם כשוף העננט זי איצט איבער רער שטאט, ד• װײסע, העאע נאבט, און ה״אט זי אײן. עם װײזט זיך אויס, אז שויז םון ײײטע, אא׳ננע צײטן, שוין םון יארן אן א פוף האבן זײ זיך אזו• אײנגעאעבט, שטאט און:א׳כמ; וענען ארײננעװאקםן אײנע אין• דער צוױיטער, און ם״אן אוים אײנם דאס אנדערע. און םיט זײע־ גאנצן אומפארשטענדאעכן צוי׳בער אאקן זײ םיך ארויס צו זיך — נאבט און שטאט — סיך דעם נעקומעינעם.. איך ניב זיך זײ איבע־, און םיא אאײן גישט, װי זײ ׳נעםען סיך ארײן אין ז״ע־ נעװעב און ציען מיך אװעק אין זײער :עץ. אין םארחאוסטער וױיםקײט און אין פארכישופדיקער אבנה־ איבט שפר״ט ער -זיך — אט דער נא׳נצעד פאנסאםטישער פי״אנטעד םון שמאאע, געדרײטע געסאעך, װאם שנײדן זיך ארײן א־״נם א־נם צװי״טן, און טגאיען זיך ארום אײנם ארום צװײטן. א־ן שטיאן, װיברידנדיסן שאוסער איגט ער — דער נאנצער געקנויא םון נײםטער־ ארטיקע דורכגאננן און באשאטנטע װיגקאען. ס׳איז אראביען בײ־ נאכט. ס׳איז טויזנט און אײן נאבט־סעשהאע, דע־צ״אט ב״ם אבנה־ איגט. א ב ר ה ם פ ״ פ ע? נ ) י ט פ ײן ד ײ ז ע א י ׳ קאדדאװא קארדאײא — שטאט םון וױיםע, שײנעגדיקע שאטנם. אין טויזנט בענקשאםט־זכרונות צעםינקאט ױך רײן נאמען-— װאם םער אונזער צונ האט זיך דערנענטערט צו דער אענענ־ דאריש קאיגנענדיקער שטאט, אאץ־אומרויקער און א־ן זיך םאר־ טיפטער בין איך ׳נעװאדן. איי עס געותן רער שארםער איבערגאננ אינם אױםזען פון דעם אאנדשאםט, װאם האט סארביינעשײעבט םארביי די קאײנע װאגאן־פענםטעד? װאם װײטער אװעק םון קאסטיאיען און איבער דער םיערא םארענא, אאץ־בואטער זעט זיך דע־ איבעדנאנג צום טזרח, צו אפריקע. פארבענקטעד װערן די סעאדער, זון םא׳־ברענטער און טעאאנכאאישעד. די נרין־נעאע קאקטוס־םאאגצן הויכן אן מיט מרברדיקער, םאראאזטע־ אײנזאטקײט. די חורבות סון די אאטע טורישע פעסטחננען, װאם מויכן אויך צװישן די כמורנע בעדג־ קײטן, טראנן דיך א״בער און פירן דיך צוריק אין טענ אנדערע, וױיטע. .הײן זאך האט זיך רא, דאכט זיך, :ישמ געענדערט דודך די אאנגע יארהונדערטן. די שט״נעחנע, װײם־נעקאאכטע ברונעסער אין םיטן די םעצדעד זענען געבאיבן פונקט װי דעמאאט, ׳ווען די טורן, װאם האבן זײ נעבויט, האבן ז־י איבערנעאאזן. די אײזעאעך, מיט װעאכע סען באנוצט זיך בײ דער ערד־ארבעט, ־זענען, דאכט זיך, נאר־װאם באדעמ נעװארן פון די ברוין־הויטיקע מזרח־מענטשן, װאס האבן דא נעאעבט. אדער אסשר איז עם נעותן די אוסרו םון דעדנענטערן זיך אהין, װו עם ׳האט דיך אאננ און אוםבאײוםט נעצוינן, און וײ יעדע זאך און יעדעס ארט איז םארותבט מיט דיר, און איז דיר ט״ער אויף אן אוסדערקאעראעך־פײנאעכן אוםן. צוזאמען מיט ׳דעם אויםן םון אוגזער נישט שנעאן צונ איז ז• געװאקםן, די אוסרו, אין מיר. צוזאמען מיטן טאנ, װאם האט נע־ האאטן אין פאחגײן, איז זי אאץ נעװאקםן אין מיר, ד• באינדע אנו׳ננ םון עפעם שרעקאעך־ש״נעם, װאם קוסט דיר אנטקענן פון דא־ט, װו עם אינט די שטאט מיט דעם כשחפדיקן נאמען — די בייום םון חכםה און ריטעראעכק״ט, די כאה שון אנדאאוזיע, װ• די ארא־ בישע ש־ײבער האבן זי איב נעהאט אנצורופן. די שטאט, וחאם האט םיט טזיזנט יאר צחריק סארמאגט א מיאיאן אײנוײינער, פיפציק טוזינט פאאאצן, דריי הוכרערט מאסקן, און האט קאנקורידט םיט באגדאד און דטשק אאם צענמר םון ביאדונ^ קונםט און פאעזיע. קאחדאווא, װו דאס ײדישע אעבן, יירישער נײסט און גענױם האבן נעשאאנן אזעאכע מיפע װארצלען און זיך ׳דערהויבן צו אזעאכע הויכן, װאם פא׳רכאפן אונז נאך חײנט און סארוװנדערן מיט ז״ע־ שיעקײט און פראכט. װאם־טונקעאער עם נתרן ד• שאטנם, װאם צעאײגן זיך איבער די פעאדעד, אאץ־העאער װעדן אין דיר די זכרתות םון דער םיא־ פארביקער, העראישער דראמע, ײאם איז פארבונדן ם־ט ׳דעם קא־ איפאט םון קאחדאװא, און די נאענצ^יקע ראא, װאם סיר האבן אין איר נעשפיאט. עם שװימט פאר ד־ר ארויס דער קעםפערישער, בא־ הארצטער אבראר. ראכמאן, דער יחננער פ־־נץ, ׳װאם האט זיך גע־ ראטעײעט םון ד• שחיטות צװישן די אטאיאדן און אבאםידן, און זײער קאםף איבער רעם קאאיפאט םון רםשק. ז״ן אנטארש אויױ רעם םערב־אאנד, עא אנדאאוז, ײאם איז שוין פון םריער נעהאט געחתן באהערשט דוחך פארשײדענע אראבישע שבטים, און דאס נריכדן זײן אײגענע, אוסאפהענגיקע מאוכה, ותאכע ער און זיינע נאכםאאגער יהאבן דערפירט צו דעד העגםטעד מחרנה םון גײסטי־ קער און קואטורעאער אנטײיקאוננ. םאר אאנגע יארן האט געבאיט אין איר די אזוי באזוגנענע שפיתישהאראבישע קואטחר, אין ותאכער עם האבן זיך ׳דורכגעםאאכטן סוםואטאנישער םײערדיקער טעמפעדא־ *) ת ״איטערארישע באעטער׳/ נומ. 27, 34, 35 הײנגדקם יאר. רנור. ןהוזסוך?װזנו,)